Theo truyền thông Mỹ ngày 2/10, đây thậm chí không phải lần đầu tiên xảy ra sự cố như vậy tại bang Tennessee trong năm nay.
Ông Austin Sarat, Giáo sư luật học và khoa học chính trị tại Đại học Amherst, cho biết: “Chắc chắn tỷ lệ những người sống sót sau các vụ hành quyết đã tăng lên khi các bang ngày càng gặp nhiều khó khăn với phương pháp tiêm thuốc độc”.
Trong khoảng một thập kỷ rưỡi qua, các công ty dược phẩm đã hạn chế sử dụng sản phẩm của mình trong các vụ hành quyết. Các tổ chức y khoa lớn, trong đó có Hiệp hội Y khoa Mỹ và Hiệp hội Điều dưỡng Mỹ, đã phản đối hoặc cấm thành viên tham gia hoạt động này.
Bà Corinna Barrett Lain, Giáo sư Trường Luật thuộc Đại học Richmond, bình luận: “Đây là quy trình hết sức tinh vi, dễ xảy ra sai sót, được thực hiện bởi những người không được đào tạo, sử dụng các loại thuốc được mua trên thị trường chợ đen. Ngay từ đầu, đó đã là công thức dẫn đến thảm họa”.
Theo ông Sarat, khoảng 7% các vụ hành quyết bằng phương pháp tiêm thuốc độc trong giai đoạn 1890-2010 xảy ra sự cố. Dữ liệu của ông được Trung tâm Thông tin về Án tử hình công bố. Một vụ hành quyết thất bại khi không diễn ra theo đúng thiết kế, dẫn đến trì hoãn, gây đau đớn không cần thiết và đôi khi có những hậu quả kinh hoàng. Con số này cao hơn tỷ lệ 3,2% của tất cả các phương pháp hành quyết cộng lại.
Kể từ năm 2010, tỷ lệ thất bại của các vụ tiêm thuốc độc đã tăng dần, lên gần 8%, trong đó có một loạt trường hợp giống như tử tù Pike, tức là sống sót sau khi bị tiêm thuốc độc.
Dược phẩm bị hạn chế
Ông Sarat cho rằng mức tăng này bắt nguồn từ những khó khăn với các nhà cung cấp thuốc.
Phương pháp tiêm thuốc độc được phát triển tại Oklahoma vào năm 1977, khi giới chức tìm kiếm những phương thức hành quyết có vẻ ít tàn bạo hơn so với treo cổ, xử bắn, phòng hơi ngạt và ghế điện. Phương pháp này lần đầu được sử dụng tại Texas 5 năm sau đó. Quy trình ban đầu gồm tiêm thuốc gây mê sodium thiopental, tiếp đó là pancuronium bromide, một chất gây liệt, cuối cùng là kali clorua để làm tim ngừng đập. Tất cả đều với liều lượng cao hơn nhiều so với mức thường được sử dụng.
Năm 2010, các công ty dược phẩm bán những loại thuốc này cho mục đích y tế bắt đầu chịu sức ép từ tổ chức nhân quyền Reprieve của Anh. Tổ chức này phát động chiến dịch nhằm ngăn các công ty châu Âu xuất khẩu thuốc sang Mỹ để sử dụng trong các vụ hành quyết.
Ban đầu, một số công ty phản đối, cho rằng họ không thể kiểm soát việc phân phối sản phẩm sau khi bán cho các nhà cung cấp tại Mỹ và những loại thuốc này có các công dụng y tế quan trọng. Tuy nhiên, cuối cùng họ vẫn áp dụng các hạn chế. Anh và châu Âu cũng áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, sau đó các công ty dược phẩm Mỹ cũng làm theo.
Điều đó dẫn đến tình trạng thiếu các loại thuốc được sử dụng trong tiêm thuốc độc, buộc các bang phải tìm nguồn cung ở nơi khác, trong đó có các nhà thuốc pha chế.
Các nhà thuốc pha chế thường sản xuất những loại thuốc cần được điều chỉnh theo từng bệnh nhân, chẳng hạn khi bệnh nhân bị dị ứng với một thành phần trong loại thuốc do nhà sản xuất cung cấp. Những cơ sở này không chịu sự quản lý của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ như các công ty dược phẩm truyền thống.
Năm 2015, khi ngày càng nhiều bang tìm đến các nhà thuốc pha chế, Liên minh Pha chế Dược phẩm đã tuyên bố không khuyến khích pha chế thuốc dùng trong tiêm thuốc độc. Tuy nhiên, tổ chức này cho biết họ thừa nhận quyền của mỗi dược sĩ trong quyết định có cấp phát thuốc hay không dựa trên quan điểm cá nhân, đạo đức và tôn giáo.
Một số nhà thuốc pha chế đồng ý cung cấp thuốc cho các vụ hành quyết từng bị phát hiện có lịch sử hoạt động hết sức tồi tệ, do đó, thuốc được cung cấp để tiêm thuốc độc có thể không đúng hàm lượng hoặc được bảo quản không đúng cách, ảnh hưởng đến hiệu quả.
Các tổ chức y khoa phản đối
Ngay cả trước khi vụ tiêm thuốc độc đầu tiên được thực hiện, Hiệp hội Y khoa Mỹ đã tuyên bố các bác sĩ không được tham gia và lệnh cấm này vẫn được duy trì trong Bộ Quy tắc Đạo đức Y khoa.
Bộ quy tắc nêu rõ: “Quan điểm của mỗi cá nhân về án tử hình là quyết định đạo đức cá nhân. Tuy nhiên, với tư cách là thành viên của một ngành nghề có nhiệm vụ bảo vệ sự sống khi vẫn còn hy vọng, bác sĩ không được tham gia vào một vụ hành quyết được pháp luật cho phép”.
Hiệp hội Điều dưỡng Mỹ cũng cho biết từ đầu những năm 1980 đã duy trì quan điểm rằng điều dưỡng viên không được đảm nhận bất kỳ vai trò nào trong hành quyết một người đang bị giam giữ. Năm 2010, Hiệp hội Kỹ thuật viên Y tế Cấp cứu Quốc gia cho biết tổ chức này phản đối mạnh mẽ việc các kỹ thuật viên y tế cấp cứu, nhân viên cấp cứu hoặc các nhân viên y tế cấp cứu khác tham gia vào các vụ hành quyết.
Ai thực sự thực hiện việc tiêm thuốc độc thường được giữ bí mật. Có thể có một đội ngũ y tế có nhiệm vụ đặt đường truyền tĩnh mạch, sau đó là một đội khác thực hiện việc đẩy các ống tiêm.
Tại nhiều nơi, những người này có thể là nhân viên quản giáo không có chuyên môn y tế. Họ ấn các ống tiêm để đưa thuốc từ một buồng trung gian qua hệ thống ống dài khoảng 2,1 m.
Theo dữ liệu do Trung tâm Thông tin về Án tử hình cung cấp, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến các vụ tiêm thuốc độc thất bại là không thể đặt đường truyền tĩnh mạch.
Đó là điều đã xảy ra trong vụ hành quyết thất bại trước đó tại Tennessee hồi tháng 5. Vụ hành quyết Tony Carruthers bị dừng lại sau khi giới chức mất hơn một giờ nhưng vẫn không thể tìm được tĩnh mạch. Thống đốc bang đã cho Carruthers hoãn thi hành án một năm.
Tìm kiếm phương thức thay thế
Quy trình tiêm thuốc độc ban đầu năm 1977 đã thay đổi do những vấn đề liên quan đến nguồn cung thuốc và các vụ hành quyết thất bại. Pike, 50 tuổi, bị kết án tử hình vì một vụ giết người năm 1995, được tiêm hai liều pentobarbital, một loại thuốc an thần.
Pike đang được đặt nội khí quản, thở máy và vẫn bất tỉnh tại một bệnh viện ở khu vực Nashville.
Hiện chưa rõ vì sao vụ hành quyết thất bại. Bà Lain cho rằng có thể đã xảy ra sai sót khi tiêm thuốc, khiến thuốc đi vào mô thay vì tĩnh mạch; thuốc không đủ hiệu lực; hoặc đơn giản là mỗi người phản ứng với thuốc khác nhau, trong khi lần này chỉ sử dụng một loại thuốc thay vì ba loại.
Trước những vấn đề với phương pháp tiêm thuốc độc, các bang đang chuyển sang những phương thức thay thế. Tháng 4, Bộ Tư pháp Mỹ cho biết sẽ mở rộng các phương thức hành quyết, trong đó có xử bắn. Năm 2024, Alabama bắt đầu sử dụng phương pháp gây thiếu oxy bằng nitơ, một hình thức gây ngạt.
