Theo Financial Times ngày 26/5, diễn biến này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy yếu tiêu dùng, suy giảm tăng trưởng và áp lực lạm phát kéo dài tại Mỹ, châu Âu và Anh.
Giá nhiên liệu, vé máy bay và chi phí vận tải tăng mạnh sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa đã khiến chi phí sinh hoạt leo thang tại nhiều quốc gia phát triển. Trong khi đó, tốc độ tăng lương không còn đủ để bù đắp mức tăng giá cả như giai đoạn trước.
Tại Mỹ, lạm phát tháng 4 tăng lên 3,8% so với cùng kỳ năm trước, trong khi thu nhập theo giờ chỉ tăng 3,6%. Đây là lần đầu tiên trong vòng hai năm giá cả tăng nhanh hơn tiền lương, đồng nghĩa thu nhập thực tế của người lao động bị thu hẹp.
Bà Diane Swonk, chuyên gia kinh tế của KPMG Mỹ, cho rằng chiến sự đang tiếp tục làm gián đoạn chuỗi cung ứng và đẩy giá cả tăng cao ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại trong thời gian ngắn. Theo bà, tình trạng lạm phát kéo dài sẽ gây áp lực lên biên lợi nhuận doanh nghiệp và thị trường lao động.
Tại Anh, người lao động cũng đối mặt áp lực tương tự. Thu nhập thực tế trong ba tháng tính đến tháng 3 gần như không tăng nếu không tính tiền thưởng, trong bối cảnh tuyển dụng suy yếu và tỷ lệ vị trí tuyển dụng xuống mức thấp nhất trong 5 năm.
Tại khu vực đồng euro (Eurozone), đà phục hồi thu nhập của người lao động sau cú sốc lạm phát năm 2022 đang mất dần động lực. Ông Claus Vistesen, chuyên gia của Pantheon Macroeconomics, dự báo tăng trưởng lương thực tế tại Eurozone có thể gần bằng 0 trong năm 2026 và thậm chí âm sâu tại một số nước như Pháp do chính phủ không còn nhiều dư địa hỗ trợ tài khóa.
Theo các chuyên gia, việc tiền lương thực tế suy giảm đặt ra hai nguy cơ lớn cho các nhà hoạch định chính sách. Một mặt, người tiêu dùng có thể cắt giảm chi tiêu, kéo theo tăng trưởng kinh tế chậm lại và buộc doanh nghiệp phải giảm tuyển dụng hoặc cắt giảm việc làm. Mặt khác, người lao động có thể yêu cầu tăng lương mạnh hơn để bù đắp chi phí sinh hoạt, từ đó khiến lạm phát kéo dài dai dẳng hơn.
Ông Michael Feroli, chuyên gia kinh tế của JPMorgan tại Mỹ, nhận định suy giảm lương thực tế hiện chủ yếu bắt nguồn từ cú sốc Trung Đông. Ông cho rằng nếu eo biển Hormuz được mở lại và giá năng lượng hạ nhiệt, tăng trưởng lương thực tế có thể phục hồi trở lại.
Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo tác động từ chiến sự Iran vẫn có thể khiến triển vọng kinh tế châu Âu xấu đi trong những tháng tới. Ông Andrew Kenningham, chuyên gia kinh tế của Capital Economics, cho rằng Eurozone hiện ngày càng có nguy cơ rơi vào suy thoái nhẹ.
Tại Pháp, người tiêu dùng được đánh giá đang chịu tác động mạnh do chính phủ thiếu khả năng cắt giảm thuế hoặc tung thêm các gói hỗ trợ lớn. Trong khi đó, Đức phần nào giảm bớt áp lực nhờ các biện pháp giảm thuế nhiên liệu.
Một số quốc gia như Tây Ban Nha có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ các chương trình hỗ trợ tài khóa, cơ chế điều chỉnh lương theo lạm phát và lượng tiết kiệm hộ gia đình cao hơn so với Mỹ.
Tại Anh, chính phủ gần đây đã công bố một số biện pháp hỗ trợ tài chính hộ gia đình như giảm VAT cho du lịch mùa hè, ăn uống ngoài và trì hoãn tăng thuế nhiên liệu. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những biện pháp này khó đủ để ngăn nước này bước vào giai đoạn suy giảm lương thực tế thứ tư kể từ năm 2008.
Giới phân tích cho rằng triển vọng thu nhập của người lao động trong thời gian tới sẽ phụ thuộc lớn vào diễn biến tại Trung Đông và khả năng hạ nhiệt của giá năng lượng toàn cầu. Nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, áp lực lạm phát có thể tiếp tục làm suy yếu thêm đà phục hồi kinh tế tại Mỹ và châu Âu.
