Năm ngoái, Tổng thống Donald Trump đã nâng mức thuế mà Mỹ áp lên hàng nhập khẩu lên ngưỡng cao nhất trong vòng một thế kỷ.
Theo báo New York Times, hệ quả là giá hàng hóa tăng, nhiều doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu và sản phẩm nhập khẩu gặp khó khăn, thậm chí phải đóng cửa. Tuy nhiên, tác động thực tế của các biện pháp này không nghiêm trọng như nhiều chuyên gia từng lo ngại, đặc biệt sau khi ông Trump công bố mức thuế hai con số với hàng hóa từ nhiều quốc gia hồi đầu tháng 4.
Một bài nghiên cứu sơ bộ của các nhà kinh tế thuộc Đại học Harvard và Đại học Chicago đã lý giải vì sao. Báo cáo cho thấy mức thuế thực tế mà các nhà nhập khẩu phải trả thấp hơn đáng kể so với mức thuế mà ông Trump công bố. Nguyên nhân bao gồm: các ngoại lệ cho một số quốc gia và ngành hàng, mức thuế được điều chỉnh giảm khi hàng hóa cập cảng Mỹ, cũng như việc một số doanh nghiệp né tránh quy định.
Dựa trên phân tích nguồn thu thuế quan của chính phủ và giá trị hàng nhập khẩu, các nhà kinh tế kết luận rằng mức thuế quan thực tế của Mỹ chỉ ở mức 14,1% vào cuối tháng 9.
Con số này chỉ bằng khoảng một nửa mức thuế mà chính quyền công bố chính thức. Theo ước tính, thuế quan bình quân theo trọng số thương mại của Mỹ vào tháng 9 là 27,4%, giảm từ đỉnh 32,8% hồi tháng 4.
“Thuế thực tế thấp hơn nhiều so với con số được công bố, và đó là một trong những lý do khiến tác động không nghiêm trọng như lo ngại", Gita Gopinath, giáo sư Harvard, cựu Phó Tổng giám đốc thứ nhất của IMF, nói.
Một yếu tố quan trọng là miễn trừ cho các lô hàng đang trên đường tới Mỹ khi thuế được công bố. Việc vận chuyển bằng đường biển thường mất nhiều tuần, khiến mức thuế doanh nghiệp phải trả tăng chậm hơn so với tuyên bố của ông Trump.
Một yếu tố là việc miễn trừ cho các sản phẩm đang trên đường đến Mỹ khi thuế quan được công bố. Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đến các cảng của Mỹ thường mất nhiều tuần, có nghĩa là thuế quan mà các doanh nghiệp phải trả tăng chậm hơn so với mức mà ông Trump đã công bố trong suốt năm.
Việc miễn trừ cho các sản phẩm và quốc gia bao gồm chất bán dẫn và một số sản phẩm chứa chúng, một động thái được nhiều người coi là ưu ái cho các giám đốc điều hành công nghệ. Mặc dù các quan chức cho biết họ sẽ công bố thêm thuế quan đối với chip và thiết bị điện tử, nhưng điều đó đã không xảy ra.
Kết quả là, các công ty đã trả mức thuế thực tế là 9% đối với chip nhập khẩu vào Mỹ, thấp hơn nhiều so với mức thuế đối với các mặt hàng khác. Và hàng xuất khẩu từ những nơi sản xuất nhiều chất bán dẫn, như Đài Loan/Trung Quốc, phải đối mặt với mức thuế thực tế thấp hơn nhiều (8%) so với mức thuế chính thức (28%).
Canada và Mexico cũng nhận được những miễn trừ đáng kể từ mức thuế cao trên danh nghĩa mà ông Trump áp đặt lên họ năm ngoái. Nhiều mặt hàng chủ yếu được sản xuất ở Bắc Mỹ đủ điều kiện được miễn thuế theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada, mà ông Trump đã ký kết trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình.
Vì thuế quan của Mỹ nhìn chung thấp trong quá khứ, nhiều công ty đã không bận tâm khai báo rằng hàng hóa của họ tuân thủ hiệp định thương mại khi nộp tờ khai hải quan. Nhưng vào năm 2025, khoảng 90% hàng hóa đến từ Canada và Mexico được khai báo là tuân thủ, tăng từ dưới 50% so với năm trước.
Việc trốn thuế cũng làm giảm mức thuế thực tế mà các công ty phải trả. Các công ty có thể theo đuổi nhiều chiến lược, nhiều trong số đó là bất hợp pháp, để thay đổi thông tin trên tờ khai hải quan về nội dung, giá trị hoặc nguồn gốc của sản phẩm và trả mức thuế thấp hơn mức đáng lẽ phải trả.
Khi mối lo ngại về khả năng chi trả ngày càng tăng, chính quyền Tổng thống Trump có thể sẽ đưa ra thêm các miễn trừ và trì hoãn đối với các mức thuế đã được lên kế hoạch. Hôm 31/12, ông Trump đã ban hành sắc lệnh hành pháp hoãn việc tăng thuế quan đối với bàn trang điểm, tủ bếp và đồ nội thất bọc nệm trong một năm. Bộ Thương mại Mỹ cũng đã rút lại kế hoạch sơ bộ áp thuế đối với một số mặt hàng mì Ý nhập khẩu, cho biết một số nhà sản xuất mì đã giải quyết các lo ngại của Mỹ về các hành vi không công bằng. Quyết định cuối cùng dự kiến sẽ được đưa ra vào tháng 3/2026.
