Liên thông dữ liệu, cơ hội rút ngắn hành trình xác định danh tính liệt sĩ

Dữ liệu trở thành "chìa khóa" tìm danh tính liệt sĩ

Trong nhiều năm qua, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ luôn đối mặt với những khó khăn đặc biệt. Địa hình chiến trường đã thay đổi theo thời gian, nhiều nhân chứng không còn hoặc ký ức đã phai mờ, trong khi thông tin về liệt sĩ lại nằm phân tán ở nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương.

Có những dữ liệu chỉ là một dòng ghi chép trong hồ sơ, một ký hiệu trên bản đồ quân sự, một địa danh cũ đã không còn tồn tại hoặc một ký ức được đồng đội lưu giữ suốt nhiều thập kỷ. Khi những dữ liệu ấy tồn tại riêng lẻ dưới dạng hồ sơ giấy, khả năng kết nối để tìm ra một danh tính gần như rất thấp.

Chính vì vậy, Chiến dịch "500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là một chiến dịch quy mô lớn về lấy mẫu ADN hay khai quật phần mộ, mà còn được xem là cuộc cách mạng về dữ liệu trong lĩnh vực đền ơn đáp nghĩa.

Theo bà Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công (Bộ Nội vụ), mục tiêu của chiến dịch không chỉ dừng lại ở việc đẩy nhanh xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hiện nay mà còn đặt nền móng cho phương thức tìm kiếm, nhận diện liệt sĩ dựa trên dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại trong nhiều năm tới.

Toàn bộ chiến dịch hướng tới tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với 100% mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin và giám định khoảng 18.000 mẫu ADN hài cốt liệt sĩ, trong đó riêng 6 tháng cuối năm 2026 phấn đấu hoàn thành khoảng 9.000 mẫu.

Để đạt được mục tiêu này, bên cạnh việc đầu tư công nghệ giám định ADN, một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Hiện Cục Người có công đang phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ; xây dựng cơ sở dữ liệu ADN của liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ; đồng thời số hóa toàn bộ hồ sơ người có công để tích hợp vào hệ thống chung.

Song song với đó, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các địa phương cũng cập nhật, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành nhằm phục vụ việc đối sánh thông tin.

Theo bà Vũ Ngọc Thủy, kỳ vọng lớn nhất sau Chiến dịch "500 ngày đêm" là hình thành được một kho dữ liệu lớn, liên thông giữa các cơ quan để phục vụ lâu dài cho công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Kết nối dữ liệu để mỗi chi tiết đều có giá trị

Thực tế cho thấy, việc xác định danh tính một liệt sĩ không phụ thuộc vào duy nhất kết quả giám định ADN.

Đằng sau mỗi kết quả là quá trình kết nối rất nhiều nguồn thông tin khác nhau, từ hồ sơ quân nhân, sơ đồ mộ chí, bản đồ tác chiến, hồ sơ quy tập, dữ liệu nghĩa trang, ký ức nhân chứng cho tới dữ liệu ADN của thân nhân.

Nếu mỗi nguồn dữ liệu tồn tại độc lập thì khả năng tìm được lời giải sẽ rất hạn chế. Nhưng khi tất cả được số hóa, chuẩn hóa và liên thông, từng chi tiết nhỏ đều có thể trở thành mắt xích quan trọng giúp thu hẹp phạm vi tìm kiếm.

Đây cũng là lý do Bộ Quốc phòng giao doanh nghiệp công nghệ xây dựng hệ sinh thái nền tảng số phục vụ toàn bộ quy trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ.

Hệ thống được thiết kế để số hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ, từ tiếp nhận nguồn tin trong cộng đồng, quản lý quá trình khai quật, quản lý mộ liệt sĩ, lấy mẫu, lưu trữ, giám định ADN đến hình thành cơ sở dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ và sẵn sàng đối sánh với dữ liệu ADN thân nhân.

Đến nay, hệ thống quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố. Hàng chục nghìn phần mộ được quản lý trên hệ thống, trong đó các mẫu đủ điều kiện lấy ADN, mẫu đã chuyển giám định hay chưa đủ điều kiện đều được phân loại rõ ràng.

Cùng với đó, cơ sở dữ liệu ADN được xây dựng nhằm quản lý toàn bộ vòng đời của mẫu sinh phẩm, từ thu nhận, lưu trữ, giám định đến đối sánh kết quả.

Giá trị lớn nhất của hệ thống không nằm ở việc lưu trữ dữ liệu mà ở khả năng kết nối nhiều lớp thông tin khác nhau để hỗ trợ các cơ quan chuyên môn đưa ra quyết định chính xác hơn.

Công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu đầy đủ, liên thông

Theo TS. Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), NGS-SNP hiện là công nghệ hiện đại nhất để xử lý hiệu quả các mẫu hài cốt đã phân hủy nặng với độ chính xác cao. Tuy nhiên, ông Thành cũng cho rằng công nghệ chỉ là một phần của lời giải.

Hiệu quả của NGS-SNP phụ thuộc rất lớn vào sự đầy đủ của cơ sở dữ liệu ADN thân nhân. Nếu chưa có dữ liệu của gia đình liệt sĩ, dù giải mã thành công ADN từ hài cốt thì việc tìm được đúng người thân để đối sánh vẫn rất khó khăn.

Đó là lý do các cơ quan chức năng đang đồng thời đẩy nhanh việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ, chuẩn hóa dữ liệu và hướng tới xây dựng Ngân hàng Gene quốc gia về thân nhân liệt sĩ.

Theo các chuyên gia, khi dữ liệu ADN, dữ liệu lịch sử, dữ liệu quân nhân, hồ sơ quy tập và thông tin nghĩa trang được kết nối đồng bộ, khả năng xác định danh tính sẽ tăng lên đáng kể.

Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, điểm khác biệt lớn nhất của Chiến dịch "500 ngày đêm" là lần đầu tiên tạo được hệ thống tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương với sự tham gia của cả hệ thống chính trị.

Trung tướng Hoàng Khánh Hưng cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay là kết nối và liên thông dữ liệu giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Nội vụ. Khi các cơ sở dữ liệu chuyên ngành có thể "nói chuyện" với nhau, chỉ một chi tiết nhỏ cũng có thể trở thành đầu mối quan trọng để xác định danh tính liệt sĩ.

Điều đó cũng đồng nghĩa, hành trình trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ sẽ không còn phụ thuộc vào những thông tin rời rạc như trước mà được hỗ trợ bởi sức mạnh của dữ liệu lớn, công nghệ và sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Chiến dịch "500 ngày đêm" vì thế không chỉ đặt mục tiêu hoàn thành hàng chục nghìn mẫu giám định ADN trong thời gian ngắn, mà còn tạo dựng nền tảng dữ liệu quốc gia phục vụ lâu dài cho công tác tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ. Đó sẽ là di sản quan trọng nhất của chiến dịch, để mỗi mảnh thông tin, mỗi mẫu ADN và mỗi dữ liệu được kết nối đều góp phần đưa thêm một người con của Tổ quốc trở về đúng với tên tuổi của mình.