Thủy điện Hòa Bình do Liên Xô giúp đỡ xây dựng năm 1979, hòa lưới tổ máy số 1 vào cuối năm 1988, với tổng công suất lắp đặt là 1.920 MW. Trải qua 30 năm vận hành, thủy điện Hòa Bình đã thực sự phát huy vai trò là công trình thủy điện chiến lược đa mục tiêu, hồ chứa công trình đã tham gia điều tiết cắt lũ, giảm lũ hiệu quả cho hạ du.
Việc vận hành, điều tiết hồ chứa thuỷ điện Hoà Bình với dung tích 9 tỷ m3 đã giúp cho vùng Đồng bằng Bắc Bộ cơ bản không còn xảy ra tình trạng ngập lụt. Lượng nước xả từ hồ Hòa Bình phục vụ sản xuất nông nghiệp cho nhiều tỉnh, thành ở Đồng bằng Bắc bộ, chiếm khoảng 65-70% tổng lượng xả từ tất cả các hồ thủy điện lớn ở phía Bắc.
Không chỉ vậy, trong suốt mùa cạn, nhà máy thực hiện phương thức phát điện duy trì dòng chảy tối thiểu luôn lớn hơn dòng chảy tự nhiên để nâng mức nước hạ lưu thêm từ 0,6÷2,5 m, giúp cho các phương tiện thủy trên sông Đà và sông Hồng được lưu thông dễ dàng; tạo điều kiện kết nối giao thương giữa khu vực miền núi Tây Bắc với Đông Bắc Bộ thuận tiện hơn.
Trước năm 2010, khi chưa có các thủy điện bậc thang trên (Sơn La, Lai Châu, Huội Quảng, Bản Chát), thủy điện Hòa Bình là nguồn điện có công suất lắp đặt lớn nhất ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Sản lượng điện trung bình hàng năm đạt xấp xỉ mức thiết kế 8,16 tỷ kWh.
Riêng trong thời kỳ đầu vận hành, điện sản xuất chiếm tỷ trọng khoảng 35-40% toàn hệ thống, đáp ứng dư thừa nhu cầu điện khu vực miền Bắc; đồng thời cung cấp một phần sản lượng điện rất lớn cho miền Nam, góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện nghiêm trọng ở miền Nam khi đó.
Từ năm 2010 trở đi, sau khi các bậc thang thủy điện lớn phía trên lần lượt đưa vào vận hành, sản lượng điện của thủy điện Hòa Bình tăng vọt lên xấp xỉ 10,1 tỷ kWh/năm (tăng 24,2% so với sản lượng thiết kế ban đầu); riêng năm 2017, lập kỷ lục 11,25 tỷ kWh và năm 2018 dự kiến cũng đạt trên 11 tỷ kWh. Đến nay sản lượng điện sản xuất của nhà máy lũy kế đã đạt 228 tỷ kWh.
Phát biểu tại lễ kỉ niệm, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hòa Bình Nguyễn Văn Quang cho biết, Công ty Thủy điện Hòa Bình đã đóng góp nguồn kinh phí đáng kể vào ngân sách của Nhà nước và địa phương. Những năm gần đây, công ty đã nộp ngân sách cho tỉnh Hòa Bình 1.000 - 1.400 tỷ đồng/năm, nộp thuế tài nguyên cho tỉnh Sơn La 300 - 450 tỷ đồng/năm, đóng góp tiền dịch vụ môi trường rừng cho 6 tỉnh thuộc lưu vực phía thượng nguồn sông Đà trên 200 tỷ đồng/năm.
Với lợi thế nhà máy ngầm trong núi, đập và hồ chứa lớn, có nhiều quần thể kiến trúc, cảnh quan đẹp, Công ty Thủy điện Hòa Bình đã phối hợp cùng ngành du lịch tỉnh Hòa Bình để khai thác nhiều loại hình dịch vụ du lịch phù hợp, tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương. Đồng thời, Công ty Thủy điện Hòa Bình luôn nỗ lực phối hợp với chính quyền địa phương trong việc bảo vệ hồ chứa, phòng chống các hoạt động xâm lấn trái phép gây ảnh hưởng đến tài nguyên và môi trường nước.
Với những đóng góp cho phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ngày 20/01/2017, Thủ Tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 99/QĐ-TTg về việc đưa Nhà máy Thủy điện Hòa Bình vào danh mục công trình quan trọng liên quan đến An ninh quốc gia. Đến tháng 7/2018, Nhà máy thủy điện Hòa Bình được vinh danh trong chương trình “Vinh quang Việt Nam - Dấu ấn những công trình”, trở thành niềm tự hào to lớn về ý chí và nghị lực phi thường của người công nhân điện Việt Nam.
Nhân dịp này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng đã trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho Tập thể cán bộ, công nhân viên Công ty Thủy điện Hòa Bình, tặng Bằng khen của Bộ Trưởng Bộ Công Thương cho 2 tập thể và 4 cá nhân thuộc công ty.
