Thực hiện 3 "chuyển dịch" lớn trong phát triển văn hóa Việt Nam
Phiên họp đánh giá toàn diện tình hình, kết quả 9 tháng của năm 2026 triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, các kết luận, chỉ đạo liên quan, đặc biệt là những chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên họp Ban Chỉ đạo Trung ương lần thứ 2 (ngày 13/7/2026); đồng thời rà soát công tác chuẩn bị cho hai sự kiện chính trị - văn hóa quan trọng cuối năm, gồm: Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ tư và "Ngày Văn hóa Việt Nam" - 24/11/2026.
Sau khi đồng chí Lâm Thị Phương Thanh, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy viên Thường trực Ban Chỉ đạo trình bày báo cáo và các ý kiến phát biểu, thảo luận, thay mặt Thường trực Ban Chỉ đạo, đồng chí Trần Cẩm Tú đánh giá cao sự nỗ lực của Cơ quan Thường trực (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cũng như tinh thần làm việc trách nhiệm của các thành viên Ban Chỉ đạo.
Ghi nhận sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đối với công tác phát triển văn hóa, đồng chí đánh giá, trong hoàn thiện thể chế về phát triển văn hóa, Quốc hội đã thông qua Luật Xuất bản sửa đổi, Nghị quyết số 28 về phát triển văn hóa; Chính phủ đã ban hành 6 Nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành 3 Quyết định quan trọng. Nhiều địa phương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Huế, Đà Nẵng, Hải Phòng ... đã chủ động ban hành các chính sách đặc thù, quy hoạch không gian văn hóa, khơi thông các nguồn lực cho phát triển.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ thực tiễn đang bộc lộ "4 khoảng trống lớn" cần được nhận diện đầy đủ và sớm khắc phục. Đó là sức hấp dẫn và năng lượng lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số. Năng lực chuyển hóa di sản văn hóa thành nguồn lực dữ liệu, tri thức số, tài sản trí tuệ và sức sáng tạo quốc gia. Năng lực sáng tạo các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh quốc gia còn hạn chế. Khoảng trống về thể chế và hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa. Nghị quyết số 80 đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045, trong khi tỷ trọng hiện nay mới chỉ đạt khoảng 4% GDP. Khoảng cách ấy cho thấy vẫn thiếu một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo văn hóa thành sức sản xuất mới và động lực tăng trưởng của quốc gia.
Những quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, tầm nhìn và khát vọng phát triển đã được xác lập rõ trong Nghị quyết số 80. Nhấn mạnh điều này, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị tiếp tục nghiên cứu, quán triệt sâu sắc những tư tưởng chỉ đạo chiến lược, rất quan trọng của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đó là đẩy mạnh thực hiện 3 "chuyển dịch" lớn trong phát triển văn hóa Việt Nam.
Theo đó, cần chuyển từ tư duy coi văn hóa là một lĩnh vực phát triển sang xác lập văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là trụ cột của phát triển, động lực tăng trưởng mới, hiện diện trong mọi quyết sách về kinh tế, chính trị, giáo dục, khoa học, công nghệ, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và quản trị quốc gia; Chuyển từ không gian văn hóa truyền thống sang phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số; Chuyển từ tư duy bảo tồn là chủ yếu sang kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo, để văn hóa không chỉ giữ gìn các giá trị truyền thống mà còn tạo ra tri thức mới, tài sản trí tuệ, sản phẩm, thị trường và sức mạnh mềm quốc gia.
Tập trung nguồn lực, thể chế và hạ tầng số
Triển khai Nghị quyết số 80 cần đặt trong tổng thể thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng như chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Trên tinh thần đó, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đề nghị tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.
Đồng chí đề nghị tiếp tục rà soát, tổ chức thực hiện đồng bộ, thống nhất Nghị quyết số 80 với các nghị quyết, kết luận, chủ trương mới của Trung ương. Nghiên cứu, đề xuất những giải pháp khả thi, hiệu quả tập trung khắc phục kịp thời 4 "khoảng trống", thực hiện 3 "chuyển dịch" lớn và 4 nhiệm vụ trọng tâm đã được đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo tại Phiên họp thứ 2; làm rõ nội dung nào đã chuyển biến, nội dung nào còn chậm, nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan chủ trì.
Cùng với đó kịp thời hoàn thiện các dự án luật, cơ chế, chính sách còn đang xây dựng, trước hết là Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và các văn bản có liên quan; rà soát những khó khăn, vướng mắc về phân cấp, phân quyền, đầu tư, đất đai, bản quyền, xã hội hóa, hợp tác công tư để chủ động xem xét xử lý theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét.
Đồng chí yêu cầu tổ chức thực hiện kịp thời, hiệu quả các cơ chế, chính sách đã ban hành. Việc bố trí nguồn lực cho văn hóa cần bám sát mục tiêu dành tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước đồng thời phải gắn với nâng cao chất lượng phân bổ, khả năng giải ngân và hiệu quả sử dụng nguồn lực; ngân sách nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, tập trung cho những nhiệm vụ có tính nền tảng, thiết yếu, thực hiện kịp thời nhưng tuyệt đối không được để xảy ra tiêu cực, lãng phí; đồng thời có cơ chế đủ mạnh để huy động nguồn lực doanh nghiệp và xã hội. Việc đầu tư thiết chế văn hóa phải chuyển mạnh từ yêu cầu "có thiết chế" sang "thiết chế hoạt động hiệu quả", thu hút người dân tham gia để tạo ra giá trị cộng đồng.
Thường trực Ban Bí thư nhấn mạnh tầm quan trọng của đẩy nhanh chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa. Thực hiện nghiêm các kết luận về công tác bảo tồn, bảo tàng; coi dữ liệu lịch sử, văn hóa, di sản là một bộ phận quan trọng của hạ tầng văn hóa quốc gia; thúc đẩy việc xây dựng Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia thống nhất, liên thông, có khả năng kiểm chứng và khai thác lâu dài. Bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị, giáo dục, sáng tạo và phát triển, không để di sản chỉ tồn tại dưới dạng tài nguyên chưa được chuyển hóa thành tri thức và giá trị mới.
Đồng chí đề nghị, khẩn trương hoàn thiện các công cụ đo lường phát triển văn hóa. Phải phân định rõ và vận hành đồng bộ Bộ Chỉ số văn hóa quốc gia; Bộ Chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế; Bộ Chỉ số theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 80.
Về công tác chuẩn bị nội dung sơ kết 1 năm thực hiện Nghị quyết số 80 và xây dựng Chương trình công tác của Ban Chỉ đạo năm 2027, đồng chí Trần Cẩm Tú yêu cầu thực hiện công tác này phải thực chất, không chỉ tổng hợp báo cáo của các cơ quan, đơn vị, mà phải trả lời sau 1 năm, Nghị quyết đã tạo ra những thay đổi gì trong đời sống văn hóa; những cơ chế, chính sách nào đã phát huy hiệu quả, cơ chế nào còn vướng; 4 "khoảng trống" đã được giải quyết đến mức nào; 3 "chuyển dịch" đã thực sự diễn ra hay chưa; nhiệm vụ nào có sản phẩm cụ thể, nhiệm vụ nào chậm tiến độ; đồng thời đề xuất những vấn đề Ban Chỉ đạo cần tập trung trong năm 2027 (giao Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo chủ trì chuẩn bị, báo cáo Ban Chỉ đạo trước ngày 30/11/2026).
Tại Phiên họp, Thường trực Ban Bí thư đề cập đến việc khẩn trương thực hiện nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo để báo cáo đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về những nội dung gồm: Bổ sung nội dung tại phiên họp chuyên đề của Ban chỉ đạo về phát triển văn hóa đóng góp vào tăng trưởng hai con số, trong đó xác định rõ lĩnh vực nào có khả năng tạo tăng trưởng; địa phương nào có thể hình thành trung tâm dẫn dắt; doanh nghiệp nào có năng lực; dự án nào có thể tạo ra sản phẩm, doanh thu, việc làm, tài sản trí tuệ và thị trường.
Trên cơ sở đó Chính phủ khẩn trương hoàn thiện và đưa vào vận hành hệ thống thống kê quốc gia về công nghiệp văn hóa; trong năm 2026 phải hình thành được số liệu gốc, phương pháp tính thống nhất và cơ chế công bố định kỳ; phải đo được đóng góp của từng ngành, từng địa phương; doanh thu trong nước và xuất khẩu; số doanh nghiệp, việc làm, thu nhập; giá trị bản quyền, tài sản trí tuệ và mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.
“Mỗi địa phương trọng điểm chỉ lựa chọn một số lĩnh vực phù hợp và một vài dự án dẫn dắt. Mỗi dự án phải xác định rõ sản phẩm, doanh nghiệp thực hiện, nguồn vốn, thị trường, tài sản trí tuệ và đóng góp dự kiến vào GRDP, việc làm, xuất khẩu, thu hút du lịch”, Thường trực Ban Bí thư nêu rõ.
Về công tác chuẩn bị "Ngày Văn hóa Việt Nam" - 24/11/2026, Thường trực Ban Bí thư đề cập, các địa phương, bộ, ngành thực hiện chính sách miễn, giảm phí tham quan, sử dụng dịch vụ tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập cho nhân dân trong ngày 24/11; tổ chức các hoạt động văn hóa thiết thực tại cơ sở.
Cũng tại Phiên họp, Thường trực Ban Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hoá Việt Nam Trần Cẩm Tú phân công nhiệm vụ chuẩn bị cho Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ tư, dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026.
