Khoảng cách thế hệ trở thành rào cản giao tiếp
Cuối tháng 9/2026, nhóm Facebook “Con ghét bố mẹ” bất ngờ thu hút sự chú ý khi số lượng thành viên tăng nhanh trong thời gian ngắn. Từ hàng chục nghìn, nhóm vượt mốc hàng trăm nghìn thành viên, với nhiều bài viết chia sẻ mâu thuẫn, áp lực và những điều khó nói trong gia đình. Việc nhóm “Con ghét bố mẹ” bị xóa nhưng các nhóm có nội dung tương tự lại tiếp tục xuất hiện cho thấy đây không còn là vấn đề của một cộng đồng riêng lẻ. Đằng sau sự tồn tại của những hội nhóm này có thể là nhu cầu được giãi bày, tìm kiếm sự đồng cảm của một bộ phận người trẻ khi gặp khúc mắc trong gia đình. Đây là một hiện tượng tâm lý đáng lưu tâm hiện nay, đặt ra câu hỏi về khoảng cách trong giao tiếp giữa cha mẹ và con cái cũng như cách người trẻ tìm kiếm sự hỗ trợ khi cảm thấy không được thấu hiểu.
Trong nhóm, một bộ phận người trẻ kể về cảm giác bị áp đặt, so sánh, kiểm soát hoặc không được cha mẹ thấu hiểu. Có những câu chuyện xoay quanh bất đồng trong sinh hoạt hằng ngày, nhưng cũng có những chia sẻ về mâu thuẫn kéo dài và những tổn thương mà người viết cho rằng mình đã trải qua.
Với Tuấn Đạt (20 tuổi), việc chia sẻ những vấn đề khó nói với người thân cũng có thể bắt đầu từ mong muốn được lắng nghe mà không bị phán xét: “Có những lúc tôi không muốn kể với bố mẹ vì sợ mọi chuyện lại thành tranh cãi. Nói chuyện với người cùng hoàn cảnh khiến tôi cảm thấy dễ chia sẻ hơn, vì ít nhất tôi nghĩ rằng họ có thể hiểu điều mình đang trải qua”.
Về phía phụ huynh, chị Phạm Thị Hà Phương cho biết, bản thân khá bất ngờ khi biết đến nhóm “Con ghét bố mẹ”, nhưng cho rằng đằng sau những lời nói ấy có thể là những tổn thương hoặc khúc mắc chưa được giải quyết. “Thay vì vội vàng phán xét, cha mẹ nên tìm hiểu nguyên nhân và lắng nghe con nhiều hơn”, chị Phương chia sẻ.
Theo chị Hà Phương, đôi khi cha mẹ hỏi han vì lo lắng nhưng con lại cảm thấy bị kiểm soát. “Những lúc như vậy, tôi cố gắng bình tĩnh, cho con thời gian và lắng nghe trước khi đưa ra lời khuyên, thay vì ép con phải nói ra mọi chuyện”.
Hai góc nhìn cho thấy khoảng cách trong gia đình có thể xuất phát từ cách cha mẹ và con cái cảm nhận về cùng một hành động. Điều cha mẹ xem là sự quan tâm đôi khi lại khiến con cảm thấy bị kiểm soát; trong khi mong muốn tìm người đồng cảm của con cũng có thể khiến cha mẹ lo lắng về những nguy cơ trên mạng.
Tên gọi “Con ghét bố mẹ” dễ tạo cảm giác tiêu cực, song không thể chỉ dựa vào đó để đánh giá toàn bộ thành viên. Điều đáng quan tâm hơn là những câu chuyện được chia sẻ, cách các thành viên phản hồi và việc người trẻ có thực sự tìm được sự hỗ trợ phù hợp hay không.
Khoảng cách giữa cha mẹ và con cái không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ việc thiếu tình thương. Đôi khi, cha mẹ muốn bảo vệ con nhưng cách thể hiện lại trở thành kiểm soát, muốn con tiến bộ nhưng vô tình tạo áp lực bằng những lời so sánh. Trong khi đó, trẻ có thể chưa đủ khả năng diễn đạt cảm xúc hoặc lo sợ rằng nếu nói ra, mình sẽ tiếp tục bị trách mắng.
Theo bà Nguyễn Thị Phương Hoa, chuyên gia tâm lý học đường, “mâu thuẫn gia đình kéo dài, đặc biệt khi đi kèm với xung đột căng thẳng, chỉ trích hoặc thiếu tôn trọng, có thể làm suy giảm cảm giác an toàn tâm lý của trẻ”. Bà Hoa phân tích: “Nếu trẻ thường xuyên bị phán xét, phủ nhận cảm xúc hoặc trừng phạt khi chia sẻ, trẻ có thể hình thành cơ chế phòng vệ bằng cách im lặng, che giấu cảm xúc và giảm tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ”.
Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu được thấu hiểu và công nhận ngày càng rõ rệt. Khi không tìm thấy sự lắng nghe trong gia đình, người trẻ có thể tìm đến những người có trải nghiệm tương tự trên mạng. Theo bà Hoa, “khi những nhu cầu này không được đáp ứng trong gia đình, người trẻ có xu hướng tìm kiếm sự đồng cảm và hỗ trợ từ các cộng đồng trực tuyến”.
Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD United Way Việt Nam), cho rằng nhu cầu tìm đến các cộng đồng trực tuyến để chia sẻ tâm sự là có thật và chính đáng, đặc biệt ở tuổi vị thành niên. Bà Linh nhấn mạnh: “Vấn đề không nằm ở việc trẻ bày tỏ những cảm xúc tiêu cực, mà là liệu không gian các em lựa chọn có thực sự an toàn hay không”.
Khi sự đồng cảm trở thành cái bẫy
Rủi ro trên không gian mạng không chỉ đến từ nội dung tiêu cực mà còn có thể xuất hiện khi người trẻ đặt niềm tin vào người không quen biết. Đầu tháng 10/2026, hai thiếu nữ 15-16 tuổi ở Nghệ An được phản ánh đã di chuyển ra Hà Nội sau lời hứa hẹn về công việc từ một người quen qua mạng. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, nhân viên nhà xe đã phối hợp xác minh, giúp hai em trở về gia đình an toàn.
Đáng chú ý, hành vi dẫn dụ không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng đe dọa. Đối tượng có thể tiếp cận bằng sự quan tâm, tạo dựng lòng tin rồi từng bước yêu cầu nạn nhân giữ bí mật, cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện những việc bất thường.
Theo bà Nguyễn Phương Linh, ở tuổi vị thành niên, trẻ có nhu cầu được công nhận, tự chủ và thuộc về một nhóm, trong khi khả năng điều hòa cảm xúc, kiểm soát xung động và cân nhắc hậu quả dài hạn vẫn đang phát triển. Đây là những đặc điểm bình thường của quá trình trưởng thành, không phải lỗi của trẻ, nhưng có thể trở thành yếu tố dễ bị lợi dụng khi các em thiếu sự hỗ trợ và kết nối cần thiết.
Bà Linh phân tích: “Người có ý đồ xấu không nhất thiết bắt đầu bằng đe dọa. Họ có thể xuất hiện như một người bạn biết lắng nghe, bằng những câu rất đơn giản: ‘Anh hiểu em’, ‘Bố mẹ không hiểu em đâu’, ‘Có chuyện gì cứ kể với anh’”. Từ sự đồng cảm ban đầu, đối tượng có thể từng bước tạo dựng lòng tin, khiến trẻ phụ thuộc về cảm xúc rồi yêu cầu giữ bí mật, chia sẻ hình ảnh hoặc thông tin riêng tư.
Bà Linh lưu ý: “Đặc biệt đáng lo khi có những tài khoản lạ chủ động tiếp cận trẻ qua tin nhắn riêng, đề nghị giữ bí mật với gia đình, yêu cầu gửi hình ảnh, thông tin cá nhân hoặc chuyển cuộc trò chuyện sang những nền tảng khó kiểm soát hơn”.
Những nguy cơ này cho thấy việc bảo vệ trẻ không thể chỉ dừng ở lời nhắc tránh kết bạn với người lạ. Gia đình và nhà trường cần xây dựng những mối quan hệ đủ tin cậy để trẻ cảm thấy mình được yêu thương, lắng nghe và có nơi tìm đến khi gặp khó khăn.
Giải quyết vấn đề không thể chỉ dừng ở việc yêu cầu người trẻ rời khỏi hội nhóm hoặc hạn chế sử dụng điện thoại. Nếu nguyên nhân nằm ở việc các em không tìm thấy người để chia sẻ, việc cắt đi một kênh giao tiếp mà không tạo ra điểm tựa thay thế có thể chưa giải quyết được khó khăn.
Theo bà Nguyễn Thị Phương Hoa, “sự tin tưởng được hình thành thông qua giao tiếp an toàn về mặt tâm lý, sự tôn trọng và tính nhất quán trong ứng xử”. Cha mẹ cần lắng nghe, công nhận cảm xúc của con và hạn chế phán xét, so sánh. Về phía người trẻ, việc học cách nhận diện, diễn đạt cảm xúc và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ cũng rất cần thiết. Nguyên tắc mà chuyên gia nhấn mạnh là: “Lắng nghe trước khi đánh giá, thấu hiểu trước khi định hướng và đồng hành thay vì kiểm soát”.
Ở góc độ bảo vệ trẻ em, bà Nguyễn Phương Linh cho rằng trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai các em. Bà Linh nhấn mạnh: “Chúng ta cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào việc dặn trẻ tự cẩn thận sang xây dựng một môi trường số an toàn ngay từ thiết kế và vận hành, hay còn gọi là Safety by Design - an toàn ngay từ khâu thiết kế”.
Theo bà Linh, các nền tảng cần có thiết lập bảo vệ quyền riêng tư phù hợp với độ tuổi, hạn chế người lạ tiếp cận, đồng thời có biện pháp phát hiện và ngăn chặn hành vi quấy rối, dẫn dụ hoặc khai thác thông tin cá nhân. Trẻ cũng cần được tiếp cận các cơ chế báo cáo, phản hồi và hỗ trợ thân thiện, bảo đảm an toàn và quyền riêng tư khi gặp sự cố.
Tại Việt Nam, Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 là một kênh hỗ trợ quan trọng. Khi có dấu hiệu bị đe dọa, thao túng hoặc xâm hại, trẻ cần được hướng dẫn tìm kiếm sự trợ giúp từ người lớn đáng tin cậy và các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm, thay vì phải tự giải quyết trong trạng thái hoang mang.
Với nhà trường, giáo dục an toàn số cần gắn với khả năng nhận diện hành vi dẫn dụ, thao túng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, thiết lập ranh giới trong các mối quan hệ trực tuyến và tìm kiếm trợ giúp. Các kênh tham vấn tâm lý cũng cần tạo điều kiện để học sinh trao đổi về khó khăn mà không lo bị chế giễu hay phán xét.
Theo bà Linh, các tổ chức bảo vệ trẻ em cần tăng cường nghiên cứu, lắng nghe tiếng nói của trẻ và kết nối gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng với các dịch vụ hỗ trợ. Các nền tảng trực tuyến cũng cần chủ động đánh giá rủi ro, quản trị cộng đồng hiệu quả và xử lý kịp thời các báo cáo liên quan đến hành vi gây hại.
Không một gia đình nào có thể ngăn chặn mọi nguy cơ trên không gian mạng. Nhưng một mối quan hệ đủ tin cậy có thể giúp người trẻ biết rằng khi gặp khó khăn, các em vẫn có nơi để tìm đến. Điều cần quan tâm không chỉ là người trẻ đang chia sẻ điều gì trên mạng, mà còn là những khó khăn nào khiến các em tìm đến đó và liệu các em có nhận được sự hỗ trợ cần thiết hay không. Bởi đôi khi, bảo vệ trẻ trước những lời mời gọi nguy hiểm không bắt đầu từ một chiếc điện thoại bị tắt đi, mà từ một cuộc trò chuyện được mở ra trong gia đình.
