Theo báo The Kyiv Post ngày 22/5, tình báo Mỹ đánh giá rằng Ukraine đã tái kiểm soát khoảng 400 km² lãnh thổ sau khi phía Ukraine vô hiệu hóa hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink bị các lực lượng của Liên bang Nga sử dụng trái phép.
Bộ trưởng Chuyển đổi số Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết việc ngắt Starlink, cùng với các thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công tầm trung, đã giúp thay đổi cục diện chiến trường theo hướng có lợi cho Ukraine.
Một báo cáo đánh giá tình báo quốc phòng Mỹ vừa được giải mật cho thấy việc Ukraine vô hiệu hóa hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink của Liên bang Nga vốn không được phép sử dụng ở khu vực xung đột.
Việc này đã gây ra sự sụp đổ nghiêm trọng trong hệ thống chỉ huy và kiểm soát của nước này, mở đường để Kiev vào đầu năm nay giải phóng gần 400 km² lãnh thổ vốn đang nằm dưới sự kiểm soát của Liên bang Nga.
Theo báo cáo của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) được biên soạn cho Văn phòng Tổng thanh tra Lầu Năm Góc, bước tiến này một phần có được nhờ sự suy yếu đáng kể năng lực tiền tuyến của Liên bang Nga.
Các phát hiện được Bloomberg đăng tải đầu tiên cho thấy lực lượng Moskva đã phụ thuộc nặng nề như thế nào vào công nghệ thương mại Mỹ bị buôn lậu để phục vụ các hoạt động chiến trường hằng ngày.
Cái bẫy công nghệ
Trong nhiều tháng, các lực lượng của Liên bang Nga đã khai thác các mạng lưới mua sắm chợ đen để triển khai hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink của SpaceX dọc chiến tuyến.
Báo cáo của DIA lưu ý rằng Moskva đã sử dụng mạng vệ tinh này để giải quyết các vấn đề liên lạc chiến thuật kéo dài, tận dụng dữ liệu tốc độ cao nhằm phối hợp di chuyển quân và truyền phát video thời gian thực phục vụ các đòn tấn công bằng thiết bị bay không người lái tầm xa và pháo binh.
Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 2, khi các nhóm tình báo số của Ukraine phối hợp chặt chẽ với SpaceX triển khai hệ thống xác minh “danh sách trắng” theo vị trí địa lý nghiêm ngặt.
Bản vá này đã khiến mọi thiết bị đầu cuối không được cấp phép hoạt động trong khu vực xung đột bị vô hiệu hóa hoàn toàn.
Theo tình báo Mỹ, tác động đối với các hoạt động của Liên bang Nga diễn ra ngay lập tức.
Việc mất quyền truy cập Starlink đã làm suy yếu khả năng phối hợp trinh sát, vận hành thiết bị bay không người lái và xác định mục tiêu pháo binh của Liên bang Nga tại nhiều khu vực tiền tuyến.
“Đòn kép” đối với Moskva
Thời điểm Starlink bị ngắt có lẽ không thể tồi tệ hơn đối với các chỉ huy Liên bang Nga. Các phát hiện của DIA cho thấy việc cắt mạng vệ tinh diễn ra đồng thời với chiến dịch siết chặt nội bộ mạnh tay của Điện Kremlin đối với việc sử dụng ứng dụng nhắn tin Telegram trong quân đội.
Trong nhiều năm, binh sĩ Liên bang Nga đã sử dụng Telegram như một giải pháp thay thế không chính thức và thiếu bảo mật cho hệ thống vô tuyến quân sự thường xuyên trục trặc.
Việc đồng thời mất luồng dữ liệu Starlink và quyền truy cập Telegram đã giáng một “đòn kép” vào các đơn vị tiền tuyến của Liên bang Nga, đẩy hệ thống chỉ huy dã chiến vào tình trạng trống liên lạc.
Các điều khiển viên thiết bị bay không người lái Ukraine theo dõi chiến tuyến vào thời điểm đó cho biết đã xuất hiện tình trạng hỗn loạn trên diện rộng, hoảng loạn cục bộ và các vụ bắn nhầm đồng đội gây chết người trong các đơn vị Nga đang rút lui.
“Không có Starlink, về cơ bản họ bị đẩy trở lại hệ thống liên lạc thời Chiến tranh Lạnh”, một binh sĩ Ukraine có biệt danh Konosh nói.
Quan chức Ukraine đề cập đến kế hoạch rộng lớn hơn
Trong khi báo cáo tình báo Mỹ nhấn mạnh tác động của việc gián đoạn Starlink, các quan chức Ukraine cũng cho rằng những bước tiến đạt được còn đến từ kế hoạch chiến trường rộng hơn và các chiến dịch thiết bị bay không người lái.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trước đó cho biết chiến dịch ở miền Nam đã được triển khai từ trước khi có quyết định liên quan đến Starlink.
“Chiến dịch ở miền Nam… đã bắt đầu trước quyết định liên quan đến Starlink một tháng”, ông Zelensky nói.
Bộ trưởng Chuyển đổi số Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết việc vô hiệu hóa các thiết bị đầu cuối Starlink, cùng với việc sử dụng các thiết bị bay không người lái tấn công tầm trung, đã giúp xoay chuyển cục diện chiến trường theo hướng có lợi cho Ukraine.
