Nhiều sản phẩm chưa đủ hồ sơ pháp lý
Thuốc, thực phẩm chức năng và các loại thuốc “gia truyền” được quảng cáo, rao bán tràn lan trên Facebook, TikTok, Zalo và các sàn thương mại điện tử, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng.
Mới đây, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc An Cung và mỹ phẩm nhập ngoại giả lớn nhất từ trước đến nay, khởi tố một loạt bị can về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm theo Điều 193 Bộ luật Hình sự.
Tại Hà Nội, vụ sản xuất, kinh doanh hơn 1,2 triệu viên sủi giả cũng vừa bị triệt phá. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy hàm lượng chất bảo quản Natri Benzoat trong sản phẩm vượt ngưỡng cho phép từ 20 đến 33 lần.
Tại Hội nghị giao ban về công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng vi phạm SHTT, Đại tá Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo (BCĐ) 389 quốc gia nhấn mạnh tình trạng sản xuất, buôn bán thuốc giả, lương thực và thực phẩm giả ảnh hưởng trực tiếp, lâu dài đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng. Các đối tượng còn công khai sản xuất, kinh doanh với quy mô lớn, hợp thức hóa hàng giả bằng giấy phép, giấy chứng nhận và sử dụng người nổi tiếng, người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội để quảng cáo, lừa dối người mua.
Theo Đại tá Trần Đức Đông, hoạt động vi phạm đang chuyển từ kinh doanh nhỏ lẻ sang thành lập công ty, liên doanh, liên kết trong và ngoài nước, hình thành các đường dây quy mô lớn với thủ đoạn tinh vi. Các đối tượng cũng chuyển từ thương mại truyền thống sang ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử và vận chuyển hàng vi phạm qua bưu chính, chuyển phát nhanh, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, kiểm soát.
Trong khi đó, lực lượng chức năng còn vướng mắc về cơ chế pháp lý, nhân lực, biện pháp nghiệp vụ, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phối hợp liên ngành.
Ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) cho biết, hệ thống kiểm nghiệm từ Trung ương đến địa phương lấy khoảng 40.000 mẫu thuốc lưu hành trên thị trường mỗi năm. Những năm gần đây, tỷ lệ thuốc giả được phát hiện dưới 0,5%, còn thuốc vi phạm chất lượng dưới 1%.
Tuy nhiên, nhiều loại thuốc tiên tiến đòi hỏi phương pháp kiểm nghiệm hiện đại, thiết bị phức tạp. Một số cơ sở còn thiếu thiết bị, nhân lực mỏng, khiến những sản phẩm có nguy cơ chưa được kiểm tra chất lượng kịp thời.
Tuy nhiên, nhiều loại thuốc tiên tiến đòi hỏi phương pháp kiểm nghiệm hiện đại, thiết bị phức tạp. Một số cơ sở còn thiếu thiết bị, nhân lực mỏng, khiến những sản phẩm có nguy cơ chưa được kiểm tra chất lượng kịp thời.
Đối với mỹ phẩm, Việt Nam hiện có hơn 6.000 cơ sở công bố sản phẩm nhưng mỗi năm chỉ kiểm tra được khoảng 5 - 7% số cơ sở này.
Theo ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), vi phạm phổ biến trong lĩnh vực thực phẩm là quảng cáo phóng đại công dụng hoặc quảng cáo khi chưa được cấp giấy xác nhận nội dung theo quy định. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng vẫn phát hiện nhiều thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe chưa đầy đủ hồ sơ pháp lý nhưng đã được rao bán trên các sàn thương mại điện tử.
Cục An toàn thực phẩm đã đề nghị các cơ quan quản lý và đơn vị vận hành sàn phối hợp rà soát, gỡ bỏ sản phẩm vi phạm. Ông Chu Quốc Thịnh cũng lưu ý An cung ngưu hoàng hoàn về bản chất là thuốc, chứa thành phần thuộc nhóm độc dược, không phải thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Qua rà soát, sản phẩm An cung “Vũ Hoàng Thanh Tâm” chưa thực hiện thủ tục công bố tại Cục An toàn thực phẩm nhưng quảng cáo có công dụng phòng, trị đột quỵ, tai biến. Cục đã yêu cầu gỡ bỏ nội dung quảng cáo vi phạm.
Đối với vụ hơn 1,2 triệu viên sủi giả, đại diện Cục An toàn thực phẩm cho biết sản phẩm C sủi thuộc nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, cơ sở sản xuất phải đáp ứng tiêu chuẩn Thực hành sản xuất tốt (GMP). Tuy nhiên qua kiểm tra, Cục phát hiện nhà máy chưa đăng ký đáp ứng tiêu chuẩn GMP nhưng sản phẩm đã được tự công bố tại địa phương. Cục đã yêu cầu Sở Y tế địa phương rà soát, kiểm tra và xác định lại việc phân loại, công bố sản phẩm theo quy định.
Để kiểm soát kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng, Cục An toàn thực phẩm kiến nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) phối hợp chặt chẽ, yêu cầu các sàn siết điều kiện đầu vào, chỉ cho phép kinh doanh sản phẩm khi người bán cung cấp đầy đủ thông tin và hồ sơ pháp lý.
Trong quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cũng đề xuất hoàn thiện quy định về kinh doanh, quảng cáo thực phẩm trên không gian mạng. Các sàn cần yêu cầu người bán cập nhật hồ sơ công bố, giấy đăng ký và xác nhận nội dung quảng cáo để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.
Trong lĩnh vực dược, ông Tạ Mạnh Hùng kiến nghị cần tăng cường kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ, hóa đơn, chứng từ và chất lượng sản phẩm theo mức độ rủi ro. Thiếu tướng Đào Hồng Sơn, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) đã đề nghị khẩn trương hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và tăng cường truy xuất nguồn gốc từ chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất ban đầu đến các khâu trong chuỗi cung ứng, qua đó xác định rõ trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.
Hàng giả xuyên biên giới gia tăng, cần đổi mới phương thức kiểm soát
Theo Văn phòng thường trực BCĐ 389 quốc gia, hàng giả, hàng lậu vẫn núp bóng hàng “xách tay”, được chia nhỏ qua dịch vụ chuyển phát nhanh và tiêu thụ qua livestream, sàn thương mại điện tử. Diễn biến này đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát dòng hàng xuyên biên giới.
Trong quý III/2026, các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 39.716 vụ vi phạm, tăng 24,38% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 2.510 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu, tăng 53,70%; 34.357 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế, tăng 17,32%; và 2.849 vụ hàng giả, vi phạm quyền SHTT, tăng 180,69%.
Các lực lượng đã thu nộp ngân sách Nhà nước 5.696,673 tỷ đồng, tăng 56,38% so với cùng kỳ; khởi tố 329 vụ án và 519 đối tượng.
Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng cho biết, tại tuyến chuyển phát nhanh và thương mại điện tử, các đối tượng thường chia nhỏ hàng hóa, khai báo sai hoặc sử dụng thông tin người gửi, người nhận không chính xác để né thuế, tránh kiểm tra. Khi bị phát hiện, một số trường hợp sẵn sàng bỏ hàng để xóa dấu vết.
Facebook, TikTok, Shopee, Telegram và hoạt động livestream được sử dụng để quảng bá, giao dịch, tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng giả và hàng xâm phạm quyền SHTT. Hàng vi phạm ngày càng đa dạng, từ hàng kém chất lượng, thiết bị điện tử đến thuốc tân dược và chất cấm.
Một thủ đoạn khác là biến hàng hóa không rõ nguồn gốc thành hàng “xách tay”. Trong lĩnh vực thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, các đối tượng mua nguyên liệu, viên hoàn, vỏ hộp, tem, nhãn mác trôi nổi từ nước ngoài, đưa về Việt Nam đóng gói rồi quảng cáo, bán dưới danh nghĩa sản phẩm có nguồn gốc từ Hàn Quốc, Trung Quốc.
Theo ông Lưu Mạnh Tưởng, việc hàng vi phạm dịch chuyển lên môi trường số đòi hỏi thay đổi phương thức kiểm soát. Thay vì chỉ xử lý từng kiện hàng, lực lượng chức năng cần kiểm tra toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn hàng, người gửi, người nhận, thông tin khai báo, tuyến vận chuyển đến phương thức tiêu thụ.
Tại tuyến hàng không và bưu chính quốc tế, hàng hóa vi phạm có thể bị chia nhỏ thành nhiều kiện, cất giấu trong thiết bị điện tử hoặc che giấu bằng các phương thức khác. Vì vậy, kiểm soát biên giới không thể chỉ dựa vào kiểm tra trực tiếp mà cần khai thác dữ liệu về hàng hóa, doanh nghiệp, người gửi, người nhận, tuyến vận chuyển và lịch sử tuân thủ để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.
Nhiều ý kiến cũng đề nghị tăng cường chia sẻ, thống nhất dữ liệu giữa các bộ, ngành; xác định rõ cơ quan chủ trì và trách nhiệm phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh từ sớm, từ xa, từ gốc. Khi dữ liệu được kết nối, cơ quan chức năng có thêm cơ sở xác định nguồn hàng, nhận diện dấu hiệu bất thường và truy trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.
Đại tá Trần Đức Đông nhận định, công tác nắm tình hình, dự báo và đấu tranh ở một số lĩnh vực vẫn chưa theo kịp thực tế; sự phối hợp có lúc chưa đồng bộ, việc phát hiện, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm an toàn thực phẩm và quyền SHTT còn hạn chế.
Thời gian tới, BCĐ 389 quốc gia yêu cầu các lực lượng chủ động nắm tình hình trên cả địa bàn thực tế và không gian mạng; tập trung đấu tranh với các đường dây, đối tượng chủ mưu, cầm đầu; xây dựng chuyên đề đối với mặt hàng, lĩnh vực có nguy cơ cao, đồng thời chuẩn bị triển khai cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán 2027.
Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương) cho biết, từ đầu năm đến nay, các sàn TMĐT đã được yêu cầu gỡ hơn 116.000 đường link vi phạm. Tuy nhiên, tình trạng gỡ trang này, trang khác xuất hiện vẫn diễn ra. Bộ Công thương kiến nghị tăng cường kết nối với cơ quan thuế, ngân hàng và công an để truy vết dòng tiền, qua đó làm rõ các đường dây kinh doanh hàng giả trên môi trường mạng.
