Nhằm giúp thế hệ trẻ kiều bào dễ dàng tiếp cận với tri thức chính thống, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã và đang tích cực lan tỏa các tủ sách tiếng Việt cũng như đẩy mạnh chiến lược chuyển đổi số. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Văn Tùng, Thành viên Hội đồng thành viên Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam về vấn đề này.
Thưa ông, tại sao Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam lại xác định việc xây dựng Tủ sách Tiếng Việt là tiền đề cốt lõi để thế hệ trẻ kiều bào tiếp cận với lịch sử và văn hóa dân tộc một cách chính thống?
Chúng tôi cho rằng tiếng Việt không chỉ là công cụ giao tiếp đơn thuần mà còn là nơi lưu giữ ký ức, tâm hồn của cả dân tộc. Đối với những thế hệ trẻ được sinh ra và lớn lên ở nước ngoài, khoảng cách lớn nhất với quê hương thường chính là khoảng cách về ngôn ngữ. Nếu các em không đọc được, không hiểu được tiếng Việt thì sẽ rất khó để tiếp cận với các tri thức về lịch sử, địa lý, văn hóa và con người Việt Nam.
Vì vậy, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam coi Tủ sách Tiếng Việt là một tiền đề cốt lõi. Đây không chỉ là một tập hợp các cuốn sách đơn lẻ, mà có thể xem là một "không gian văn hóa Việt Nam thu nhỏ".
Nội dung của tủ sách được tuyển chọn rất kỹ lưỡng: Từ sách giáo khoa, tài liệu dạy và học tiếng Việt, sách bổ trợ, tham khảo, cho đến các câu chuyện cổ tích, tác phẩm văn học thiếu nhi, hay sách về lịch sử, địa lý, danh nhân và truyền thống dân tộc. Các đầu sách này đều được thiết kế phù hợp với độ tuổi, trình độ và nhu cầu thực tế của từng cộng đồng.
Thông qua những câu chuyện gần gũi, hình ảnh minh họa sinh động và lượng vốn từ được mở rộng từng bước, các em sẽ tiếp cận tiếng Việt một cách tự nhiên. Từ nền tảng đó, các em mới đi sâu tìm hiểu, đối chiếu và tiếp cận các tri thức lịch sử - văn hóa từ nguồn học liệu chính thống. Chúng tôi hy vọng các em không chỉ biết về Việt Nam, mà thêm hiểu, yêu và tự hào khi mình là người Việt Nam, từ đó tạo dựng mối quan hệ gắn bó bền vững với quê hương.
Chương trình do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp với Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài thực hiện đã lan tỏa như thế nào đến các quốc gia trên thế giới trong thời gian qua, thưa ông?
Trong một số năm qua, chương trình Tủ sách Tiếng Việt của chúng tôi đã từng bước lan tỏa đến nhiều quốc gia trên thế giới. Cụ thể, tủ sách đã đến với cộng đồng người Việt tại Nhật Bản, Hungary, Pháp, Cộng hòa Séc, Úc, Lào, Belarus, Thái Lan... và gần đây tiếp tục mở rộng sang Liên bang Nga và Italia.
Đặc biệt, mỗi tủ sách không được triển khai theo một khuôn mẫu quy định sẵn, mà được xây dựng dựa trên chính nhu cầu thực tế của các cơ quan đại diện, hội đoàn, trường học và cộng đồng sở tại: Tại các địa bàn có nhiều trẻ nhỏ: Ưu tiên cung cấp sách tranh, sách truyện và các tài liệu nhập môn sinh động; Tại các địa bàn đã có lớp học tiếng Việt: Tăng cường sách mang tính giáo trình và các học liệu chuyên biệt dành cho giáo viên.
Nhờ phương pháp tiếp cận linh hoạt này, tủ sách không chỉ là nơi đọc sách đơn thuần mà đã trở thành địa điểm sinh hoạt ngôn ngữ, văn hóa quen thuộc của cộng đồng kiều bào.
Bên cạnh sách in truyền thống, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã có những chiến lược chuyển đổi số ra sao để các tủ sách dễ dàng tiếp cận hơn với kiều bào, đặc biệt là thế hệ trẻ?
Thực tế cho thấy sách in (sách giấy) vẫn gặp những hạn chế nhất định về khoảng cách địa lý, chi phí vận chuyển cũng như khả năng cập nhật thông tin nhanh chóng. Do đó, chiến lược lâu dài của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là phát triển song song giữa sách giấy và hệ sinh thái học liệu số chính thống, đa nền tảng.
Hệ sinh thái số này bao gồm: Sách giáo khoa điện tử miễn phí; Kho học liệu số, video bài giảng, câu hỏi luyện tập và nội dung tương tác; Các chương trình phối hợp hỗ trợ dạy và học tiếng Việt trên kênh VTV4.
Song song với đó, chúng tôi đặc biệt chú trọng công tác tập huấn giáo viên thông qua ứng dụng công nghệ, bởi công nghệ chỉ thực sự hiệu quả khi người dạy biết lựa chọn và tổ chức học liệu phù hợp.
Mục tiêu lâu dài của chúng tôi là giúp giáo viên, phụ huynh và học sinh ở bất kỳ đâu trên thế giới đều có thể tiếp cận nguồn tri thức chuẩn xác, đồng bộ với chương trình giáo dục trong nước nhưng vẫn linh hoạt theo điều kiện học tập tại mỗi quốc gia. Chuyển đổi số sẽ giúp Tủ sách Tiếng Việt vượt qua mọi biên giới địa lý. Khi sách giấy và sách điện tử bổ trợ cho nhau, tiếng Việt sẽ hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống của thế hệ trẻ kiều bào, trở thành cây cầu bền vững nối các em với đất mẹ Việt Nam.
Trân trọng cảm ơn ông!
