Tiêm vaccine não mô cầu tăng đột biến
Tại Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, nhiều phụ huynh thu xếp công việc, xin phép cho con nghỉ học để đi tiêm vaccine não mô câu cầu. Đưa con trai 10 tuổi đến tiêm vaccine não mô cầu, chị Nguyễn Thị Hồng Ngọc (phường Nhiêu Lộc) cho biết, thông tin một học sinh tử vong do bệnh khiến chị lo lắng. Chị đã xin phép giáo viên cho con nghỉ học một buổi, đồng thời thu xếp công việc để đưa con đi tiêm. Sau khi con được tiêm vaccine, chị cảm thấy yên tâm hơn.
Tương tự, chị Lê Nguyễn Dạ Thảo đưa hai con 14 tuổi và 12 tuổi đến tiêm phòng sau khi biết thông tin bệnh có thể diễn tiến nhanh và đã có học sinh tử vong. Chị cho biết: “Sau khi nghe bác sĩ tư vấn, tôi đã cho con tiêm hai loại vaccine phòng não mô cầu. Một tháng sau tiêm nhắc lại thêm một mũi nữa. Cho con tiêm xong, tôi cũng thấy yên tâm hơn”.
Bác sĩ chuyên khoa I Đinh Văn Thới, Phó Trưởng phòng Phòng khám Đa khoa, Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh cho biết, trước đây, mỗi ngày đơn vị tiếp nhận trung bình khoảng 15 - 20 trường hợp tiêm vaccine não mô cầu. Tuy nhiên, trong khoảng 3 ngày, từ thứ Bảy đến thứ Hai, số người đến tiêm tăng khoảng 7 - 8 lần so với ngày thường.
Tại hệ thống tiêm chủng VNVC, nhu cầu tiêm vaccine phòng bệnh não mô cầu cũng tăng cao. Theo số liệu do hệ thống cung cấp, trong 4 ngày, gần 300 trung tâm trên toàn quốc thực hiện gần 40.000 mũi tiêm. Riêng gần 80 trung tâm tại TP Hồ Chí Minh ghi nhận gần 15.000 mũi tiêm, tăng 125 lần so với cùng kỳ.
Trước nhu cầu tiêm chủng tăng cao, VNVC cho biết đã huy động hơn 12.000 bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên trên toàn hệ thống, chủ động cung ứng vaccine và duy trì các quy trình bảo đảm an toàn tiêm chủng. Đơn vị này cũng cam kết không tăng giá vaccine, đồng thời triển khai các chính sách ưu đãi, hỗ trợ các gia đình tiếp cận dịch vụ tiêm chủng.
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, trẻ em chiếm khoảng 70% số lượt tiêm vaccine não mô cầu trong đợt này. Nhiều gia đình đưa cùng lúc 5 - 7 thành viên, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên đến người trưởng thành và người cao tuổi, đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP Hồ Chí Minh lưu ý cần quan tâm phòng bệnh cho nhóm vị thành niên, thanh niên. Đây là lứa tuổi có nhiều hoạt động giao lưu, sinh hoạt tập thể. Qua điều tra, nhóm vị thành niên được ghi nhận có tỷ lệ người lành mang vi khuẩn cao hơn. Vì vậy, nếu chỉ chú trọng tiêm vaccine cho trẻ nhỏ mà bỏ qua nhóm tuổi này thì nguy cơ lây truyền vi khuẩn trong cộng đồng vẫn cần được lưu ý.
Bác sĩ Khanh cho biết, vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại ở vùng hầu họng của người lành mà không gây biểu hiện bệnh. Khi mọi người giao lưu, tiếp xúc gần, vi khuẩn có thể truyền từ người này sang người khác, nhất là ở các nơi tụ tập đông người, ngủ chung hoặc sinh hoạt chung.
“Khi đến tuổi vị thành niên, cần nghĩ đến việc tiêm nhắc lại dù trẻ đã được tiêm từ nhỏ. Đây là lứa tuổi giao lưu nhiều, trong khi lượng kháng thể bắt đầu giảm. Về lý thuyết, khoảng 9 - 10 tuổi là thời điểm cần chú ý bảo vệ trẻ trước bệnh não mô cầu và cân nhắc tiêm nhắc lại”, bác sĩ Trương Hữu Khanh cho biết.
Bên cạnh đó, bác sĩ Bạch Thị Chính cho biết, bệnh não mô cầu do nhiều nhóm huyết thanh gây ra, trong đó phổ biến là 5 nhóm A, B, C, Y và W. Việt Nam không chỉ ghi nhận các trường hợp mắc bệnh do nhóm B mà còn có những trường hợp do các nhóm huyết thanh khác. Tháng 2/2025, một nam thanh niên 24 tuổi tử vong do sốc nhiễm khuẩn não mô cầu thể tối cấp, tác nhân gây bệnh được xác định thuộc nhóm huyết thanh W.
Theo bác sĩ, các loại vaccine có thành phần, phạm vi bảo vệ và độ tuổi sử dụng khác nhau. Người dân cần tiêm đầy đủ các loại vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh não mô cầu gây bệnh để được bảo vệ toàn diện.
“Người từng tiêm vaccine não mô cầu BC trước đây vẫn cần bổ sung vaccine nhóm B và ACYW bởi các loại vaccine có thành phần và phạm vi bảo vệ khác nhau. Phụ huynh cần chủ động đưa trẻ đi tư vấn, tiêm đầy đủ, đúng lịch để cơ thể có thời gian hình thành miễn dịch trong khoảng 14 ngày, không chờ đến khi xuất hiện ca bệnh mới phòng ngừa”, bác sĩ Chính khuyến cáo.
Bệnh diễn tiến nhanh, cần phát hiện sớm
Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn An Nghĩa, Phó Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 TP Hồ Chí Minh cảnh báo, bệnh não mô cầu xâm lấn có thể diễn tiến nhanh, đe dọa tính mạng người bệnh. Ở thể tối cấp, người bệnh có thể nguy kịch, tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng. Một số trường hợp nhiễm khuẩn huyết tối cấp có thể tử vong chỉ sau 6 - 8 giờ nếu không được phát hiện, cấp cứu và điều trị kịp thời.
Theo bác sĩ Nghĩa, khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, cơ thể có thể xuất hiện hàng loạt phản ứng viêm, khiến người bệnh nhanh chóng gặp các biến chứng như suy hô hấp, suy thận, viêm màng não, xuất huyết dưới da và hoại tử mạch máu. Những biểu hiện ban đầu như sốt, đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ thể dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường. Đáng lưu ý, ban xuất huyết đặc trưng có thể xuất hiện muộn hoặc chưa rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến người bệnh và gia đình khó nhận biết mức độ nguy hiểm.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, bệnh não mô cầu có nhiều biểu hiện lâm sàng khác nhau. Vi khuẩn có thể gây viêm họng, xâm nhập vào màng não gây viêm màng não hoặc vào máu gây nhiễm khuẩn huyết. Trong đó, thể nhiễm khuẩn huyết có thể diễn tiến rất nhanh, khiến người bệnh rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn, đe dọa tính mạng.
Bác sĩ Khanh lưu ý, nếu người bệnh đột ngột mệt mỏi, lừ đừ và tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng chỉ trong vài giờ, cần nghĩ đến khả năng mắc bệnh não mô cầu và nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám. Một dấu hiệu cần đặc biệt chú ý là tử ban, có thể xuất hiện rồi lan rộng khi bệnh tiến triển nặng. Các chấm xuất huyết có thể xuất hiện ở mắt và những vị trí khác trên cơ thể, đặc biệt là 2 chân dưới.
Theo bác sĩ, một số trường hợp đáng tiếc xảy ra do gia đình chủ quan, cho rằng trẻ sẽ tự khỏi như những lần mắc bệnh trước, dù trẻ đã có biểu hiện lừ đừ, mệt mỏi rõ rệt. Vì vậy, phụ huynh cần chú ý những thay đổi bất thường về sức khỏe của trẻ, không chờ đến khi tử ban xuất hiện rõ mới đưa trẻ đến bệnh viện.
“Nếu trẻ sốt đột ngột, lừ đừ và có chấm tử ban thì phải đưa đến bệnh viện ngay. Diễn tiến lúc đó được tính bằng giờ, bằng phút”, bác sĩ Khanh nhấn mạnh.
Trong điều trị bệnh não mô cầu xâm lấn, bác sĩ Khanh cho rằng phát hiện sớm và nhận định kịp thời nguy cơ sốc hoặc tình trạng sốc của người bệnh có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng cứu sống. Các biện pháp điều trị có thể bao gồm sử dụng kháng sinh sớm, truyền dịch và thuốc vận mạch theo chỉ định.
Theo bác sĩ Nghĩa, điều trị những trường hợp bệnh nặng đòi hỏi sự phối hợp khẩn trương của ê-kíp hồi sức cùng hệ thống trang thiết bị và nhân lực chuyên sâu. Ngay cả khi huy động tối đa nguồn lực và điều trị tích cực, bác sĩ vẫn không thể bảo đảm cứu sống mọi trường hợp hoặc ngăn ngừa hoàn toàn di chứng. Người bệnh sống sót có thể phải đối mặt với những tổn thương nghiêm trọng, cần được chăm sóc và phục hồi chức năng sau điều trị.
Bệnh não mô cầu không chỉ đe dọa tính mạng mà còn có thể để lại hậu quả lâu dài. Theo bác sĩ Khanh, ở những trường hợp đến cơ sở y tế muộn, vùng da bị tử ban có thể hoại tử, dẫn đến mất ngón chân, thậm chí mất cả chi. Do đó, nhận biết dấu hiệu bất thường và đưa người bệnh đi khám kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ tử vong và tổn thương nặng.
Theo thông tin Viện Pasteur TP Hồ Chí Minhcông bố ngày 19/10, trong 10 tháng đầu năm 2026, khu vực miền Nam ghi nhận 42 ca mắc não mô cầu, trong đó có 7 trường hợp tử vong. TP Hồ Chí Minh chiếm hơn 57% số ca mắc của khu vực; nhóm tuổi 11 - 15 chiếm tỷ lệ cao nhất với 28,6%. Đặc biệt, đã có 3 ổ dịch được ghi nhận tại trường học và cơ sở sinh hoạt tập trung ở An Giang, Cà Mau và TP Hồ Chí Minh.
Theo các chuyên gia y tế, phát hiện sớm, điều trị kịp thời, xác định đúng người tiếp xúc gần và thực hiện các biện pháp dự phòng theo hướng dẫn chuyên môn là những yếu tố quan trọng trong kiểm soát bệnh não mô cầu, hạn chế nguy cơ lây lan và giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng do bệnh gây ra.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi xuất hiện ca bệnh não mô cầu trong trường học hoặc cộng đồng, cần nhanh chóng xác định người tiếp xúc gần để được cơ quan y tế đánh giá, chỉ định kháng sinh dự phòng khi cần thiết và hướng dẫn theo dõi sức khỏe. Phụ huynh cần chủ động rà soát lịch sử tiêm chủng, tham khảo ý kiến nhân viên y tế về các vaccine phù hợp với độ tuổi và tiền sử tiêm chủng của trẻ.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh khuyến cáo, bên cạnh tiêm vaccine phòng bệnh người dân cần duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi cần thiết và vệ sinh vùng hầu họng; cần kết hợp với phát hiện sớm ca bệnh, điều tra người tiếp xúc và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm khác.
