Từ 5 công đất lúa của gia đình, ông từng bước mở rộng diện tích, ứng dụng khoa học kỹ thuật và chủ động thích ứng với thị trường. Ông Sáu Bờ hai lần được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vinh danh “Nông dân Việt Nam xuất sắc” năm 2022 và “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới” năm 2026.
Từ 5 công đất lúa đến 5,5 ha sầu riêng
Hành trình lập nghiệp của ông Lê Văn Sáu bắt đầu từ những năm sau ngày đất nước thống nhất. Năm 1976, ông tiếp quản 5 công đất ruộng (5.000 m²) do cha mẹ gây dựng. Như nhiều nông dân Nam Bộ thời bấy giờ, ông trồng lúa, mía rồi chuyển sang cam sành với mong muốn nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, năng suất và giá cả không ổn định khiến hiệu quả sản xuất chưa như mong muốn.
Bước ngoặt đến sau một chuyến tham quan các mô hình trồng cây ăn quả tại Tiền Giang (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Nhận thấy hiệu quả kinh tế từ cây sầu riêng, ông quyết định chuyển toàn bộ 5 công đất lúa sang trồng 100 gốc sầu riêng khổ qua xanh, một giống cây còn khá mới tại khu vực này thời điểm đó.
Sau gần 5 năm chăm sóc, vườn sầu riêng cho vụ thu hoạch đầu tiên với sản lượng khoảng 2,5 tấn. Trong khi giá lúa thời điểm đó khoảng 1.000 đồng/kg, sầu riêng khổ qua xanh được bán với giá khoảng 10.000 đồng/kg, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Từ nguồn lợi nhuận, ông tiếp tục mua thêm đất, từng bước mở rộng diện tích.
Đến nay, từ 5 công đất ban đầu, ông Sáu Bờ đã có 5,5 ha với khoảng 1.000 gốc sầu riêng. Mỗi năm, trang trại cung cấp cho các doanh nghiệp xuất khẩu khoảng 100-120 tấn trái, mang về doanh thu 6-7 tỷ đồng; sau khi trừ chi phí khoảng 1 tỷ đồng, lợi nhuận đạt khoảng 5 tỷ đồng.
Dẫn khách tham quan vườn sầu riêng xanh tốt, ông Sáu Bờ có thể nhận biết tuổi từng cây; đồng thời phát hiện những dấu hiệu bất thường như xì mủ, cháy lá để xử lý kịp thời. Gần 45 năm gắn bó với cây sầu riêng, ông Sáu Bờ giờ đây giống như "một nhà khoa học nông dân" thực thụ. Ông Sáu Bờ cho biết, những kiến thức có được không chỉ đến từ kinh nghiệm thực tế mà còn từ sự hướng dẫn của các nhà khoa học, trong đó có Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Hâu, nguyên Giảng viên cao cấp Trường Đại học Cần Thơ.
Ông bộc bạch, trong suốt hành trình gần nửa thế kỷ đồng hành cùng cây sầu riêng, ông đã từng trải qua không ít thất bại. Thời điểm mới khởi nghiệp, khó khăn bủa vây vì sầu riêng vốn là loại cây trồng “khó tính”, yêu cầu kỹ thuật cao hơn so với các loại cây có múi khác. Ngay ở vụ thu hoạch đầu tiên, vườn sầu riêng của ông đã gặp sự cố khi quả bị hiện tượng sượng cơm và cháy múi, khiến sản lượng thiệt hại tới hơn một nửa. Không bỏ cuộc, ông mang những trái bị hỏng đến Trường Đại học Cần Thơ để tìm nguyên nhân và được Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Hâu tư vấn kỹ thuật.
Qua phân tích chuyên môn, nhà khoa học đã chỉ rõ nguyên nhân khiến trái sầu riêng bị sượng và cháy múi là do cây bị thiếu hụt nghiêm trọng vi chất Canxi - Boron trong giai đoạn nuôi quả. Được nhà khoa học hướng dẫn quy trình khắc phục cụ thể từ khâu bón phân đến kiểm soát độ ẩm, ngay vụ mùa năm sau, vườn sầu riêng của ông đã dứt hẳn hiện tượng cháy múi hay sượng cơm. Khi mô hình trồng sầu riêng của ông thành công, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội được lan tỏa và nhân rộng, phong trào chuyển đổi từ trồng lúa sang trồng sầu riêng đã phát triển rất nhanh tại địa phương. Từ đó, đời sống người dân được khấm khá hơn trước.
Không giữ bí quyết cho riêng mình, ông Sáu Bờ luôn cởi mở chia sẻ kinh nghiệm với những ai muốn học hỏi kinh nghiệm trồng sầu riêng. Bên cạnh đó, vườn sầu riêng của ông cũng đón tiếp các thế hệ sinh viên Đại học Cần Thơ đến tham quan, học tập kinh nghiệm thực tế.
Suốt nhiều thập kỷ qua, vườn sầu riêng của ông đã trở thành "phòng thực nghiệm sinh động", nơi kết nối giữa lý thuyết giảng đường và thực tiễn sản xuất nông nghiệp. Đồng hành cùng cây sầu riêng gần nửa cuộc đời, ông Sáu chiêm nghiệm: Để trồng sầu riêng thành công và bền vững, người nông dân bắt buộc phải biết kết hợp hài hòa giữa kinh nghiệm thực tế với kiến thức khoa học kỹ thuật do các nhà khoa học hướng dẫn.
Bản lĩnh nhạy bén và tấm lòng vì cộng đồng
Điều làm nên sự vượt trội và khác biệt của lão nông Sáu Bờ không nằm ở quy mô diện tích đất đai ngày càng mở rộng mà cốt lõi nằm ở bản lĩnh tái cơ cấu sản xuất, nhạy bén trước những chuyển biến của thị trường.
Nhận thấy thị hiếu tiêu dùng trong và ngoài nước có sự thay đổi mạnh mẽ, ông không ngần ngại đốn bỏ các giống sầu riêng cũ kém sức cạnh tranh để chuyển sang trồng các giống sầu riêng chất lượng cao như Ri6. Không dừng lại ở đó, khoảng 15 năm trước, khi nhận thấy giống Ri6 bắt đầu có dấu hiệu hạ nhiệt trên thị trường, ông tiếp tục cập nhật xu hướng bằng việc đưa giống Monthong vào trồng thay thế.
Đối với ông Sáu Bờ, việc đưa các giống mới vào trồng thử nghiệm không phải là cuộc chạy đua theo giá bán nhất thời mà thể hiện tinh thần chủ động đón đầu xu hướng tiêu dùng. Việc chủ động đi trước một bước giúp sản phẩm sầu riêng của ông luôn giữ được giá trị thương phẩm cao, tránh rơi vào tình trạng ùn tắc hay rớt giá khi thị trường biến động.
Hiện tại, với quy mô 1.000 gốc sầu riêng, ông áp dụng linh hoạt phương châm "hư đâu thay đó" trong quản lý vườn cây. Những gốc sầu riêng Monthong đã già cỗi (khoảng 45 năm tuổi) năng suất giảm sút sẽ được cưa bỏ để chuyển sang trồng các giống mới như Black Thorn và Musang King. Trong khi đó, những cây Monthong còn cho năng suất cao và bán được giá tốt vẫn được giữ lại chăm sóc để tránh lãng phí. Gần đây, ông Sáu Bờ tiếp tục đưa vào trồng thử nghiệm 20 gốc sầu riêng ruột đỏ - giống mới sở hữu giá trị kinh tế thương phẩm cao.
Song song với việc chủ động tái cơ cấu giống cây trồng, ông Lê Văn Sáu còn ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ và cơ giới hóa vào sản xuất để nâng cao hiệu suất canh tác. Ông đã đầu tư lắp đặt hệ thống tưới nước tự động khắp trang trại, giúp rút ngắn thời gian tưới cho 2 ha vườn từ cả ngày xuống còn 15 - 20 phút. Đồng thời, ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) vào khâu phun thuốc bảo vệ thực vật, vừa giảm tối đa chi phí nhân công vừa bảo vệ sức khỏe người lao động và tăng độ phủ đều của thuốc trên vòm lá sầu riêng cổ thụ.
Để tối ưu hóa chi phí sản xuất nhưng vẫn đảm bảo chất lượng trái đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, nguyên tắc cốt lõi của lão nông Cần Thơ là tuyệt đối không cắt giảm dưỡng chất khiến cây mất sức. Thay vào đó, ông chủ động cho công nhân tỉa bỏ toàn bộ trái loại 3 ngay từ khi quả còn nhỏ trên cây, tập trung nguồn dinh dưỡng tối đa để nuôi các trái loại 1 và loại 2. Nhờ quy trình chăm sóc này, sản phẩm sầu riêng khi thu hoạch có chất lượng đồng đều, thương lái và doanh nghiệp sẵn sàng thu mua toàn bộ vườn với mức giá cao. Theo ông Sáu Bờ, việc quản lý dinh dưỡng theo đúng nhu cầu sinh trưởng của cây và giữ cho bộ lá luôn xanh tốt cũng giúp nhà vườn chủ động kiểm soát chính xác độ ngọt, độ béo cũng như màu sắc cơm sầu riêng.
Hiện nay, toàn bộ diện tích vườn sầu riêng của ông Lê Văn Sáu đã được cấp mã số vùng trồng xuất khẩu. Để quả đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, ngoài việc áp dụng quy chuẩn VietGAP, chu kỳ phun thuốc bảo vệ thực vật cũng được ông kiểm soát nghiêm ngặt. Khoảng 1 tháng trước khi thu hoạch, khi lá cây đã già và vỏ trái đã cứng cáp (thời điểm sâu rầy không còn khả năng tấn công), trang trại tuyệt đối ngừng sử dụng tất cả các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Quy trình này đảm bảo sản phẩm sầu riêng khi xuất bán an toàn cho người tiêu dùng, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Đánh giá về lão nông Lê Văn Sáu, ông Cao Văn Tám, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Bình chia sẻ: Ông Sáu Bờ không chỉ là tấm gương sáng về làm giàu cho bản thân và gia đình mà còn có tấm lòng nhân ái, vì sự phát triển của quê hương. Trang trại của ông hiện tạo việc làm thường xuyên và mùa vụ cho hơn 60 lao động địa phương với mức thu nhập bình quân khoảng 50 triệu đồng/người/năm. Hằng năm, ông còn trích hàng trăm triệu đồng từ nguồn lợi nhuận để đóng góp vào các quỹ an sinh xã hội, làm đường, bắc cầu,...
Với những cống hiến bền bỉ, ông Lê Văn Sáu đã vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba năm 2020. Danh hiệu "Nông dân Việt Nam xuất sắc" hai lần được trao tặng cho ông chính là phần thưởng cao quý, ghi nhận bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng cống hiến của người nông dân Cần Thơ.
Hành trình gần nửa thế kỷ gắn bó với cây sầu riêng của lão nông Lê Văn Sáu là minh chứng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, lấy tri thức khoa học làm bệ phóng để đưa nông sản Việt vươn tầm.
