Không phải cứ có mã QR là truy xuất nguồn gốc
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, truy xuất nguồn gốc vài năm trở lại đây được đề cập nhiều, nhưng chưa được hiểu đầy đủ. Nhiều người vẫn đồng nhất truy xuất nguồn gốc với những giải pháp như mã QR, tem chống hàng giả… dẫn đến việc thực hiện không hiệu quả. Thời gian vừa qua, truy xuất nguồn gốc đôi khi trở thành một phong trào, sản phẩm cứ phải gắn mã lên trên để nhìn hiện đại hơn...
Qua thực tế mua và truy xuất một số sản phẩm như rượu, bánh kẹo, trái cây... ông Trần Hữu Linh cho hay, có trường hợp thông tin chỉ được sao chép hoặc doanh nghiệp làm mang tính đối phó. Mã QR được đưa lên sản phẩm, nhưng khi quét chỉ dẫn đến những thông tin cơ bản, không có nhiều giá trị. Do vậy, doanh nghiệp cần hiểu đúng về truy xuất nguồn gốc để xác định có cần thực hiện và thực hiện ở mức độ nào, thay vì không thực hiện hoặc làm theo trào lưu, dẫn đến lãng phí.
Truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, sức ép từ thị trường và sự thay đổi trong hành vi của người tiêu dùng. Đối với hàng hóa xuất khẩu, nhiều quốc gia và thị trường nhập khẩu yêu cầu sản phẩm phải có thông tin truy xuất, thậm chí truy xuất đến từng công đoạn trong chuỗi sản xuất. Tại thị trường trong nước, người tiêu dùng cũng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, xuất xứ và tính minh bạch của sản phẩm, qua đó ưu tiên lựa chọn những mặt hàng có thông tin rõ ràng, công khai.
“Về phía doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc giúp kiểm soát toàn bộ quá trình hình thành và lưu thông sản phẩm, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển, phân phối đến khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng”, Cục trưởng Trần Hữu Linh chia sẻ.
Thời gian qua, nhiều thông tư về danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, rủi ro trung bình để thực hiện truy xuất nguồn gốc đã được ban hành. Các văn bản nhằm thực hiện Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025, được cụ thể tại Nghị định 37 quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành luật.
Trong phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, Thông tư 31 ban hành ngày 11/6/2026 quy định về việc truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Cùng với đó là Thông tư 33 về danh mục sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình, mức độ rủi ro cao thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Công Thương.
Minh bạch để tạo môi trường cạnh tranh công bằng
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Quân, Chủ tịch Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee cho rằng, xu hướng trong tương lai là hệ thống quản lý sẽ ngày càng được số hóa và kết nối sâu hơn. Với hàng hóa cũng vậy, yêu cầu về định danh, minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc sẽ ngày càng trở thành một phần tất yếu của thị trường.
Vì vậy, doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị từ sớm, thay vì chờ đến khi quy định bắt buộc mới bắt đầu chuyển đổi. Khi đó, truy xuất nguồn gốc không còn là gánh nặng tuân thủ mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh và công cụ để xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.
Còn bà Hoàng Thị Thu Giang, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đồ Uống Mới cho rằng, ngành rượu hiện vẫn là lĩnh vực có mức độ truy xuất nguồn gốc yếu. Khoảng 90% lượng rượu trên thị trường Việt Nam hiện nay chưa được xác định rõ nguồn gốc. Doanh nghiệp làm ăn chân chính cần được bảo vệ khi công khai nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và thông tin sản phẩm. Ngược lại, những trường hợp cố tình làm hàng không rõ nguồn gốc cần bị xử lý nghiêm.
“Nếu làm được như vậy, truy xuất nguồn gốc mới thực sự tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng”, bà Hoàng Thị Thu Giang chia sẻ. Doanh nghiệp nghiêm túc sẽ có động lực đầu tư, người tiêu dùng được bảo vệ, còn những sản phẩm không rõ nguồn gốc sẽ từng bước bị loại khỏi thị trường.
Theo các chuyên gia, truy xuất nguồn gốc trước hết phục vụ công tác quản lý chất lượng của doanh nghiệp, sau đó đáp ứng yêu cầu của thị trường và cơ quan quản lý. Việc cung cấp đầy đủ, minh bạch thông tin về sản phẩm cũng góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng. Do đó, doanh nghiệp cần căn cứ vào nhu cầu truy xuất, thị trường mục tiêu và mức độ thông tin cần quản lý để lựa chọn công nghệ, xác định lộ trình và mức đầu tư phù hợp.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh và các phương thức làm giả ngày càng tinh vi, truy xuất nguồn gốc ngày càng có vai trò quan trọng trong việc minh bạch chuỗi cung ứng và bảo vệ giá trị của sản phẩm. Việc triển khai đúng và phù hợp không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát hàng hóa mà còn góp phần bảo vệ thương hiệu, nâng cao sức cạnh tranh và tạo dựng niềm tin trên thị trường. Đây cũng là lý do doanh nghiệp cần chuẩn bị sớm, thay vì chờ đến khi quy định bắt buộc mới bắt đầu thực hiện.
