Quản trị đô thị thời AI - Bài 1: ‘Bộ não số’ cho đô thị thông minh TP Hồ Chí Minh

Bài 1: "Bộ não số" cho đô thị thông minh TP Hồ Chí Minh

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ nền tảng trong quá trình xây dựng đô thị thông minh. Đối với TP Hồ Chí Minh, AI không chỉ mở ra công cụ hỗ trợ điều hành mà còn đặt ra yêu cầu xây dựng hạ tầng dữ liệu đồng bộ, tạo nền tảng cho mô hình quản trị đô thị hiện đại, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

AI trở thành công nghệ nền tảng của đô thị thông minh

Sau hơn một năm rưỡi triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu đặt ra hiện nay không còn dừng ở việc ban hành chủ trương, chính sách mà phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Tinh thần này được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhấn mạnh tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Theo Thông báo số 24-CQTTBCĐ ngày 7/7/2026 của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu các cấp, các ngành tập trung thực hiện 4 nhiệm vụ trọng tâm.

Cụ thể, tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết số 57-NQ/TW gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; chuyển mạnh từ quá trình triển khai sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số; tạo chuyển biến đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, từ các cơ quan trong hệ thống chính trị đến toàn xã hội; đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.

Đối với TP Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô dân số, hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng lớn. Bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư thêm công nghệ mà còn phải đổi mới phương thức quản trị để đáp ứng yêu cầu điều hành một siêu đô thị theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như công nghệ nền tảng, mở ra hướng tiếp cận mới để Thành phố từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, Thành phố đang cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, đồng thời từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị thông minh theo tinh thần các nghị quyết của Thành ủy. Trong đó, chính quyền số giữ vai trò tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, chất lượng dịch vụ công và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, TP Hồ Chí Minh đang triển khai thí điểm mô hình đô thị thông minh cấp xã. Theo ông Lâm Đình Thắng, nguyên Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, mô hình tập trung ứng dụng các nền tảng như Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) và Bản sao số (Digital Twin), cho phép tích hợp dữ liệu, giám sát theo thời gian thực trên các lĩnh vực như an ninh trật tự, giao thông, quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội, qua đó hỗ trợ lãnh đạo địa phương đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.

Nếu trước đây, quá trình xây dựng đô thị thông minh chủ yếu dựa trên số hóa quy trình và kết nối dữ liệu, thì sự phát triển của AI đang mở ra giai đoạn mới. Công nghệ không chỉ hỗ trợ thu thập thông tin, mà còn có khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định, từng bước trở thành "bộ não số" của đô thị.

Theo bà Đặng Thị Kim Nhung, Chuyên viên phân tích thông tin Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (Sihub), tính đến tháng 4/2026, thế giới đã ghi nhận hơn 29.000 sáng chế liên quan đến AI trong lĩnh vực đô thị thông minh. Các công nghệ được nghiên cứu và ứng dụng nhiều nhất gồm thị giác máy tính (Computer Vision), phân tích dự báo (Predictive Analytics), xử lý ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing), tối ưu hóa và hỗ trợ ra quyết định. Đây đều là những công nghệ cốt lõi giúp khai thác hiệu quả dữ liệu, tự động hóa nhiều hoạt động quản lý và nâng cao năng lực điều hành đô thị.

Ở trong nước, cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ ghi nhận 133 sáng chế và giải pháp hữu ích liên quan đến AI trong lĩnh vực đô thị thông minh đã được đăng ký bảo hộ. Đồng thời, Cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học và công nghệ thống kê 45 nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ cấp địa phương đến Trung ương đã được nghiệm thu trong lĩnh vực này.

Những số liệu trên cho thấy, AI đang từng bước trở thành công nghệ nền tảng trong xây dựng đô thị thông minh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giá trị của AI chỉ có thể được phát huy khi dữ liệu được xây dựng đồng bộ, liên thông và có khả năng chia sẻ giữa các hệ thống quản lý. Đây cũng là nền tảng để các đô thị chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Dữ liệu - nền móng để AI phát huy hiệu quả

Nếu AI được ví như "bộ não số" của đô thị thông minh, thì dữ liệu chính là "nguồn dinh dưỡng" để bộ não đó hoạt động. Chỉ khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, chuẩn hóa và liên thông, các mô hình AI mới có thể phân tích, dự báo và đưa ra những gợi ý có giá trị cho công tác quản trị đô thị.

Theo PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh), nhiều đô thị trên thế giới đang chuyển từ việc triển khai các giải pháp công nghệ riêng lẻ sang xây dựng hệ điều hành thống nhất cho toàn đô thị (Urban Operating System). Nền tảng này kết nối dữ liệu từ nhiều lĩnh vực như giao thông, môi trường, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, năng lượng, an ninh và dịch vụ công, tạo nên "nguồn dữ liệu dùng chung" để các hệ thống AI khai thác và hỗ trợ ra quyết định.

Theo ông Vũ, nếu mỗi cơ quan vẫn quản lý dữ liệu theo các hệ thống độc lập, AI chỉ có thể giải quyết từng bài toán riêng lẻ. Khi dữ liệu được chia sẻ và tích hợp trên cùng một nền tảng, AI mới có thể phân tích mối liên hệ giữa các lĩnh vực, dự báo xu hướng và hỗ trợ xây dựng các kịch bản điều hành hiệu quả hơn.

Định hướng này đang từng bước được TP Hồ Chí Minh hiện thực hóa thông qua mô hình đô thị thông minh cấp xã. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng, dữ liệu được tích hợp trên nền tảng Digital Twin và Trung tâm Điều hành thông minh (IOC), cho phép theo dõi tình hình kinh tế - xã hội, giám sát giao thông, an ninh, quy hoạch và nhiều lĩnh vực khác theo thời gian thực, tạo cơ sở để lãnh đạo địa phương điều hành dựa trên dữ liệu.

Nhu cầu ứng dụng các nền tảng số cũng xuất phát từ thực tiễn quản lý ở cơ sở. Theo bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, địa phương hiện có hơn 70.000 dân, gần 13.000 nóc nhà, gần 1.200 căn hộ chung cư, hơn 7.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh, cùng 22 tuyến đường và 765 tuyến hẻm, trong đó có 4 tuyến kết nối Cảng Hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất với trung tâm TP Hồ Chí Minh. Quy mô dân cư lớn, mật độ giao thông và hoạt động thương mại - dịch vụ cao khiến yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp.

Theo bà Như Ý, hệ thống Dashboard theo dõi các chỉ tiêu kinh tế - xã hội kết hợp Digital Twin và AI sẽ giúp lãnh đạo địa phương có cái nhìn trực quan, cập nhật theo thời gian thực, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát an ninh trật tự, an toàn giao thông và xử lý các tình huống phát sinh.

Ở góc độ ứng dụng AI trong quản trị công, PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo Thị trường chứng khoán (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh), cho rằng, khi dữ liệu đã được chuẩn hóa, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho đội ngũ cán bộ. Các mô hình AI thế hệ mới có khả năng khai thác nhiều nguồn dữ liệu cùng lúc để tìm kiếm thông tin, tổng hợp văn bản, tra cứu quy định và phân tích số liệu, qua đó rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Thực tiễn triển khai cho thấy, hiệu quả của AI phụ thuộc trước hết vào chất lượng và khả năng kết nối của dữ liệu. Khi hạ tầng dữ liệu được hoàn thiện và các hệ thống dùng chung được vận hành đồng bộ, những ứng dụng như dự báo ngập, điều hành giao thông, giám sát an ninh, chăm sóc sức khỏe hay cung cấp dịch vụ công sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả rõ nét hơn. Đây cũng là nền tảng để TP Hồ Chí Minh từng bước xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, vận hành dựa trên dữ liệu và ra quyết định theo thời gian thực.

Bài cuối: AI giải những bài toán của siêu đô thị