Theo báo chí Anh ngày 15/9, Trung Quốc bắt đầu áp dụng các quy định mới nhằm tăng cường kiểm soát công dân ra nước ngoài, trong bối cảnh Chủ tịch Tập Cận Bình đẩy mạnh bảo vệ bí mật nhà nước, công nghệ tiên tiến và nguồn nhân lực trình độ cao.
Các quy định được cho là sẽ chính thức hóa những hạn chế đã từng bước được áp dụng đối với công chức cấp trung và cấp cao, cán bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc cùng nhân viên doanh nghiệp nhà nước. Theo các chuyên gia về di trú, phạm vi kiểm soát còn có thể mở rộng sang người làm việc cho doanh nghiệp tư nhân trong những lĩnh vực nhạy cảm.
Người vi phạm có thể bị phạt nặng và cấm xuất cảnh từ ba tháng đến không xác định thời hạn.
Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã ký văn bản ban hành quy định vào tháng 7. Quốc vụ viện Trung Quốc khi đó cho biết mục tiêu là thống nhất thủ tục quản lý xuất nhập cảnh, đồng thời bảo vệ chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển quốc gia.
Một số nhà phân tích cho rằng cách tiếp cận mới có thể khiến việc ra nước ngoài dần được coi là một đặc quyền cần sự chấp thuận của cơ quan quản lý, thay vì quyền tự do của mỗi cá nhân. Ông Henry Gao, giáo sư luật tại Đại học Quản lý Singapore, nhận định điều này cũng giúp nhà chức trách kiểm soát chặt hơn cả con người lẫn dòng vốn.
Mở rộng căn cứ cấm xuất cảnh
Điều 4 của Quy định về Quản lý xuất nhập cảnh nêu rõ công dân Trung Quốc vi phạm quy định kiểm soát xuất khẩu hoặc xuất nhập khẩu công nghệ, có nguy cơ gây tổn hại đến an ninh công nghiệp hay công nghệ quốc gia, có thể bị cơ quan chức năng cấm rời khỏi đất nước.
Công ty luật DLA Piper đánh giá đây là một trong những thay đổi hành chính quan trọng nhất trong lĩnh vực xuất nhập cảnh của Trung Quốc trong hơn một thập niên qua. Đáng chú ý, hành vi vi phạm kiểm soát xuất khẩu nay được liên hệ trực tiếp với biện pháp cấm xuất cảnh.
Quy định không nêu riêng khu vực tư nhân, nhưng ông Dai Menghao, chuyên gia về luật thương mại tại công ty luật King & Wood, cho rằng nhà chức trách đã có cơ sở rõ ràng hơn để hạn chế việc ra nước ngoài của lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ và các nhà nghiên cứu. Cụm từ có thể gây nguy hại trong quy định cũng trao cho cơ quan quản lý phạm vi quyết định tương đối rộng.
Điều 10 còn khuyến khích các công ty tư vấn di trú báo cáo công chức, quân nhân và những người khác tìm cách ra nước ngoài trái quy định.
Tại Trung Quốc, nhiều công chức phải giao hộ chiếu cho cơ quan quản lý và làm đơn xin nhận lại nếu muốn đi nước ngoài. Theo các chuyên gia, quy định mới có thể khiến người phụ trách xét duyệt thận trọng hơn, đồng thời khiến nhiều người từ bỏ ý định nộp đơn vì lo bị từ chối.
Doanh nghiệp tư vấn di trú chịu tác động
Các công ty cung cấp dịch vụ định cư đã ghi nhận ảnh hưởng từ chính sách mới. Giám đốc một doanh nghiệp tại Thượng Hải cho biết họ đặc biệt thận trọng khi hỗ trợ người làm việc trong khu vực công, nhân sự kỹ thuật tại các tập đoàn công nghệ hàng đầu và thân nhân của những người này.
Phạm vi công chức cũng đang được mở rộng, bao gồm người làm việc tại trường công, viện nghiên cứu, bệnh viện công và doanh nghiệp nhà nước. Vợ, chồng và con của họ trong nhiều trường hợp cũng bị hạn chế.
Chủ một công ty tư vấn khác cho rằng nhà chức trách có thể không công khai cấm các nhóm nhạy cảm xin quyền thường trú ở nước ngoài, nhưng quy trình xét duyệt nhiều tầng có thể khiến việc này gần như không thể thực hiện.
Các biện pháp mới được đưa ra trong lúc Bắc Kinh xây dựng một hệ thống quy định nhằm đối phó các lệnh trừng phạt từ nước ngoài và cạnh tranh với Mỹ về công nghệ. Trong một trường hợp đáng chú ý gần đây, ông Xiao Hong, lãnh đạo nền tảng trí tuệ nhân tạo Manus, cùng một số thành viên cấp cao trong ban quản lý đã bị cấm xuất cảnh liên quan thương vụ bán công ty khởi nghiệp này cho tập đoàn Meta của Mỹ.
