Thương vụ này không chỉ hợp nhất hai lĩnh vực tưởng chừng tách biệt là không gian và AI, mà còn cho thấy tham vọng xây dựng một “hệ sinh thái Musk” ngày càng chặt chẽ, nơi các công ty của ông vận hành như một chỉnh thể thống nhất.
Theo hãng tin Reuters, SpaceX đã mua lại xAI - công ty đứng sau chatbot Grok - thông qua một thỏa thuận hoán đổi cổ phần quy mô kỷ lục. Giao dịch định giá SpaceX ở mức khoảng 1.000 tỷ USD và xAI khoảng 250 tỷ USD, vượt xa thương vụ Vodafone mua Mannesmann năm 2000 từng giữ kỷ lục sát nhập và mua lại lớn nhất thế giới suốt hơn hai thập niên. Nhà đầu tư xAI sẽ nhận 0,1433 cổ phiếu SpaceX cho mỗi cổ phần nắm giữ, trong khi một số lãnh đạo xAI có thể chọn nhận tiền mặt. Sau sáp nhập, cổ phiếu của công ty hợp nhất được dự kiến định giá quanh mức hơn 500 USD/cổ phiếu.
Về chiến lược, việc “về chung một nhà” giúp SpaceX tiếp cận trực tiếp năng lực AI, dữ liệu và tham vọng xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ, yếu tố then chốt trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu với các đối thủ như Google, Meta, OpenAI hay Anthropic. Ngược lại, với xAI ra đời muộn và tiêu tốn hàng tỷ USD để bắt kịp đối thủ, có thêm điểm tựa tài chính từ SpaceX, công ty vốn sở hữu các hợp đồng chính phủ béo bở với NASA, Lầu Năm Góc và các cơ quan tình báo Mỹ.
Theo tờ The New York Times cho biết, trong bản ghi nhớ gửi nhân viên và được tờ báo tiếp cận, ông Musk mô tả thương vụ này như việc hình thành cỗ máy đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trên (và ngoài) Trái Đất, kết nối AI, tên lửa, internet vệ tinh Starlink, nền tảng mạng xã hội X và các hệ thống truyền thông trực tiếp tới thiết bị di động. Một trong những động lực chính của thương vụ là tham vọng xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài không gian, nơi không bị giới hạn về đất đai và có thể khai thác năng lượng mặt trời hiệu quả hơn.
Thương vụ cũng diễn ra trong bối cảnh SpaceX đang chuẩn bị cho một đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) ngay trong năm nay, với kỳ vọng huy động hàng chục tỷ USD và định giá có thể vượt 1.500 tỷ USD. Nếu thành hiện thực, đây sẽ là một trong những IPO lớn nhất lịch sử. Tuy nhiên, cả SpaceX lẫn xAI đều chưa xác nhận chi tiết về thời điểm và quy mô niêm yết, nhấn mạnh rằng kế hoạch vẫn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thị trường.
Việc sáp nhập tiếp tục làm dấy lên những lo ngại quen thuộc xoay quanh mô hình quản trị và xung đột lợi ích, khi ông Musk đồng thời nắm vai trò chi phối tại nhiều công ty tư nhân và đại chúng. Các cơ quan quản lý Mỹ cũng có thể xem xét kỹ lưỡng thương vụ do SpaceX là nhà thầu quốc phòng lớn, còn xAI lại hoạt động trong lĩnh vực AI nhạy cảm. Ngoài ra, chat bot Grok - sản phẩm chủ lực của xAI - từng vướng điều tra tại nhiều quốc gia vì các nội dung gây tranh cãi, làm gia tăng rủi ro về danh tiếng cho SpaceX.
Dù vậy, với những người ủng hộ, đây là bước đi nhất quán với triết lý kinh doanh lâu nay của ông Musk: gộp các công ty để tối ưu nguồn lực, chia sẻ công nghệ và đẩy nhanh các mục tiêu dài hạn, từ AI tạo sinh cho đến tham vọng đưa con người lên Sao Hỏa. Với những người hoài nghi, thương vụ lại giống một “cuộc giải cứu tài chính” cho xAI và một canh bạc lớn, đặt cược rằng sự kết hợp này sẽ tạo ra giá trị vượt xa những gì SpaceX có thể đạt được khi đứng một mình.
