Đàm phán hiếm hoi nhưng chưa có đột phá
Theo tờ New York Times, các quan chức Israel và Liban đã tiến hành cuộc đối thoại trực tiếp hiếm hoi vào ngày 14/4 (theo giờ địa phương), khi chính quyền Tổng thống Donald Trump triệu tập hai quốc gia láng giềng trong nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của Iran.
Cuộc họp được tổ chức tại Bộ Ngoại giao Mỹ, do Ngoại trưởng Marco Rubio chủ trì, kết thúc với những phát biểu tích cực và cam kết tiếp tục đối thoại, nhưng không có thỏa thuận cụ thể nào, cũng như không có thay đổi trong lập trường của Israel về việc tiếp tục chiến dịch quân sự mạnh tay nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Liban.
Tuy nhiên, bản thân việc hai bên ngồi lại với nhau đã cho thấy Israel và Liban đang có chung mục tiêu: giải giáp Hezbollah – lực lượng vũ trang đóng tại miền Nam Liban. Iran và Hezbollah đều không tham gia cuộc đàm phán và phản đối tiến trình này.
“Chúng tôi và người Liban đứng cùng một phía trong việc phải loại bỏ mối nguy từ Hezbollah”, Đại sứ Israel tại Washington Yechiel Leiter phát biểu sau cuộc gặp kéo dài hơn 2 giờ. Ông Rubio cũng cho rằng đây là bước tiến nhằm “chấm dứt hoàn toàn 20–30 năm ảnh hưởng của Hezbollah tại khu vực này".
Bất đồng âm ỉ và vai trò của Mỹ
Dù phía Liban sử dụng ngôn từ thận trọng hơn, họ cũng thể hiện sự đồng cảm với mục tiêu này. Một nguồn tin cho biết các quan chức Liban nhấn mạnh mong muốn buộc Hezbollah phải hạ vũ khí, đồng thời đề nghị Mỹ hỗ trợ quân đội Liban - vốn còn nhiều thiếu thốn - để thực hiện nhiệm vụ đầy rủi ro này.
Cuộc họp được xác định là tách biệt với nỗ lực ngoại giao của Mỹ nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran, và các quan chức Mỹ cùng Israel nhấn mạnh Liban không phải là một phần của tiến trình đàm phán đó.
Tuy nhiên, Iran lại có quan điểm khác. Các quan chức Tehran khẳng định thỏa thuận ngừng bắn ngày 7/4 giữa họ và Mỹ cũng bao gồm Liban, nơi Israel đã tiến hành nhiều tuần không kích mạnh nhằm vào Hezbollah. Các bên trung gian Pakistan cũng ủng hộ lập trường này.
Theo ông Firas Maksad, chuyên gia tại Eurasia Group, Iran phản đối mạnh mẽ bất kỳ sự hợp tác nào giữa Israel và Liban có thể làm suy yếu Hezbollah.
Ông lưu ý rằng Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh mọi thỏa thuận ngừng bắn phải được đàm phán trực tiếp giữa hai chính phủ, dưới sự trung gian của Mỹ, thay vì thông qua các kênh khác.
“Bằng cách khẳng định đây là tiến trình do Mỹ dẫn dắt và tách biệt với đàm phán Mỹ - Iran, Washington đang gửi tín hiệu từ chối ảnh hưởng của Iran tại Liban”, ông Maksad nhận định, đồng thời cảnh báo Iran và Hezbollah sẽ tìm cách phá hoại nỗ lực này.
Lịch sử xung đột và những rủi ro phía trước
Liban từ lâu là chiến trường giữa Israel và Hezbollah kể từ khi lực lượng này được thành lập để chống lại cuộc xâm lược miền Nam Liban của Israel vào năm 1982.
Hai bên liên tục đụng độ dọc biên giới, với các cuộc không kích của Israel nhằm đáp trả các vụ tấn công rocket xuyên biên giới. Do yếu thế về quân sự, chính phủ Liban chủ yếu phản đối và kêu gọi sự ủng hộ quốc tế.
Tuy nhiên, sau khi Hezbollah và Iran bị suy yếu bởi các đòn tấn công của Mỹ và Israel, chính phủ Liban đã mạnh tay hơn với Hezbollah – lực lượng từng hoạt động như một “quân đội riêng” trong lãnh thổ nước này.
Năm ngoái, chính phủ Liban đã thông qua quyết định yêu cầu Hezbollah giao nộp vũ khí, phù hợp với nghị quyết của Liên hợp quốc, đồng thời yêu cầu Israel rút quân khỏi lãnh thổ Liban.
Đối với Liban, việc giải giáp Hezbollah được xem là cơ hội tốt nhất để chấm dứt các cuộc tấn công của Israel – vốn đã leo thang từ tháng 3 với nhiều đợt không kích vào thủ đô Beirut, khiến hàng trăm dân thường thiệt mạng.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đồng ý tham gia cuộc họp tại Washington trong bối cảnh Iran cảnh báo có thể rút khỏi lệnh ngừng bắn nếu Israel không dừng các cuộc tấn công tại Liban. Israel và Liban hiện không có quan hệ ngoại giao và về mặt kỹ thuật vẫn đang trong tình trạng chiến tranh từ năm 1948.
Gần hai chục quốc gia châu Âu và phương Tây, bao gồm Pháp và Anh, đã lên tiếng ủng hộ cuộc đàm phán, kêu gọi hai bên “nắm bắt cơ hội từ lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran".
Tuy nhiên, tại Liban, cuộc đối thoại này đang gây tranh cãi sâu sắc. Những người ủng hộ Hezbollah đã xuống đường biểu tình tại Beirut, phản đối việc chính phủ đàm phán với Israel. Bất kể kết quả ra sao, việc hai bên gặp nhau cũng làm dấy lên lo ngại về bất ổn nội bộ.
Ngoại trưởng Rubio thừa nhận tính phức tạp của vấn đề: “Đây là một quá trình, không phải một sự kiện. Những vấn đề tồn tại lâu dài này không thể giải quyết chỉ trong vài giờ”.
Trong khi đó, Tổng thống Liban Joseph Aoun cho biết nước này hy vọng đạt được lệnh ngừng bắn trước khi bước vào các cuộc đàm phán dài hạn, đồng thời nhấn mạnh mọi giải pháp phải bao gồm việc Israel chấm dứt các cuộc tấn công.
Lãnh đạo Hezbollah Naim Qassem đã bác bỏ hoàn toàn cuộc đàm phán, kêu gọi chính quyền Liban hủy bỏ và cảnh báo không trở thành “công cụ của Israel”. Ông cho rằng việc tiếp tục đàm phán là “sự đầu hàng” trước một quốc gia mà ông cáo buộc có ý định chiếm đóng Liban.
