Trải qua 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành kể từ Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (4/10/1961 - 4/10/2026), các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (Công an thành phố Hà Nội) đã không ngừng nỗ lực bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân. Trước những yêu cầu mới của một đô thị đang phát triển nhanh, lực lượng tiếp tục đổi mới tổ chức, tăng cường phòng ngừa, ứng dụng khoa học, công nghệ và xây dựng thế trận phòng cháy, chữa cháy toàn dân.
Từ những người lính cứu hỏa đầu tiên của Thủ đô
Lịch sử lực lượng cứu hỏa Hà Nội bắt đầu từ trước khi Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy được xác lập. Tháng 12/1954, khi Thủ đô vừa được giải phóng, Đại đội cứu hỏa Hà Nội được thành lập với 60 cán bộ, chiến sĩ, biên chế thành 3 trung đội chiến đấu. Trong điều kiện cơ sở vật chất, phương tiện còn nhiều thiếu thốn, những người lính cứu hỏa vừa thực hiện nhiệm vụ chữa cháy, vừa xây dựng lực lượng; đồng thời đến các khu phố, cơ sở tuyên truyền, vận động người dân thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy.
Ngày 1/1/1955, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm đơn vị đang làm nhiệm vụ và dành cho những người lính cứu hỏa lời chúc: “Bác chúc các chú thất nghiệp”. Lời chúc giản dị thể hiện mong muốn không để xảy ra cháy, hạn chế mất mát, bảo vệ tài sản của Nhà nước và nhân dân.
Trong những năm chiến tranh, những người lính cứu hỏa Thủ đô không chỉ đối mặt với “giặc lửa” mà còn trực tiếp làm nhiệm vụ giữa bom đạn. Một trong những dấu mốc tiêu biểu là trận chiến bảo vệ Tổng kho xăng dầu Đức Giang ngày 29/6/1966. Suốt 17 giờ chiến đấu trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm, cán bộ, chiến sĩ kiên cường bám trụ, triển khai các biện pháp chữa cháy, góp phần bảo vệ hàng triệu lít xăng dầu.
Ngày 3/8/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và căn dặn lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy luôn nâng cao cảnh giác, thường xuyên sẵn sàng; không ngừng học tập, nghiên cứu, phát huy sáng kiến; xây dựng lực lượng ngày càng vững mạnh. Những lời căn dặn của Người tiếp tục được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ gìn giữ, phát huy trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Đặc thù của công tác chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ là cán bộ, chiến sĩ thường xuyên phải tiếp cận những nơi mà người dân đang tìm cách thoát ra: những ngôi nhà đang cháy, tầng cao đặc khói, tầng hầm có nhiệt độ lớn, công trình có nguy cơ sập đổ, khu vực tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ, sông, hồ hay những không gian chật hẹp. Mỗi lần tiếp cận hiện trường, cán bộ, chiến sĩ phải đối diện trực tiếp với nhiều nguy cơ. Cùng với đó là hoạt động kiểm tra, hướng dẫn, tuyên truyền tại từng khu dân cư, cơ sở; vận động người dân mở lối thoát nạn, trang bị bình chữa cháy, lắp đặt thiết bị cảnh báo cháy và chủ động khắc phục những nguy cơ mất an toàn.
Đây là những công việc ít xuất hiện trong những thời điểm khẩn cấp, nhưng có ý nghĩa trực tiếp đối với việc ngăn ngừa cháy, nổ ngay từ cơ sở.
Từ thực tiễn công tác, lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Công an thành phố Hà Nội) xác định, dập tắt kịp thời một đám cháy là thành công, nhưng ngăn được một đám cháy không xảy ra còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Bởi vậy, công tác phòng ngừa được thực hiện từ việc tham mưu cấp ủy, chính quyền hoàn thiện các giải pháp quản lý nhà nước; nhận diện địa bàn, loại hình, cơ sở có nguy cơ; kiểm tra, hướng dẫn người đứng đầu cơ sở, chủ hộ gia đình khắc phục những điều kiện chưa bảo đảm an toàn; từng bước đáp ứng nguồn nước phục vụ chữa cháy tại các khu dân cư. Cùng với đó, phương thức tuyên truyền được đổi mới từ trực tiếp đến truyền hình, mạng xã hội và nền tảng số. Kiến thức, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy được phổ biến tới khu dân cư, hộ gia đình, từ kiểm tra hệ thống điện, sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt an toàn đến duy trì lối thoát nạn, trang bị và sử dụng bình chữa cháy, thiết bị báo cháy, kỹ năng xử lý và thoát nạn khi xảy ra sự cố. Lực lượng dân phòng cùng các mô hình “Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy”, “Điểm chữa cháy công cộng” và các mô hình tại địa phương được xây dựng, duy trì nhằm phát huy phương châm “4 tại chỗ”.
Theo Công an thành phố Hà Nội, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cũng đang được ứng dụng trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Các giải pháp được lực lượng triển khai gồm App “Báo cháy 114”, mini App trên iHanoi về an toàn phòng cháy, chữa cháy trong sử dụng điện, tổng đài AI 19000113, phần mềm Chatbot tự động hỗ trợ, hướng dẫn người dân, sản phẩm báo cháy không dây và Trung tâm điều hành chỉ huy ứng dụng công nghệ hiện đại. Mục tiêu là từng bước nâng cao khả năng nhận diện, cảnh báo và xử lý nguy cơ từ sớm, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin, kiến thức và kỹ năng về hoạt động này.
Công an thành phố Hà Nội xác định công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Hiệu quả công tác không chỉ thể hiện ở việc xử lý các vụ cháy đã xảy ra mà quan trọng hơn là loại trừ nguy cơ cháy, nổ, ngăn chặn sự cố và giúp người dân nâng cao khả năng tự bảo vệ bản thân, gia đình và cộng đồng.
Đưa lực lượng đến gần dân, sát địa bàn
Hà Nội hiện có quy mô đô thị, dân số và hệ thống hạ tầng khác xa những năm đầu lực lượng cứu hỏa Thủ đô được thành lập. Quá trình đô thị hóa nhanh cùng sự phát triển của nhà cao tầng, công trình ngầm, khu đô thị, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh tạo ra những yêu cầu mới đối với công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đan xen trong không gian đô thị là các khu dân cư đông đúc, nhà ống, ngõ sâu, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh với những đặc điểm riêng. Thực tế đó đòi hỏi lực lượng không chỉ nâng cao năng lực chữa cháy, cứu nạn mà còn phải chủ động phòng ngừa và tổ chức lực lượng gần dân, sát địa bàn.
Theo Công an thành phố Hà Nội, từ ngày 1/7/2025, cùng với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng được tổ chức lại, các đơn vị chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ được bố trí theo đặc điểm địa lý, dân cư, hạ tầng; tăng cường điểm thường trực tại khu vực xa trung tâm, địa bàn giáp ranh và những nơi trước đây có khoảng cách tiếp cận lớn. Việc bố trí lực lượng theo hướng sát địa bàn nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Trong những tình huống có người mắc kẹt trong đám cháy, mỗi phút được rút ngắn có thể làm tăng thêm cơ hội cứu người. Cùng với kiện toàn tổ chức, yêu cầu làm chủ khoa học, công nghệ, dữ liệu và phương tiện hiện đại ngày càng được đặt ra. Tuy nhiên, con người vẫn là yếu tố quyết định trực tiếp trong thực hiện nhiệm vụ. Do đó, xây dựng lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ hiện đại gắn liền với xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh, kỷ luật, kiến thức, kỹ năng, thể lực và tinh thần “Vì nhân dân phục vụ”.
Những chiến công, thành tích của lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Công an Thủ đô) trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành là kết quả của sự nỗ lực, cống hiến của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Đằng sau những người trực tiếp làm nhiệm vụ còn là sự chia sẻ của gia đình, người thân. Đặc thù thường trực chiến đấu khiến những bữa cơm gia đình có thể thiếu người, những ngày nghỉ, lễ, Tết không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Sự sẻ chia của gia đình trở thành hậu phương để cán bộ, chiến sĩ yên tâm thực hiện nhiệm vụ.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, quá trình đô thị hóa, mở rộng không gian đô thị, phát triển hạ tầng và sự xuất hiện của nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh tiếp tục đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với công tác này. Lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ (Công an Thủ đô) xác định tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản lý nhà nước; chủ động phòng ngừa; xây dựng thế trận toàn dân; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ; đồng thời duy trì lực lượng thường trực tinh nhuệ, cơ động, sẵn sàng xử lý các tình huống.
Trải qua 65 năm kể từ Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy, yêu cầu bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân vẫn là nhiệm vụ xuyên suốt. Khi xảy ra cháy, nổ, sự cố, tai nạn, lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ sẵn sàng lên đường, góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên của nhân dân và Thủ đô.
