Hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết vào sáng 11/6, Iran đã cảnh báo rằng khu vực sẽ trở thành “địa ngục” đối với Mỹ trong bối cảnh căng thẳng liên quan đến eo biển Hormuz tiếp tục leo thang.
Theo những phát biểu được hãng thông tấn Mehr đăng tải, Tư lệnh Lực lượng Không quân Vũ trụ thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Seyed Majid Mousavi, đã cảnh báo về bất kỳ nỗ lực nào nhằm đe dọa “eo biển Hormuz thiêng liêng”.
Ông Mousavi tuyên bố: “Nếu các người làm cho eo biển Hormuz mất an toàn, chúng tôi sẽ biến toàn bộ khu vực thành địa ngục đối với các người từ khắp lãnh thổ Iran”.
Ông Mousavi cho biết lời cảnh báo này được đưa ra nhằm đáp trả điều mà ông gọi là “sự ngạo mạn của Mỹ” trong khu vực.
Trước đó, IRGC tuyên bố rằng 18 mục tiêu quân sự quan trọng của Mỹ đã bị tấn công tại các căn cứ Ali Al Salem và Ahmad Al Jaber ở Kuwait, cùng với căn cứ Sheikh Isa ở Bahrain.
Những diễn biến này xảy ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang nhanh chóng sau các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào miền Nam Iran và tuyên bố tiếp theo của Tehran về việc đóng cửa eo biển Hormuz đối với mọi loại tàu thuyền.
Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.
Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.
Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.
Kể từ khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, thị trường năng lượng toàn cầu vào tình trạng biến động nghiêm trọng.
Sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Theo các nguồn tin ngoại giao, Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian, đã đề xuất sáng kiến điều tiết hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, trong đó bao gồm khả năng triển khai các lực lượng tuần tra chung với sự tham gia của Mỹ và Iran nhằm bảo đảm an toàn hàng hải. Tuy nhiên, đề xuất này chưa nhận được sự đồng thuận từ các bên liên quan.
Ngày 18/5, theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim, cơ quan an ninh cấp cao nhất của Iran - Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao - thông báo thành lập một cơ quan mới nhằm quản lý eo biển này - tuyến hàng hải mà Tehran trên thực tế đã phong tỏa và có kế hoạch thu phí các tàu thuyền đi qua.
Trên tài khoản X chính thức, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết, Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) sẽ cung cấp “cập nhật theo thời gian thực về hoạt động tại eo biển Hormuz và những diễn biến mới nhất”.
Ngày 21/5, Iran đăng bản đồ khu vực bao trùm một phần vùng biển ngoài khơi UAE và Oman, mô tả đây là khu vực do lực lượng nước này giám sát.
Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) cho biết: "Thẩm quyền quản lý bắt đầu từ đường nối giữa mũi đất Kuh-e Mubarak của Iran và khu vực phía nam thành phố Fujairah của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), kéo dài đến đường nối giữa đảo Qeshm của Iran và vùng Umm al-Quwain của UAE".
Tehran cũng đưa ra đề xuất trao quyền quản lý tuyến hàng hải cho Cơ quan Quản lý Eo biển Vùng Vịnh Ba Tư (PGSA). Theo kế hoạch, các tàu thuyền đi qua eo biển sẽ phải nộp phí và tuân thủ chỉ dẫn đối với các tuyến lưu thông được chỉ định. Đại sứ Iran tại Pháp xác nhận Tehran đang tìm kiếm sự phối hợp từ Oman cho kế hoạch này.
Tuy nhiên, 5 quốc gia vùng Vịnh đã gửi thư tới Cơ quan Hàng hải Quốc tế – cơ quan giám sát vận tải biển toàn cầu – kêu gọi các tàu thương mại và tàu hàng không hợp tác với PGSA.
Các quốc gia ký tên gồm Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Oman không nằm trong danh sách này, được đề xuất đóng vai trò quản lý khu vực phía Nam eo biển Hormuz. Dẫu vậy, Oman tỏ ra dè dặt trước kế hoạch của Tehran.
Vào ngày 11/6, Bộ Chỉ huy quân sự hợp nhất cấp cao của Iran đã ra lệnh đóng cửa eo biển Hormuz đối với mọi loại tàu thuyền, bao gồm các tàu chở dầu và tàu thương mại.
Theo kênh Al Jazeera của Qatar ngày 11/6, thông tin nêu trên được hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin cùng việc nhấn mạnh rằng bất kỳ tàu thuyền nào cố gắng đi qua tuyến đường thủy chiến lược này sẽ trở thành mục tiêu tấn công.
