Những giải pháp đồng bộ này góp phần giảm ô nhiễm, tiết kiệm tài nguyên, xây dựng môi trường sống trong lành, tạo nền tảng cho Phú Thọ phát triển xanh, bền vững.
Đô thị hóa, lượng rác thải tăng cao
Theo Công ty cổ phần Môi trường Đô thị Hòa Bình, với gần 79.000 dân, mỗi ngày phát sinh khoảng 50 tấn rác thải sinh hoạt, phường Hòa Bình đang chịu áp lực không nhỏ trong công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Hiện toàn bộ rác thải tại 40/40 tổ dân phố được Công ty cổ phần Môi trường Đô thị Hòa Bình thu gom.
Trên địa bàn phường có 35 điểm tập kết chất thải rắn sinh hoạt tạm thời được UBND phường quy định, bố trí gắn với khu dân cư và mạng lưới thu gom, góp phần rút ngắn thời gian lưu giữ, tạo thuận lợi cho vận chuyển.
Sau khi tập kết, rác được vận chuyển đến Công ty cổ phần Môi trường Công nghệ cao Hòa Bình tại thôn Đồng Phú, xã Lạc Thủy để xử lý. Cách tổ chức này góp phần hạn chế tình trạng rác tồn đọng, bảo đảm vệ sinh môi trường.
Tuy nhiên, khoảng cách hơn 85 km từ phường Hòa Bình đến cơ sở xử lý cũng khiến thời gian, chi phí vận chuyển tăng cao, cho thấy những bất cập trong việc tổ chức mạng lưới xử lý rác trên địa bàn rộng.
Quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số và các hoạt động thương mại, dịch vụ đang kéo theo lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng lớn. Phường Hòa Bình xác định cần duy trì thu gom thường xuyên tại các tổ dân phố, quản lý chặt các điểm tập kết, hạn chế tình trạng rác tồn lưu, phát sinh điểm tập kết tự phát.
Đồng thời, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân giảm rác thải, phân loại tại nguồn, bỏ rác đúng nơi, đúng thời gian; từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần xây dựng đô thị xanh, sạch, văn minh.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm 2025, mỗi ngày tỉnh Phú Thọ phát sinh khoảng 2.166 tấn chất thải rắn sinh hoạt, trong đó thu gom khoảng 1.846 tấn, đạt trên 85%. Tỷ lệ thu gom tại khu vực đô thị đạt trên 97,8%, khu vực nông thôn trên 82%. Một số phường trung tâm như: Vĩnh Phúc, Vĩnh Yên, Phúc Yên, Xuân Hòa, Việt Trì, Thanh Miếu, Nông Trang, Vân Phú, Hòa Bình, Kỳ Sơn… có tỷ lệ thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt đạt trên 95%.
Tuy nhiên, bài toán đặt ra hiện nay là sự mất cân đối giữa lượng rác phát sinh, khả năng thu gom và năng lực xử lý. Tỉnh có 19 nhà máy, cơ sở xử lý chất thải sinh hoạt, nhưng hiện chỉ 10 cơ sở đang hoạt động; 5 cơ sở đã dừng hoạt động, 1 cơ sở chuẩn bị vận hành, 2 dự án đang xây dựng và 1 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng chưa triển khai.
Đáng chú ý, tổng công suất thiết kế của các cơ sở đang hoạt động, có đầy đủ thủ tục môi trường, chỉ khoảng 1.248 tấn/ngày, thấp hơn đáng kể so với khoảng 1.847 tấn rác được thu gom mỗi ngày. Năm 2025, tỷ lệ rác được thu gom, xử lý bảo đảm quy định mới đạt 68%.
Cùng với nâng cao tỷ lệ thu gom, Phú Thọ cần sớm tổ chức lại mạng lưới trung chuyển, vận chuyển và xử lý rác theo hướng đồng bộ, phù hợp từng khu vực; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý chất thải, tăng cường phân loại rác tại nguồn. Qua đó, từng bước khắc phục “điểm nghẽn” ở khâu xử lý cuối cùng, giảm chi phí, hạn chế ô nhiễm và bảo đảm hiệu quả quản lý chất thải lâu dài.
Biến rác thải trở thành tài nguyên
Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, nhiều bãi rác được hình thành từ khoảng năm 2010 theo chương trình xây dựng nông thôn mới, ban đầu chủ yếu mang tính tạm thời. Sau thời gian dài sử dụng, do chưa được đầu tư đồng bộ, nhiều bãi rác đã quá tải, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm. Thực tế này đặt ra yêu cầu xây dựng chuỗi quản lý chất thải thống nhất, trong đó phân loại rác tại nguồn là khâu quan trọng.
Đến nay, tỉnh Phú Thọ đã bước đầu triển khai phân loại chất thải thành nhóm có khả năng tái chế, tái sử dụng và nhóm chất thải khác; một số địa phương thực hiện phân loại thành 3 nhóm, trong đó chất thải thực phẩm được tận dụng sản xuất phân hữu cơ.
Tỉnh hiện có 3 nhà máy có công đoạn tái chế, tái sử dụng với tổng công suất 750 tấn/ngày, song vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Vì vậy, việc phân loại rác cần đi đôi với đầu tư đồng bộ về hạ tầng, công nghệ và phương thức quản lý.
Tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, nhiều mô hình phù hợp thực tế đang được triển khai. Đầu tháng 9/2026, xã Vân Sơn tổ chức thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt tập trung 2 ngày/tuần, vào thứ Hai và thứ Năm. Rác được thu gom dọc các tuyến đường chính hoặc tại các điểm tập kết quy định. Mức phí phù hợp với khả năng chi trả của người dân, hộ kinh doanh, nhà hàng, điểm du lịch, tạo điều kiện để người dân chủ động sử dụng dịch vụ, giữ gìn vệ sinh môi trường.
Phó Chủ tịch UBND xã Vân Sơn Bùi Đức Phương cho biết, đây là chủ trương mới nhằm từng bước xây dựng môi trường du lịch xanh - sạch - đẹp, hướng tới phát triển bền vững. Xã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân đăng ký dịch vụ thu gom, hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn, đưa rác đến đúng điểm tập kết, đúng thời gian; không xả rác bừa bãi, không hình thành điểm tập kết tự phát.
Sau hợp nhất, việc chuyển giao nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ cấp huyện về cấp xã càng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị. Tuy nhiên, một số địa phương còn lúng túng trong lựa chọn hình thức đấu thầu, đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ; việc thu giá dịch vụ, xác định giá tối đa, giá gói thầu và phương án giá chưa đồng bộ. Kinh phí dành cho cấp xã cũng còn thấp so với khối lượng công việc thực tế.
Trước mắt, tỉnh cần đẩy nhanh tiến độ đưa Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt phát điện tại xã Trạm Thản vào hoạt động trong quý IV/2026; phát huy tối đa công suất các cơ sở hiện có và tháo gỡ khó khăn để các nhà máy đủ điều kiện sớm hoạt động trở lại. Đồng thời, hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng; sớm hoàn thành Đề án thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh đến năm 2030, định hướng đến năm 2035.
Về lâu dài, Phú Thọ cần thu hút đầu tư các dự án xử lý rác tại 9 khu vực quy hoạch xử lý tập trung, nghiên cứu nâng công suất giai đoạn 2 Nhà máy điện rác Trạm Thản lên 1.000 tấn/ngày; đồng thời xem xét các dự án tại Tam Đảo, Thịnh Minh và Cụm công nghiệp Sơn Lôi.
Cùng với đầu tư hạ tầng, cần thay đổi nhận thức và thói quen của cộng đồng. Khi được phân loại, tái chế và xử lý bằng công nghệ phù hợp, rác thải không chỉ giảm áp lực cho môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế. Chính quyền cần xây dựng hệ thống quản lý đồng bộ; doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ; người dân chủ động phân loại, bỏ rác đúng quy định; các tổ chức chính trị - xã hội tăng cường tuyên truyền, vận động và giám sát cộng đồng.
Phú Thọ đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn, kéo theo lượng chất thải phát sinh tiếp tục gia tăng. Giải quyết tốt bài toán rác thải hôm nay chính là chuẩn bị nền tảng môi trường cho ngày mai, góp phần nâng cao chất lượng sống, xây dựng cảnh quan xanh, sạch, văn minh và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, bền vững.
