Chỉ với vài câu lệnh đơn giản trên điện thoại, người dùng tại Thượng Hải giờ đây có thể yêu cầu một trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) chọn loại cà phê phù hợp, đặt hàng và giao tận nơi đến văn phòng. Dù đôi khi kết quả không hoàn toàn như mong đợi nhưng tốc độ phổ biến của các dịch vụ AI tại Trung Quốc đang diễn ra rất nhanh chóng.
Theo ước tính, hiện đã có hơn 600 triệu người Trung Quốc sử dụng một số dạng trợ lý ảo AI. Quốc gia này đang tiến nhanh tới giai đoạn mà AI không chỉ hỗ trợ tìm kiếm thông tin mà còn trực tiếp lựa chọn, mua sắm và đặt dịch vụ thay cho người dùng, tạo ra những thay đổi lớn đối với nền kinh tế số.
Giới phân tích cho rằng người dùng internet Trung Quốc đã trải qua hai giai đoạn phát triển lớn. Trong những năm đầu thập niên 2000, phần lớn người dùng truy cập internet thông qua công cụ tìm kiếm Baidu. Sau khi Google rút khỏi Trung Quốc vào cuối thập niên đó, Baidu gần như nắm vị thế thống lĩnh thị trường tìm kiếm.
Tuy nhiên, khi các nội dung quảng cáo ngày càng lấn át kết quả tìm kiếm tự nhiên, sự không hài lòng của người dùng gia tăng, mở đường cho giai đoạn thứ hai của internet Trung Quốc: thời kỳ của các “siêu ứng dụng” trên điện thoại thông minh.
Những ứng dụng này tích hợp nhiều chức năng như mua sắm, giải trí, liên lạc và thanh toán trong cùng một nền tảng. Nhờ đó, các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc như Alibaba, ByteDance và Tencent đã xây dựng được hệ sinh thái dịch vụ số cùng mạng lưới hậu cần quy mô lớn.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp phát triển thế hệ “siêu ứng dụng AI” mới có khả năng thay mặt người dùng xử lý nhiều công việc khác nhau.
Giới quan sát nhận định bất kỳ “ông lớn” công nghệ nào cũng có thể vươn lên dẫn đầu trong giai đoạn mới của internet Trung Quốc. Cuộc cạnh tranh hiện đã bắt đầu trở nên gay gắt.
Ngày 13/5, nhà sáng lập Tencent Pony Ma cảnh báo một cuộc “tranh giành lãnh địa” trong lĩnh vực AI sắp diễn ra.
Trước đó hai ngày, Alibaba thông báo đã tích hợp hoàn toàn chatbot Qwen vào nền tảng thương mại điện tử Taobao. Với vài yêu cầu đơn giản, AI có thể thay người dùng tìm kiếm và mua nhiều loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau.
Trong khi đó, ByteDance cũng đang chuẩn bị tích hợp chatbot Doubao vào ứng dụng video ngắn Douyin.
Tencent được đánh giá là “ẩn số” trong cuộc đua này. Dù tham gia phát triển AI chậm hơn các đối thủ, công ty cho biết đã tái cơ cấu toàn bộ bộ phận AI trong sáu tháng qua. Mô hình AI mới mang tên Hy3 hiện đang được thử nghiệm và dần tích hợp với ứng dụng nhắn tin WeChat.
Lợi thế lớn của Tencent nằm ở hệ sinh thái WeChat, nơi hàng triệu doanh nghiệp đã xây dựng các “mini app” có thể kết nối với các dịch vụ AI.
Đối với các tập đoàn công nghệ Trung Quốc, siêu ứng dụng AI được xem là động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh chi tiêu tiêu dùng trong nước đang suy yếu.
Lợi nhuận hoạt động điều chỉnh của mảng thương mại điện tử nội địa của Alibaba đã giảm 40% trong quý I/2026 so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, dù mảng điện toán đám mây tăng trưởng mạnh nhờ nhu cầu đầu tư hạ tầng AI, hoạt động này cũng đòi hỏi chi phí vốn rất lớn.
Các công ty công nghệ Trung Quốc hiện khẳng định các trợ lý AI của họ chưa ưu tiên đề xuất sản phẩm dựa trên quảng cáo trả phí. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng để tạo ra lợi nhuận bền vững, các nền tảng này cuối cùng có thể vẫn phải áp dụng mô hình quảng cáo.
Hiện phần lớn chatbot AI tại Trung Quốc vẫn được cung cấp miễn phí. Dịp Tết Nguyên đán (hồi tháng 2 dương lịch), nhiều tập đoàn công nghệ đã tung ra hàng loạt chương trình khuyến mại nhằm thu hút người dùng sử dụng trợ lý ảo AI.
Dù ByteDance gần đây đã giới thiệu gói dịch vụ trả phí cho một số tính năng của Doubao, mức độ cạnh tranh hiện nay khiến các doanh nghiệp khó sớm thu phí đại trà.
Một số chuyên gia cho rằng động thái thúc đẩy siêu ứng dụng AI của các tập đoàn công nghệ còn mang tính phòng thủ.
Nhiều người trong ngành lo ngại các thiết bị AI tích hợp trực tiếp trong hệ điều hành có thể thay thế vai trò của các siêu ứng dụng hiện nay. OpenAI đang phát triển một thiết bị như vậy.
ByteDance từng thử nghiệm hướng đi này vào cuối năm ngoái khi hợp tác với ZTE phát triển điện thoại thông minh tích hợp sẵn trợ lý AI. Tuy nhiên, dự án không đạt thành công như kỳ vọng dù ban đầu thu hút được sự chú ý.
Theo The Economist, một phần nguyên nhân là Alibaba và Tencent đã hạn chế khả năng sử dụng hệ thống thanh toán của họ trên thiết bị này. Dù vậy, nhiều công ty khác vẫn tiếp tục theo đuổi xu hướng AI tích hợp thiết bị.
Tháng 3 vừa qua, Xiaomi công bố các mô hình AI mới sẽ được tích hợp trên điện thoại thông minh và xe điện của hãng.
Huawei, doanh nghiệp đang hoạt động trong cả lĩnh vực điện thoại thông minh và phần mềm xe điện, cũng có thể tham gia mạnh hơn vào cuộc đua.
Các lãnh đạo ngành ô tô nhận định trong tương lai, nhiều người trẻ Trung Quốc có thể sử dụng các dịch vụ AI chủ yếu thông qua giao tiếp bằng giọng nói với ô tô thay vì điện thoại di động.
| Sự phát triển của các siêu ứng dụng AI tại Trung Quốc cho thấy AI đang chuyển từ công cụ cung cấp thông tin sang “tác nhân” có thể thực hiện công việc thay người dùng. Với Việt Nam, đây là hướng có thể tham khảo khi các nền tảng số ngày càng được sử dụng rộng rãi trong thương mại, thanh toán và cung cấp dịch vụ, phù hợp với định hướng thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW. Theo Thông báo 24-TB/CQTTBCĐ, việc triển khai các chủ trương cũng cần chuyển mạnh sang sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể. Điểm đáng chú ý không chỉ là phát triển mô hình AI mà còn là khả năng kết nối AI với hệ sinh thái dịch vụ, dữ liệu và hạ tầng thanh toán. Điều này đặt ra yêu cầu về khả năng liên thông, bảo mật dữ liệu, quyền của người dùng và trách nhiệm khi AI thực hiện giao dịch thay con người. Việc phát triển các dịch vụ AI vì vậy cần đi cùng xây dựng hạ tầng số, dữ liệu chất lượng và cơ chế bảo đảm an toàn cho người sử dụng. Đây cũng là những yếu tố cần được lưu ý khi thúc đẩy ứng dụng công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW và Thông báo 24-TB/CQTTBCĐ, bảo đảm quá trình phát triển AI hướng tới những kết quả, sản phẩm và giá trị cụ thể. |
