Theo truyền thông Anh ngày 15/10, hệ thống phòng không xung quanh nhà máy lọc dầu ở tỉnh Saratov của Nga được đặt trong tình trạng sẵn sàng ứng phó khi hàng loạt thiết bị bay không người lái (UAV) từ phía Tây lao tới. Tuy nhiên, mục tiêu của các UAV không phải là nhà máy lọc dầu mà là một cơ sở ít được chú ý hơn, cách đó khoảng 161 km. Đó là một trung tâm dữ liệu có quy mô không lớn, nơi đặt siêu máy tính lớn nhất của Nga.
Các UAV lao vào mặt tiền của trung tâm này sau khi bay qua vùng trời không được bảo vệ, gây hỏa hoạn và khiến các máy chủ trên khắp Nga ngừng hoạt động (xem video dưới. Nguồn: Supernova_Plus).
Khi trời sáng, người dân Nga thức dậy và phát hiện các dịch vụ thư điện tử cùng ứng dụng ngân hàng trực tuyến bị gián đoạn.
Sự việc diễn ra sau một tuần gián đoạn dịch vụ trên gần như mọi lĩnh vực của nền kinh tế trực tuyến Nga, từ gọi xe, phát nhạc trực tuyến đến điện toán đám mây, ngân hàng, thanh toán số, giao hàng, hệ thống nhà thông minh và thậm chí cả các ứng dụng hẹn hò.
Cơ sở tại Balakovo thuộc sở hữu của Sberbank, công ty dịch vụ tài chính lớn nhất Nga, là mục tiêu lớn nhất từ trước đến nay trong chiến dịch của Ukraine nhằm vào các trung tâm dữ liệu của đối phương. Ngân hàng này phục vụ 100 triệu khách hàng trên khắp cả nước.
Đây là cuộc tấn công đầu tiên nhằm vào Sberbank, diễn ra sau một loạt vụ không kích nhằm vào Yandex, tập đoàn công nghệ lớn nhất Nga. Các cuộc tấn công đã làm hư hại 3 trong số 6 trung tâm dữ liệu của công ty này.
Các cuộc tấn công gia tăng trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách gây sức ép buộc Kiev chấm dứt tấn công cơ sở năng lượng của Nga, đồng thời khiến các dịch vụ trực tuyến trên khắp nước Nga bị gián đoạn.
Các vụ tấn công phơi bày những điểm yếu trong hạ tầng công nghệ của Nga, nơi một số ít nhà cung cấp quy mô lớn đang vận hành phần lớn các dịch vụ thiết yếu trong đời sống hằng ngày.
Khởi đầu là một công cụ tìm kiếm, Yandex đã phát triển thành tập đoàn công nghệ đa ngành, kết hợp các chức năng của Google, Amazon, Uber và Deliveroo. Công ty này cũng đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực của Nga nhằm bắt kịp Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).
Ở thời điểm các cuộc tấn công diễn ra mạnh nhất, hơn 84 nền tảng số của Yandex bị ảnh hưởng, trong đó có các thương hiệu bên thứ ba như Vkusno i Tochka. Đây là chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh thay thế McDonald's sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.
Tình trạng gián đoạn các dịch vụ của Yandex kéo dài nhiều ngày sau các cuộc tấn công, ảnh hưởng đến hoạt động của công ty này tại 5 quốc gia khác và làm dấy lên lo ngại rằng hạ tầng tập trung của doanh nghiệp này khiến hệ thống dễ bị gián đoạn.
Một số người dùng phàn nàn ảnh và video trên dịch vụ lưu trữ đám mây của Yandex biến mất, trong khi những người khác cho biết trợ lý ảo Alice đã ngừng hoạt động.
Một số người dùng cho biết khi thức dậy, họ phát hiện số dư trên Yandex Pay (dịch vụ thanh toán ngân hàng) đã biến mất. Những người khác không truy cập được thông tin y tế quan trọng.
Người dùng ứng dụng gọi xe Yandex Go không thể đặt hoặc thanh toán taxi, trong khi các tài xế nhận được những “đơn đặt xe ma” từ các khách hàng không tồn tại.
Hoạt động giao đồ ăn của Yandex cũng bị ảnh hưởng do các lỗi máy tính sau những vụ tấn công nhằm vào trung tâm dữ liệu của Nga.
Ngay cả ứng dụng hẹn hò Twinby cũng phải ngừng hoạt động do các cuộc tấn công. Kênh truyền hình quốc gia chính của Nga, Channel One, cùng trang web cung cấp tài trợ của Tổng thống Nga cũng bị ảnh hưởng.
Theo trang tin T-Invariant, ba siêu máy tính của Yandex đã bị vô hiệu hóa. Trang này dẫn các phân tích của chuyên gia cho rằng những cuộc tấn công đã gây ra thiệt hại lớn đối với hạ tầng công nghệ thông tin của Nga.
Một số hãng truyền thông chuyên ngành khác của Nga cho rằng các trung tâm dữ liệu có thể đến năm 2028 mới hoạt động trở lại do tình trạng thiếu hụt chip trên toàn cầu và những khó khăn trong việc né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây. Trong khi đó, nhật báo kinh doanh Kommersant đưa ra ước tính thận trọng hơn, cho rằng cần 6 tháng để sửa chữa các cơ sở này.
Ngày 14/10, Tổng thống Vladimir Putin cùng các quan chức cấp cao đã tiến hành cuộc họp về an ninh thông tin, với sự tham dự của Giám đốc điều hành Sberbank German Gref.
Điện Kremlin khẳng định cuộc họp không liên quan đến các trung tâm dữ liệu bị hư hại, song sự kiện diễn ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều lời kêu gọi chính phủ đưa ra biện pháp ứng phó toàn diện trước làn sóng tấn công.
Ông Valery Ermakov, Phó Chủ tịch Rostelecom (nhà cung cấp dịch vụ số lớn nhất Nga), đề xuất thành lập trung tâm “ngày tận thế” để lưu trữ các bản sao dữ liệu quan trọng.
Ông Joseph Jarnecki, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quân chủng Thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI), cho biết các trung tâm dữ liệu đã trở thành mục tiêu tấn công kể từ khi cuộc xung đột toàn diện nổ ra. Những cơ sở này cũng nằm trong tầm ngắm của các bên tham gia những cuộc xung đột khác, trong đó có các cuộc tấn công của Iran tại vùng Vịnh.
Tuy nhiên, số vụ tấn công đã gia tăng trong những tháng gần đây. Ukraine mô tả các cuộc tấn công gần đây của nước này là hành động trả đũa những vụ Nga tấn công các trung tâm dữ liệu của Ukraine hồi tháng 9. Ông Jarnecki cho rằng hạ tầng tập trung hơn của Nga có thể khiến Nga dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công như vậy hơn Ukraine.
Ông cho rằng việc các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dữ liệu của hai bên cùng gia tăng đánh dấu bước chuyển biến đáng lo ngại hơn trong cuộc chiến. Ông cảnh báo: “Việc bình thường hóa những cuộc tấn công như vậy có thể gây ra những hệ quả rủi ro đối với các hoạt động chiến tranh hỗn hợp trong tương lai, trong bối cảnh các nền kinh tế phương Tây và thế giới ngày càng phụ thuộc vào năng lực và dịch vụ số”.
