Quy trình bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ
Cứ bốn năm một lần, vào giữa nhiệm kỳ tổng thống, người Mỹ bỏ phiếu để quyết định đảng nào sẽ kiểm soát Hạ viện và Thượng viện. Hạ nghị sĩ có nhiệm kỳ hai năm, vì vậy toàn bộ 435 ghế ở Hạ viện đều được bầu lại. Thượng nghị sĩ có nhiệm kỳ sáu năm, và năm nay có 35 ghế tại Thượng viện được đưa ra tranh cử. Cử tri ở 36 trong số 50 bang cũng sẽ bầu thống đốc vào ngày 3/11.
Hơn 51 triệu người Mỹ đã bỏ phiếu, vượt qua kỷ lục bỏ phiếu sớm trước đó được lập vào năm 2022.
Hiện đảng Cộng hòa nắm đa số 218 - 214 ghế tại Hạ viện và 53 - 47 ghế tại Thượng viện. Việc duy trì thế đa số sít sao này, đặc biệt là ở Hạ viện, có ý nghĩa sống còn với Tổng thống Trump. Nếu giành được một hoặc cả hai viện Quốc hội, đảng Dân chủ đã tuyên bố sẽ mở nhiều cuộc điều tra về tài chính cá nhân của Tổng thống, cách xử lý hồ sơ Epstein và quá trình tiến hành cuộc chiến với Iran.
Nếu nắm quyền kiểm soát Quốc hội, đảng Dân chủ có thể cản trở chương trình lập pháp của ông Trump, biến ông thành một tổng thống “vịt què” trong hai năm còn lại tại Nhà Trắng.
Cuộc trưng cầu dân ý
Về mặt kỹ thuật, cử tri chọn những ứng viên đại diện cho khu vực và bang của mình. Nhưng trên thực tế, hệ thống lưỡng đảng ở Mỹ khiến mỗi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ trở thành cuộc trưng cầu dân ý về hai năm đầu tiên của tổng thống. Cử tri trừng phạt các tổng thống Cộng hòa bằng cách bỏ phiếu cho đảng Dân chủ và ngược lại. Gần như đảng của tổng thống nào cũng mất một số ghế trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Trong 20 trên 23 cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ kể từ năm 1934, đảng của tổng thống đã mất ghế tại Hạ viện. Thượng viện ít biến động hơn vì số ghế đổi chủ thường ít hơn: kể từ năm 1934, đảng của tổng thống đã mất ghế trong 15 trên 23 kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Tổng thống Trump nói với các phóng viên vào cuối tháng 10: “Tổng thống lúc nào cũng thất thế vì lý do nào đó trong bầu cử giữa nhiệm kỳ, bất kể là ai, Cộng hòa hay Dân chủ, tổng thống giỏi hay tồi”.
Những vấn đề trọng tâm của bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026
Vấn đề trọng tâm hàng đầu là kinh tế. Theo một khảo sát của Pew Research thực hiện vào tháng 10, cả đảng Dân chủ lẫn đảng Cộng hòa đều xem kinh tế là vấn đề hàng đầu trong cuộc bầu cử. Tổng thống Trump đang ở thế yếu về kinh tế. Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran và lệnh phong tỏa eo biển Hormuz sau đó đã đẩy giá xăng lên mức kỷ lục 4,29 USD/gallon ngay trước ngày bỏ phiếu. Theo cuộc thăm dò của hãng tin AP công bố ngày 1/11, 65% người trưởng thành ở Mỹ cho rằng các chính sách của Tổng thống Trump đã khiến chi phí tăng cao; cứ 10 người Cộng hòa thì có 6 người không hài lòng với cách ông xử lý vấn đề chi phí sinh hoạt.
Đa số cử tri của cả hai đảng nói rằng họ xem tương lai của nền dân chủ là vấn đề trọng yếu khi bỏ phiếu. Tuy nhiên, cả hai đảng thường xuyên cáo buộc nhau đe dọa chính nền dân chủ, nên giờ đây điều này đã trở thành chuyện thường thấy trong các cuộc bầu cử ở Mỹ.
Sau hai vấn đề hàng đầu này, cử tri Dân chủ xếp y tế, giáo dục và chính sách đối ngoại là ba vấn đề tiếp theo có thể quyết định lá phiếu. Cử tri Cộng hòa nêu nhập cư, tội phạm bạo lực và sự can thiệp quá mức của chính phủ. Với ba vấn đề sau, Tổng thống Trump và đảng Cộng hòa có thể chỉ ra một số kết quả rõ rệt: số vụ vượt biên trái phép đã giảm gần như về không; dân số sinh ở nước ngoài tại Mỹ giảm hơn 2,3 triệu người kể từ khi Tổng thống Trump nhậm chức; tội phạm bạo lực giảm 9,3% trong năm 2025; và Tổng thống Trump đã thu hẹp đáng kể phạm vi hoạt động của chính phủ liên bang, đóng cửa Cơ quan USAID, sa thải hơn 250.000 công chức liên bang và cắt giảm ngân sách của gần hai chục bộ, cơ quan chính phủ.
Những cuộc đua đáng chú ý nhất
Khi khả năng đảng Dân chủ giành Hạ viện gần như đã được dự đoán chắc chắn, các chuyên gia đánh giá rằng Michigan, Maine, North Carolina và Texas là bốn bang then chốt sẽ quyết định được hay mất trong nỗ lực giành Thượng viện của đảng này.
Tại Michigan, thành viên Dân chủ cấp tiến theo đạo Hồi Abdul el-Sayed đang dẫn trước cựu nghị sĩ Mike Rogers khoảng bốn điểm. Cuộc đua đã leo thang thành cuộc tranh luận trên toàn quốc về ảnh hưởng của vận động hành lang Israel đầy quyền lực và thay đổi nhanh chóng trong cơ cấu dân số Michigan.
Texas chưa bầu cho thượng nghị sĩ Dân chủ nào kể từ năm 1988, nhưng ông James Talarico có thể phá vỡ xu hướng đó. Việc ông Talarico đang dẫn trước thành viên Cộng hòa Ken Paxton khoảng bốn điểm có thể là dấu hiệu cho thấy cơ cấu dân số Texas đang thay đổi, khi cử tri gốc Tây Ban Nha chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ, hoặc cho thấy sự bất mãn rộng hơn với đảng Cộng hòa.
Tại Maine, thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins, người đã giữ ghế trong năm nhiệm kỳ và từng chỉ trích Tổng thống Trump, đang đứng trước nguy cơ cơ mất ghế vào tay Troy Jackson. Maine là trường hợp đặc biệt: cử tri tại đây liên tục bầu cho bà Collins, dù họ đã chọn ứng viên Dân chủ trong mọi cuộc bầu cử tổng thống kể từ năm 1992. Mức độ ủng hộ bà Collins suy giảm có thể được xem là tín hiệu ảm đạm cho đảng Cộng hòa, hoặc đơn giản là dấu hiệu cho thấy sau gần 30 năm tại Thượng viện, cử tri muốn một gương mặt mới.
Khi thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis chuẩn bị nghỉ hưu, cuộc đua tại North Carolina là màn so tài giữa cựu thống đốc Dân chủ Roy Cooper và cựu chủ tịch Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa Michael Whatley. Cử tri tại đây nhìn chung coi kinh tế là vấn đề hàng đầu. Việc ông Cooper dẫn trước đối thủ Whatley 11 điểm cho thấy giá cả cao có thể khiến Tổng thống Trump phải trả giá đắt trên toàn quốc.
Vấn đề Israel và Iran phủ bóng bầu cử giữa nhiệm kỳ
Đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ bất đồng sâu sắc về cách ông Trump xử lý xung đột tại Iran, nhưng ít lãnh đạo Dân chủ đặt câu hỏi về cơ sở của việc can thiệp chống Iran ngay từ đầu. Dù các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội đã ủng hộ áp đảo những nghị quyết nhằm cấm hành động quân sự chống Iran, nhưng các nghị quyết này chỉ mang tính tượng trưng.
Lãnh đạo phe thiểu số tại Hạ viện Hakeem Jeffries tập trung chỉ trích chi phí chiến tranh và việc ông Trump phát động chiến dịch mà không xin Quốc hội phê chuẩn, nhưng ông từ chối cho biết liệu mình có thúc đẩy cắt ngân sách cho cuộc chiến hay không. Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer cũng giữ lập trường tương tự, nhắc lại tuyên bố của ông Trump rằng “không bao giờ cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân” và chỉ trích tổng thống vì phát động chiến tranh mà không có chiến lược thoát khỏi cuộc chiến.
Tâm lý phản đối cuộc chiến, cũng như ảnh hưởng quá lớn của Israel đối với chính trị Mỹ nói chung, chủ yếu đến từ các phe bên lề của cả hai đảng. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Cộng hòa và Dân chủ đã tìm cách gạt những tiếng nói này ra ngoài.
Ở phía Cộng hòa, giới vận động hành lang Israel đã chi số tiền kỷ lục để đánh bại nghị sĩ Thomas Massie trong cuộc bầu cử sơ bộ hồi đầu năm nay, sau khi ông bỏ phiếu chống viện trợ quân sự cho Israel và ủng hộ yêu cầu nhóm vận động hành lang Israel quyền lực nhất (AIPAC) đăng ký là một tổ chức đại diện cho nước ngoài.
Nghị sĩ Marjorie Taylor Greene cũng đối mặt với chiến dịch vận động tương tự sau khi bà gọi cuộc chiến ở Gaza là “diệt chủng”. Bà từ chức khỏi Quốc hội vào tháng 1 sau khi xảy ra xung đột với ông Trump và giới lãnh đạo Cộng hòa.
Hai tháng sau, ông Joe Kent cũng từ chức, rời chức vụ tại Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia vào tháng 3. Trong thư từ chức gửi Trump, ông Kent lập luận: “Iran không gây ra mối đe dọa cận kề nào đối với đất nước chúng ta, và rõ ràng chúng ta phát động cuộc chiến này do sức ép từ Israel và nhóm vận động hành lang đầy quyền lực của nước này tại Mỹ”.
Ở phía Dân chủ, nghị sĩ Haley Stevens rút lại ủng hộ dành cho ông Abdul el-Sayed vì những chỉ trích của ông đối với Israel. Đầu năm nay, AIPAC đã tài trợ cho chiến dịch tranh cử sơ bộ của ông Stevens nhằm đánh bại ông El-Sayed, người kêu gọi chấm dứt viện trợ quân sự cho Israel.
AIPAC, Liên minh Cộng hòa Do Thái, J Street và các nhóm ủng hộ Israel khác chi những khoản tiền khổng lồ để tác động vào bầu cử. Theo số liệu do ChamberLight tổng hợp, 354 trong số 433 nghị sĩ đương nhiệm tại Hạ viện đã nhận tiền tài trợ tranh cử từ riêng AIPAC. Mọi thượng nghị sĩ Mỹ đương nhiệm đều đã nhận tiền từ ít nhất một trong các nhóm này.
“Nếu không đứng về phía cộng đồng Do Thái, nếu không đứng về phía Israel, dù là Cộng hòa hay Dân chủ, Liên minh Cộng hòa Do Thái sẽ tìm cách đánh bại bạn”, tổ chức này tuyên bố vào năm 2024.
