Bệnh nguy hiểm nhưng có thể đẩy lùi
Theo Bộ Y tế, năm 2026, vaccine phòng HPV (phòng bệnh ung thư cổ tử cung, ung thư âm hộ, ung thư âm đạo, ung thư hậu môn…) sẽ được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng (dự kiến triển khai vào khoảng quý III, quý IV) để tiêm miễn phí cho trẻ em gái; thêm một vũ khí giúp giảm gánh nặng bệnh ung thư.
Theo đó, ung thư cổ tử cung hoàn toàn có thể phòng ngừa được qua vaccine và sàng lọc sớm. Các tổn thương tiền ung thư nếu được phát hiện kịp thời có thể điều trị hiệu quả bằng những phương pháp đơn giản và ít tốn kém.
Ung thư cổ tử cung hiện vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư ở phụ nữ trên toàn cầu. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định đây là căn bệnh ung thư đầu tiên có khả năng bị loại bỏ hoàn toàn nếu chúng ta có chiến lược đúng đắn và hành động kịp thời.
Để hiện thực hóa mục tiêu loại bỏ ung thư cổ tử cung, WHO đã đề ra chiến lược "90-70-90" vào năm 2030. Cụ thể, các quốc gia cần đạt được: 90% bé gái được tiêm chủng đầy đủ vaccine HPV trước 15 tuổi; 70% phụ nữ được sàng lọc bằng xét nghiệm hiệu suất cao (như HPV DNA) ít nhất 2 lần trong đời (vào lúc 35 và 45 tuổi); 90% phụ nữ được chẩn đoán mắc bệnh hoặc có tổn thương tiền ung thư được điều trị kịp thời và đầy đủ.
Tại Việt Nam, theo thống kê từ Globocan 2022, mỗi năm có khoảng 6.200 ca ung thư liên quan đến HPV (Human Papillomavirus), trong đó hơn 2.500 phụ nữ tử vong do ung thư cổ tử cung. Một thực trạng đáng lo ngại là hơn 80% bệnh nhân chỉ đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn do thiếu hiểu biết về phòng ngừa.
Theo các chuyên gia, bên cạnh tiêm vaccine, hiện nay, xét nghiệm HPV DNA được xem là công cụ quan trọng trong phát hiện sớm nguy cơ ung thư cổ tử cung để điều trị. Thực tế triển khai cho thấy, khi dịch vụ này được đưa về gần cộng đồng, nhu cầu sàng lọc của phụ nữ có xu hướng gia tăng.
Tăng tiếp cận khi xét nghiệm tại y tế cơ sở
Đơn cử như mô hình tầm soát ung thư cổ tử cung do Sở Y tế Hải Phòng phối hợp với tổ chức FIND triển khai vừa qua đã khám sàng lọc bằng phương pháp xét nghiệm HPV DNA cho hơn 5.000 phụ nữ tại các trạm y tế xã tại Hải Phòng.
Tuy nhiên, hiện nay giá dịch vụ này ở mức 700.000 – 800.000 đồng cho một lần xét nghiệm, vẫn còn là rào cản để phụ nữ ở các khu vực có thu nhập thấp tiếp cận.
Qua khảo sát về mức chi trả, nhiều phụ nữ cho biết họ sẵn sàng bỏ ra mức chi phí trên cho một lần xét nghiệm nếu điều kiện cho phép vì đây là đầu tư cho sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, nếu được hỗ trợ giảm giá thành xét nghiệm thì sẽ có nhiều chị em đi xét nghiệm.
Theo đó, khả năng tiếp cận vẫn phụ thuộc đáng kể vào chi phí và cách thức tổ chức dịch vụ.
Theo các cán bộ y tế, chi phí và địa điểm cung cấp dịch vụ xét nghiệm là các yếu tố ảnh hưởng lớn đến quyết định tham gia sàng lọc của chị em.
BS. Bùi Thị Mỹ Nữ, Trạm Y tế phường Thủy Nguyên (Hải Phòng) cho rằng: "Giá xét nghiệm HPV DNA hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế của chị em, cộng với kỹ thuật đơn giản và địa điểm thuận tiện như tại trạm y tế xã, sẽ khuyến khích chị em đi sàng lọc nhiều hơn".
Thực tế cho thấy, khi xét nghiệm HPV DNA được triển khai tại tuyến y tế cơ sở với quy trình đơn giản, địa điểm gần gũi và chi phí phù hợp, khả năng tiếp cận của phụ nữ được cải thiện rõ rệt.
Để đạt mục tiêu mở rộng sàng lọc theo khuyến nghị quốc tế, việc xây dựng các mô hình dịch vụ dễ tiếp cận, chi phí hợp lý và triển khai rộng tại tuyến y tế cơ sở là yếu tố then chốt. Điều này không chỉ giúp tăng tỷ lệ sàng lọc, mà còn tạo điều kiện để phụ nữ chủ động đầu tư cho sức khỏe của mình một cách bền vững và thực tế hơn.
Theo các chuyên gia, việc kết hợp giữa chính sách tiêm chủng, mở rộng sàng lọc và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tại cộng đồng được kỳ vọng sẽ góp phần giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong thời gian tới. Đây cũng là bước đi cụ thể trong quá trình chuyển dịch từ tư duy “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, phù hợp định hướng tại Nghị quyết số 72-NQ/TW về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Nếu được tổ chức theo hướng dễ tiếp cận, chi phí hợp lý và triển khai liên tục tại tuyến cơ sở, người dân – đặc biệt là phụ nữ sẽ có điều kiện chủ động theo dõi, bảo vệ sức khỏe của mình một cách toàn diện, liên tục theo vòng đời.
