Chủ động xây dựng khung thể chế
Thành phố Hà Nội được đánh giá là một trong số ít địa phương chủ động cả về thể chế và tài chính trong triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc thành phố ban hành đồng bộ nhiều cơ chế, chính sách trong khi Trung ương chưa có hướng dẫn đầy đủ đã tạo nên mô hình thực tiễn, giúp phân định rõ những nội dung địa phương có thể chủ động triển khai và những vấn đề cần Trung ương tiếp tục hoàn thiện.
Một trong những điểm nổi bật của Hà Nội là chủ động vận dụng các cơ chế của Luật Thủ đô để xây dựng hệ thống chính sách tương đối đồng bộ phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.
Thành phố đã ban hành nhiều nghị quyết và quyết định quan trọng như ưu tiên ngân sách cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vượt mức 3%; xây dựng định mức, đơn giá dịch vụ số; chính sách thúc đẩy chuyển đổi số, cơ chế chỉ định thầu đối với các gói dịch vụ số; thành lập Sàn Giao dịch công nghệ, Quỹ Đầu tư mạo hiểm, Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cơ chế đặt hàng, nghiệm thu sản phẩm công nghệ; chính sách đãi ngộ nhân lực số, thu hút nhân lực chất lượng cao và thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).
Các cơ chế này vừa tạo hành lang pháp lý cho hoạt động đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm nguồn lực tài chính và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao tham gia phát triển hệ sinh thái khoa học, công nghệ của thành phố.
Hình thành các nền tảng có sản phẩm cụ thể
Không dừng lại ở việc ban hành chính sách, Hà Nội còn tập trung xây dựng các nền tảng số và mô hình tổ chức có kết quả cụ thể, có thể đo lường được.
Trong đó, ứng dụng iHanoi được phát triển theo mô hình siêu ứng dụng đô thị, tích hợp nhiều dịch vụ như phản ánh hiện trường, tra cứu thủ tục hành chính, thanh toán phí, tra cứu quy hoạch, giao thông, y tế và đang mở rộng thêm Mini App Bảo hiểm xã hội. Toàn bộ điểm tiếp xúc với người dân được tổ chức thống nhất trên một nền tảng.
Song song với đó, hệ thống HanoiWork được triển khai để quản trị công việc theo OKR/KPI, cho phép đo lường hiệu suất từng cán bộ bằng dữ liệu thời gian thực. Lãnh đạo các cấp có thể theo dõi thông qua bảng điều khiển điện tử, chuyển từ phương thức quản lý theo thời gian làm việc sang quản lý theo hiệu quả công việc.
Hà Nội cũng xây dựng Kho dữ liệu dùng chung (Data Lakehouse), tập hợp dữ liệu từ các sở, ngành, xã, phường với cơ chế phân quyền và giám sát thống nhất, tạo nền tảng kỹ thuật để thực hiện nguyên tắc "Once-Only".
Đối với lĩnh vực y tế, thành phố triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử cho toàn dân, tích hợp với iHanoi và VNeID, giúp bác sĩ khai thác lịch sử khám chữa bệnh của người dân và hình thành kho dữ liệu phục vụ quản lý.
Ở cấp cơ sở, mô hình Tổ chuyển đổi số cộng đồng gắn với phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai đến từng thôn, tổ dân phố. Mỗi thôn bố trí từ 3 đến 5 người trực tiếp hỗ trợ người dân, nhất là các nhóm yếu thế, tiếp cận dịch vụ số. Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đây là mô hình có chi phí thấp, phù hợp để nhân rộng nếu được bảo đảm về đào tạo và phụ cấp.
Từ thực tiễn triển khai, Hà Nội xác định ba nguyên tắc quan trọng để dịch vụ công vận hành thông suốt đến cấp xã.
Nguyên tắc đầu tiên là "Once-Only", theo đó người dân chỉ cung cấp thông tin một lần, cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu đã có từ các cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, hộ tịch, bảo hiểm và lược bỏ những trường thông tin không cần thiết trong biểu mẫu.
Nguyên tắc thứ hai là "Một cửa, một ứng dụng, không có cửa sai", trong đó hệ thống tự động điều phối hồ sơ và bộ phận một cửa cấp xã trở thành điểm hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục số.
Nguyên tắc thứ ba là ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xử lý văn bản. Theo đó, việc ứng dụng AI giúp cán bộ cấp xã giảm khoảng 60 - 70% thời gian xử lý giấy tờ, dành nhiều thời gian hơn cho việc phục vụ người dân.
Bên cạnh đó, Hà Nội cũng xây dựng danh mục rà soát gồm nhiều tiêu chí cụ thể để các địa phương tự đánh giá mức độ sẵn sàng, từ việc bố trí ngân sách, hoàn thiện thể chế, xây dựng hạ tầng số đến thành lập các quỹ, tổ chức và đo lường hiệu quả cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
Tháo gỡ điểm nghẽn
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn tại Hà Nội cũng cho thấy nhiều khó khăn vượt quá thẩm quyền của địa phương.
Theo báo cáo từ Hà Nội, Bộ Tài chính được đề nghị hướng dẫn rõ phạm vi giữa chi đầu tư và chi thường xuyên đối với các nhiệm vụ công nghệ thông tin; hướng dẫn xác định giá thuê dịch vụ công nghệ thông tin và cho phép sử dụng chi thường xuyên để mua sắm thiết bị đầu cuối cho cấp xã.
Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, theo báo cáo Hà Nội, hệ thống pháp luật hiện hành chủ yếu áp dụng cho khoa học, công nghệ truyền thống, chưa phù hợp với sản phẩm số vốn đòi hỏi cập nhật liên tục và khó định lượng đầu ra; thiếu định mức, đơn giá dẫn đến vướng mắc ngay từ khâu lập dự toán, do đó không thực hiện được việc giải ngân. Do đó, Hà Nội kiến nghị sớm ban hành định mức, đơn giá và cơ chế nghiệm thu đối với sản phẩm, dịch vụ công nghệ số, trong đó có trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, nhằm tháo gỡ khó khăn trong lập dự toán và giải ngân.
Thành phố cũng đề nghị Bộ Công an và các bộ quản lý cơ sở dữ liệu tiếp tục mở chia sẻ các cơ sở dữ liệu quốc gia còn lại, đồng thời tích hợp chữ ký số miễn phí cho công dân thông qua ứng dụng VNeID để giảm rào cản khi sử dụng dịch vụ số.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hà Nội kiến nghị sớm liên thông cơ sở dữ liệu đất đai đến cấp xã và ban hành định mức số hóa hồ sơ đất đai. Bộ Tư pháp được đề nghị sửa đổi quy định để cho phép thực hiện chứng thực bản sao điện tử theo hình thức toàn trình.
Đồng thời, kiến nghị với Quốc hội và Chính phủ khó khăn hiện nay là Luật Đầu tư công quy định việc đầu tư công nghệ thông tin phải lập dự án, đấu thầu, quyết toán như đối với đầu tư xây dựng cơ bản, không phù hợp với đặc thù thay đổi nhanh của công nghệ. Do đó, Hà Nội đề nghị sửa đổi quy định cho phép sử dụng chi thường xuyên để thuê dịch vụ công nghệ thông tin, nâng hạn mức chỉ định thầu
Với Ban Chỉ đạo Trung ương cần ban hành khung đánh giá phân biệt giữa “hoàn thành thủ tục” với “có sản phẩm, có giá trị”, chuẩn hóa phương pháp đo tỷ lệ dịch vụ công toàn trình thực chất và tỷ lệ giải ngân thực tế..
Theo khuyến nghị, đối với các địa phương chưa có cơ chế đặc thù như Luật Thủ đô, Trung ương cần xem xét cho phép áp dụng bộ khung thể chế mẫu tương tự, đồng thời ưu tiên tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách để kinh nghiệm của Hà Nội có thể được nhân rộng hiệu quả trên phạm vi cả nước.
