Trải nghiệm ‘bản giao hưởng’ của tự nhiên bên trong Tháp nước Hàng Đậu

Ký ức trăm năm sau những ô cửa vòm khép kín

Nằm giữa ngã sáu các phố Hàng Đậu, Hàng Than, Quán Thánh, Phan Đình Phùng, Hàng Cót, Hàng Giấy, không ít du khách đã bị thu hút bởi Tháp nước Hàng Đậu, một công trình kiến trúc cổ độc đáo. Với người dân Thủ đô, tháp hiện hữu một cách thân quen trong nhịp sống thường nhật. Sự hiện diện lặng lẽ của công trình này qua bao thế hệ quen thuộc đến độ, suốt nhiều thập kỷ qua, ít ai dừng chân để tự hỏi công trình rêu phong ấy có từ bao giờ, từng mang sứ mệnh gì…

Ẩn chứa phía sau những ô cửa vòm khép kín là cả một chương lịch sử thăng trầm của Hà Nội. Được xây dựng vào năm 1894, Tháp nước Hàng Đậu từng đóng vai trò là công trình cấp nước quan trọng cho thành phố những năm Pháp thuộc.

Dù hiện nay không còn giữ công năng chứa và cấp nước sinh hoạt, công trình vẫn tồn tại như một vật chứng hào hùng của thời nô lệ và là biểu tượng cho sự độc lập, tự do và giải phóng, sống trong lòng người dân Hà Nội như ký ức về một thời đã qua.

Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Tháp nước Hàng Đậu chính thức mở cửa rộng rãi đón công chúng ghé thăm. Vẫn là kiến trúc di sản quen thuộc nhưng dưới lăng kính sáng tạo, nơi đây đã hóa thân thành Tháp Ẩn Ca, một tháp âm thanh độc đáo lần đầu tiên xuất hiện tại Thủ đô. Đây là hoạt động điểm nhấn thuộc chuỗi chương trình nghệ thuật liên ngành quốc tế mang tên “Hà Nội sáng đèn”.

Trải nghiệm đa giác quan kỳ bí trong lòng tòa tháp cổ

Lần đầu tiên ra mắt công chúng, tác phẩm sắp đặt âm thanh Tháp Ẩn Ca của hai nghệ sĩ Patrick Kessler và Ludwig Berger đã biến lòng tháp cổ thành không gian nghệ thuật đa giác quan đầy cuốn hút. Tại đây, những rung động nhỏ bé của thế giới côn trùng được giải mã bằng công nghệ laser hiện đại, đánh thức từng vòm đá trăm tuổi bằng bản giao hưởng tự nhiên chưa từng được biết tới.

Đánh giá về dự án đặc biệt này, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass gọi Tháp nước Hàng Đậu là tòa tháp bí ẩn nhất của Hà Nội. Ông Thomas Gass chia sẻ, trong suốt bốn năm sinh sống tại Thủ đô, vợ chồng ông đã nhiều lần dạo bước, đạp xe ngang qua công trình này. Đại sứ bày tỏ niềm tự hào khi được cùng công chúng khám phá không gian bên trong tòa tháp, đồng thời nhấn mạnh từ một không gian vốn khép kín, Tháp Ẩn Ca đã mở cửa để trở thành điểm giao thoa giữa tư duy sáng tạo tinh tế của Thụy Sĩ và chiều sâu văn hóa nghìn năm văn hiến.

Chia sẻ về ý tưởng nghệ thuật, nhà soạn nhạc Ludwig Berger cho biết khán giả bước vào tháp sẽ được chạm tới một thế giới hoàn toàn mới mẻ. Tác phẩm khởi nguồn từ biotremology, bộ môn khoa học khám phá ngôn ngữ bí mật thông qua các rung động của những loài sinh vật nhỏ bé, đặc biệt là côn trùng truyền tín hiệu trên thực vật.

Để thu lại những âm thanh nguyên thủy vốn nằm ngoài ngưỡng nghe thông thường của tai người, nhóm nghệ sĩ đã hợp tác cùng 13 nhà khoa học tại 8 quốc gia, chắt lọc 59 bản ghi âm tư liệu về rung động của côn trùng và nhện bằng thiết bị đo rung động laser chiếu trực tiếp vào cây cỏ.

Bên trong lòng tháp cổ, nhóm nghệ sĩ bố trí treo 8 chiếc loa chuyên dụng. Mỗi chiếc loa phát ra tiếng nói riêng biệt của một loài côn trùng để người xem chậm rãi dạo bước và dò tìm từng giai điệu tự nhiên.

Kết hợp với đó là hệ thống loa truyền rung đặt dưới sàn khiến mặt đất rung lên. Nhờ vậy, công chúng không chỉ thưởng thức bằng thính giác mà còn cảm nhận trực tiếp nhịp đập của tự nhiên qua đôi bàn chân, mang lại cảm giác chân thực như đang đứng giữa thảm cỏ xanh.

Đứng chờ tới lượt vào tham quan, chị Nguyễn Thu Hà (phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ rằng bản thân đã đi qua khu vực này rất nhiều lần nhưng chưa từng hình dung được không gian phía sau bức tường đá sẽ như thế nào. Khi biết tin tháp nước mở cửa đón khách miễn phí, chị đã tranh thủ sắp xếp thời gian đến xếp hàng từ sớm để tận mắt chiêm ngưỡng kiến trúc cổ bên trong.

Cùng tâm trạng háo hức chờ đợi, ông Lê Văn Minh (phường Ba Đình, Hà Nội) cho biết công trình này đã gắn liền với tuổi thơ của ông nhưng chưa một lần ông có dịp bước qua cánh cửa vòm. Việc tòa tháp trăm tuổi được mở cửa kết hợp với nghệ thuật sắp đặt âm thanh khiến ông thấy rất phấn khởi, bởi người dân có thêm cơ hội hiểu sâu hơn về giá trị của một công trình quen thuộc ngay giữa lòng thành phố.

Bước ra từ tòa tháp với vẻ mặt rạng rỡ sau 15 phút trải nghiệm, em Trần Quang Huy, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp bày tỏ sự thích thú trước cách kết hợp giữa không gian cổ kính và âm thanh tự nhiên. Cậu sinh viên trẻ cho biết cảm giác đứng giữa lòng tòa tháp mát lạnh, lắng nghe tiếng côn trùng vang vọng mang lại sự thư thái, giúp người xem tạm quên đi sự ồn ào của phố xá bên ngoài.

Giám tuyển Nguyễn Quốc Hoàng Anh nhận định tác phẩm không chỉ dừng lại ở nghệ thuật sắp đặt âm thanh đơn thuần, mà thông qua tiếng nói của côn trùng còn gợi mở những suy tư sâu sắc về sự phát triển bền vững, cũng như mối liên hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên và giữa con người với nhau.

Không gian nghệ thuật Tháp Ẩn Ca mở cửa phục vụ miễn phí người dân và du khách tham quan từ ngày 14/11 đến hết ngày 28/11. Thời gian đón khách diễn ra hằng ngày theo hai khung giờ cố định, từ 9 giờ đến 12 giờ và từ 14 giờ đến 21 giờ.