Chọn dự án theo chất lượng, không chỉ quy mô vốn
Sau hợp nhất, TP Hồ Chí Minh có 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 50.288ha. Trong đó, 58 khu đang hoạt động trên diện tích hơn 22.400ha, tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 80%; 38 khu đã được đưa vào quy hoạch nhưng chưa thành lập. Quỹ đất lớn không đồng nghĩa thành phố tiếp tục thu hút dự án bằng giá thuê và ưu đãi đầu vào. Bài toán mới là xác định ngành ưu tiên, chuẩn bị đúng điều kiện vận hành và chọn nhà đầu tư có khả năng tạo giá trị lâu dài.
Ông Lê Văn Thinh, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP Hồ Chí Minh, cho biết trong 9 tháng qua, các khu đã thu hút 5,57 tỷ USD vốn trong và ngoài nước, vượt kế hoạch cả năm. Riêng vốn FDI đạt 4,27 tỷ USD, tăng hơn 62% so với cùng kỳ năm trước. Theo ông Thinh, Thành phố cần ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao, có hoạt động nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và có khả năng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam. Các tiêu chí này cần được lượng hóa trong khâu xúc tiến, thẩm định và giám sát, không chỉ dừng ở định hướng chung.
Yêu cầu đối với mặt bằng sản xuất cũng đang thay đổi. Ông Trương Gia Bảo, Phó Chủ tịch Liên chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam, dẫn số liệu cho thấy nhà xưởng và nhà kho xây sẵn tại thị trường phía Nam có tỷ lệ lấp đầy trên 90%.
Theo ông Bảo, khu công nghiệp phải chuyển sang mô hình chuyên ngành, sinh thái và thông minh, cung cấp cả logistics, năng lượng, công nghệ, môi trường cùng dịch vụ hỗ trợ. TP Hồ Chí Minh cần phát triển nhà xưởng cao tầng, trung tâm thử nghiệm, kho thông minh và hạ tầng dùng chung để dự án công nghệ cao không phải tự xây mọi hạng mục.
Từ phía doanh nghiệp, yêu cầu còn cụ thể hơn. Ông Lữ Chính Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam, đề nghị hoàn thiện ba nhóm điều kiện: Thủ tục và chỗ ở cho chuyên gia nước ngoài; chất lượng cấp điện; hệ thống cấp thoát nước và xử lý nước thải. Với ngành sản xuất bảng mạch, chỉ một lần mất điện ngắn cũng có thể khiến thiết bị tự động dừng, làm hỏng sản phẩm và kéo dài thời gian khôi phục.
Ông Minh cũng đề xuất Thành phố công bố tiêu chuẩn hạ tầng, trách nhiệm của từng đơn vị và cơ chế chia sẻ chi phí ngay từ khâu mời gọi đầu tư, giúp doanh nghiệp tính được tiến độ và tổng chi phí dự án.
Chuẩn bị đất sạch, nhân lực và liên kết vùng
Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu hình thành khoảng 6.500 - 6.800 ha đất sạch có hạ tầng hoàn chỉnh trong giai đoạn 2025 - 2030. Quỹ đất này chỉ phát huy hiệu quả khi được chuẩn bị theo nhu cầu của từng loại dự án, cùng với điện, nước, giao thông, xử lý nước thải và dịch vụ phục vụ người lao động. Nhà đầu tư cần biết khu đất nào sẵn sàng tiếp nhận dự án, hạ tầng hoàn thành đến đâu và mất bao lâu để bắt đầu sản xuất.
Sau hợp nhất, Thành phố có điều kiện bố trí các công đoạn trong một không gian phát triển rộng hơn. Khu vực TP Hồ Chí Minh trước đây có thể phát huy thế mạnh nghiên cứu, thiết kế và công nghệ cao; khu vực Bình Dương cũ tập trung sản xuất, công nghiệp hỗ trợ; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ gắn với cảng biển, logistics và năng lượng. Đây là hướng tổ chức cần được tính toán theo quy hoạch và điều kiện thực tế, đồng thời kết nối bằng giao thông và hệ thống logistics thống nhất để doanh nghiệp thuận lợi đặt các khâu của dự án ở những địa điểm phù hợp.
Tuy nhiên, có đất và nhà xưởng chưa đủ để một dự án công nghệ cao vận hành, mở rộng sản xuất. Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh, cho rằng doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định nhu cầu nhân lực, góp ý chương trình đào tạo đến tiếp nhận sinh viên thực tập và hợp tác nghiên cứu. Khi kế hoạch tuyển dụng được trao đổi sớm, nhà trường có thêm thời gian chuẩn bị nhân lực cho các vị trí về điện tử, tự động hóa và vận hành công nghệ. Việc đào tạo cũng cần được đánh giá qua khả năng đáp ứng công việc của người học sau tốt nghiệp.
Cùng với nhân lực, mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng sẽ quyết định sức lan tỏa của dòng vốn FDI. Hoạt động kết nối cần đi xa hơn các cuộc gặp giữa bên mua và bên bán. Một cơ sở dữ liệu về nhà cung ứng, thể hiện năng lực sản xuất, chất lượng, thời gian giao hàng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, có thể giúp nhà đầu tư tìm đối tác phù hợp.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ thử nghiệm sản phẩm, đạt chứng nhận và đổi mới thiết bị để đủ điều kiện nhận đơn hàng. Việc theo dõi số doanh nghiệp trong nước trở thành nhà cung ứng sẽ cho thấy kết quả rõ hơn số cuộc kết nối đã tổ chức.
Ở quy mô vùng, bà Chương Quốc Đoan, Phó Giám đốc Bộ phận Cho thuê Công nghiệp và Văn phòng tại Cushman & Wakefield Việt Nam, nhận định TP Hồ Chí Minh có lợi thế thu hút ngành giá trị gia tăng cao, trong khi Đồng Nai và Tây Ninh còn dư địa quỹ đất. Sân bay Long Thành, Vành đai 3 và hành lang đường thủy được kỳ vọng cải thiện kết nối giữa các địa phương. Việc chia sẻ dữ liệu về quỹ đất, hạ tầng, lao động và logistics sẽ giúp mỗi địa phương phát huy lợi thế trong cùng chuỗi sản xuất, thay vì cùng tìm cách giữ trọn một dự án.
Về lâu dài, hiệu quả thu hút FDI cần được nhìn qua vốn thực hiện, số việc làm kỹ thuật, hoạt động nghiên cứu, tỷ lệ mua hàng trong nước và đóng góp ngân sách. Những chỉ số này giúp cơ quan quản lý nhận diện dự án chậm triển khai, hạ tầng chưa đáp ứng hoặc khâu thủ tục còn vướng. Quan trọng hơn, chúng cho thấy dòng vốn đầu tư có giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hay không.
