Đi ô tô gần 100 km từ thủ đô Hà Nội, chúng tôi đặt chân đến quần thể chùa Bái Đính (tọa lạc tại vùng đồi núi thuộc thôn Sinh Dược, xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình) vào một sớm mùa xuân trời trong leo lẻo. Nắng vàng thơm gọi mật len lỏi vào từng khóm lau đang kì trổ bông trắng xóa. Dường như thấp thoáng đâu đây hình ảnh cậu bé Đinh Bộ Lĩnh chơi đánh trận giả cùng lũ trẻ chăn trâu, tiếng reo hò ồn ã cả một vùng núi rừng.Quần thể chùa Bái Đính gồm một khu chùa cổ và một khu chùa mới được xây dựng từ năm 2003. Kỳ mỹ chùa Bái Đính mớiMen theo con đường nhỏ quanh co rải sỏi đá trườn mình giữa um tùm cây cối chúng tôi thăm chùa Bái Đính mới. Tiếng đá sỏi trở mình lạo xạo dưới chân, tiếng gió khua rì rào trong khóm lá khiến lòng yên bình đến lạ, con đường dốc gập ghềnh như ngắn lại. Ngọn tháp cao mười hai tầng sừng sững như chiếc bút viết lên trời xanh dần dần hiện ra rõ nét phía cuối con đường. Những bậc thang đá dẫn đến chân tượng Phật Di Lặc bằng đá hiên ngang giữa đất trời vời vợi. Bức tượng ngài rạng rỡ một nụ cười sảng khoái, phóng khoáng đầy bao dung, độ lượng, từ bi. Chùa Bái Đính mới (Bái Đính tân tự) có diện tích rộng 80 ha, nằm phía bên kia núi so với chùa cổ và ở phía tây cố đô Hoa Lư. Đây là một công trình lớn gồm nhiều hạng mục, kiến trúc chính: Điểm đặc biệt trong kiến trúc của khu Bái Đính mới là những mái chùa cong vút hình đuôi phượng mềm mại lợp bằng ngói men Bát Tràng màu nâu sẫm, những cột trụ bằng gỗ tứ thiết vững chãi trên đế bằng đá xanh chạm khắc hình cánh sen đơn giản nhưng tinh tế.
 Du khách tham quan chùa Bái Đính (Ninh Bình). |
Điện Quan Âm gồm bảy gian với gian giữa của điện đặt tượng Quan Âm Bồ Tát nghìn mắt nghìn tay ngự trên đầu rồng, đài sen. Tượng Phật Bà được đúc bằng đồng, nặng 80 tấn, cao 9,57 m và được công nhận là pho tượng Quan Âm Bồ tát bằng đồng lớn nhất Việt Nam.Điện Pháp Chủ có năm gian, gian giữa đặt tượng Phật cao 10 m nặng 100 tấn - pho tượng Phật Thích Ca bằng đồng lớn nhất Việt Nam.Biểu tượng đặc trưng của chùa Bái Đính là điện Tam Thế. Dạo bước trên khoảng sân rộng bao la được ghép bằng đá xanh thấy mình thật nhỏ bé. Chính giữa cửa điện là một bức tượng Di Lặc ngồi trên phiến đá lớn vẫn với nụ cười phóng khoáng. Song song hai bên bức phù điêu bằng đá được chạm khắc tinh tế hình rồng, phượng, lân là cầu thang rồng dẫn vào điện Tam Thế. Bước vào trong điện, tôi hoàn toàn bị choáng ngợp bởi sự nguy nga lộng lẫy, hoành tráng của kiến trúc nơi đây. Ba bức tượng Phật: Tôn tượng quá khứ - A Di Đà Phật, Tôn tượng hiện tại: Thích Ca Mâu Ni Phật, Tôn tượng tương lai: Di Lặc Phật được đúc bằng đồng mạ vàng óng ánh, kết hợp với hệ thống đèn chiếu sáng khiến không gian càng rực rỡ ánh vàng. Đây là bộ tượng Tam Thế bằng đồng lớn nhất Việt Nam. Ngự hai bên mỗi tượng Phật đôi rùa đội hạc đúc bằng đồng, cùng những bức hoành phi câu đối mạ vàng làm tăng vẻ uy nghi cho điện thờ. Bức tường của chùa như được ghép bằng hàng nghìn bức tượng Phật tạo nên một điểm đặc biệt mà không đâu có được.Ta có thể bắt gặp những phiến đá với hình thù kì dị được trưng bày trong khu vườn dọc lối đi. Vòng theo lối đi nhỏ bên phải điện Tam Thế, ta bước tới hành lang chạy dài với những cụ rùa cõng trên lưng những tấm bia đá. Trên đó khắc những bài kinh Phật răn dạy con người nên tu tâm tích đức và tránh xa những điều ác.Chạy dọc từ cổng Tam Quan đến Điện Pháp Chủ là hai gian La Hán với tổng chiều dài là 1.052 m, 234 gian với 500 bức tượng La Hán được làm bằng đá xanh cao 2,5 m, nặng khoảng 4 tấn. Mỗi bức tượng mang một dáng vẻ khác nhau như là từng khoảnh khắc của cuộc sống trần thế. Phía ngoài cùng, ngay con đường quanh co dẫn lên chùa là gác chuông ba tầng, hai tư mái. Đây là nơi đặt quả chuông nặng 36 tấn. Tiếng chuông trầm ấm vang vọng khắp cả một vùng núi rừng... Mặc dù chùa Bái Đính mới vẫn đang tiếp tục xây dựng, tu bổ nhưng du khách thập phương vẫn nườm nượp đến dâng hương.Chùa Bái Đính cổ - “Minh Đỉnh Danh Lam”Con đường nhỏ quanh co nằm vắt trên triền núi dẫn chúng tôi đến chùa Bái Đính cổ tọa lạc trên một ngọn núi cao yên tĩnh, trầm mặc. Bái Đính cổ tự nằm cách điện Tam Thế của khu chùa mới khoảng 800 m về phía nam. Tương truyền Chùa được Đức Thánh Nguyễn lập nên vào triều Lý khi Ngài về đây tìm cây thuốc quý chữa bệnh cho vua. Gần 1.000 năm trôi qua, ngôi chùa vẫn uy nghi giữa đất trời, thách thức với thời gian như một minh chứng cho sự trường tồn của Đạo Phật trong thế giới tâm linh của con người Việt Nam. Các hạng mục chính của chùa gồm: động thờ Phật, động thờ Mẫu, điện thờ Đức Thánh Nguyễn Minh Không và điện thờ Đức Thánh Cao Sơn.Tam quan chùa Bái Đính cổ màu tro lạnh nằm khép mình giữa um tùm cây cối. Tam quan làm bằng chất liệu đá xanh Ninh Bình, thiết kế ba tầng, cửa vòm. Mái điêu khắc mô phỏng ngói ống góc uốn cong nhẹ như lời thủ thỉ của gió, các họa tiết chạm khắc đơn giản mà tinh tế. Bước qua Tam quan ta như giũ bỏ cái ồn ào, vội vã, bụi bặm của nhịp sống ngoài kia, để tan vào cái tĩnh lặng, trầm mặc u tịch của nơi đây. Chẳng ai bảo ai, người nào người nấy đều khẽ khàng, ý nhị trong từng bước đi, từng lời nói, nụ cười. Đặt nhẹ từng bước chân mình lên những bậc thang đá xù xì, để rồi lòng phẳng lặng như mặt hồ ngày lặng gió. Cảm nhận từng thanh âm từ ngàn xưa vọng về. Động thờ Sư Tổ là một hốc đá nhỏ, có bậc thang đá dẫn đến tận ban thờ. Những tảng đá xếp chồng lên nhau, còn vẹn nguyên những nét vẽ của tạo hóa. Toàn bộ các ban thờ Phật, thờ Mẫu của chùa được đặt giữa lòng những sơn động u minh càng làm tăng thêm không khí linh thiêng và huyền bí nơi cửa thiền. Trần hang động đã trở thành những mái chùa kiên cố, che chắn chốn thiêng ngự trị của Phật, của Mẫu đã hàng bao thế kỷ nay. Leo hết dốc đá chênh vênh là đến ngã ba: Bên phải là hang sáng thờ Phật và Thần, bên trái là động tối thờ Mẫu và Tiên. Bước qua phòng bảo vệ đến với Động thờ Phật. Phía trên cửa hang sáng là bốn chữ đại tự: “Minh Đỉnh Danh Lam” (có nghĩa là: “Lưu danh thơm cảnh đẹp”) do vua Lê Thánh Tông ban tặng. Hai bên cửa hang là tượng Thần Khuyến Thiện và Trừng Ác bằng đồng. Đi vào trong ngách hang sẽ mở ra một cửa hang sáng và rộng, phóng tầm mắt ra một thung lũng xanh bạt ngàn và chợt thấy mình nhỏ bé quá trước cảnh núi non hùng vĩ. Từ ngã ba dốc rẽ trái khoảng 50 m sẽ đến Động tối thờ Mẫu. Động Tối lớn hơn hang Sáng, gồm 7 buồng, có hang trên cao, có hang ở dưới sâu, các hang đều thông nhau qua nhiều ngách đá, có hang nền bằng phẳng, có hang nền trũng xuống như lòng chảo, có hang trần bằng, có hang được tạo hóa ban tặng cho một trần nhũ đá rủ xuống muôn hình vạn trạng. Trong động tối có giếng ngọc tạo thành do nước lạnh từ trần động rơi xuống. Các vị Tiên được thờ ở nhiều ngách trong động. Đền thờ Lý Quốc Sư Nguyễn Minh Không - người lập nên chùa Bái Đính, nằm ngay ở ngã ba đầu dốc, tựa lưng vào núi. Ông là một thiền sư, pháp sư tài danh được vua phong làm Quốc sư và nhân dân tôn sùng là Đức Thánh Nguyễn. Trong đền thờ có tượng Lý Quốc Sư đúc bằng đồng. Đứng bên lan can đá trước mắt là những áng mây trắng mỏng mảnh vướng vít lấy những ngọn núi chênh vênh giữa trời. Đi hết hang sáng dẫn xuống sườn thung lũng là đền thờ Cao Sơn nằm giữa um tùm rừng sưa. Thần Cao Sơn là thần cai quản vùng núi Vũ Lâm. Theo truyền thuyết thần Cao Sơn là con thứ 17 của Lạc Long Quân, trong một chuyến đi tuần từ vùng Lam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng, tình cờ tìm ra một loại cây có thể thay thế bột gạo để làm bánh đặt tên là cây Quang lang. Thần đã dạy bảo nhân dân làm ăn sinh sống và bảo vệ khỏi những thế lực phá hoại, để tỏ lòng biết ơn, thành kính nhân dân đã lập đền thờ. Thần Cao Sơn cùng với thần Thiên Tôn và thần Quý Minh là ba vị thần trấn dữ ba cửa ngõ tây, đông, nam của cố đô Hoa Lư xưa.Từ Tam quan bước 300 bậc thang đá xuống đến chân núi Bái Đính là giếng ngọc. Giếng hình mặt nguyệt, nước giếng trong xanh màu ngọc bích in bóng trời mây. Lan can đá chạy tròn miệng giếng. Một người dân sinh sống ở đây giới thiệu với chúng tôi đầy tự hào: “Từ xưa đến nay, giếng này chưa bao giờ cạn nước. Đường kính của giếng là 30 m. Và Bái Đính đã được xác lập kỷ lục: Ngôi chùa có giếng lớn nhất Việt Nam”. Khu đất xung quanh giếng rực rỡ sắc màu của đủ loại hoa lá, cây cỏ, bốn góc là bốn lầu bát giác.Chùa Bái Đính cổ không thu hút khách tham quan bởi sự hoành tráng, nguy nga, lộng lẫy mà bởi vẻ trầm mặc, u tịch, nguyên sơ mà tạo hóa ban tặng.Đào Mạnh Long
