Tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia tạo ‘xung lực’ phát triển bền vững

Tạo xung lực và giảm khâu trung gian

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) bày tỏ sự tán thành tuyệt đối với việc tích hợp này. Theo đại biểu Nguyễn Thị Thủy, thực tế giai đoạn 2021-2025 khi tích hợp 3 chương trình về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc tháo gỡ khó khăn.

Việc tích hợp các chương trình có nội dung, đối tượng và địa bàn tương đồng sẽ tạo ra một ‘tổng xung lực’ trong đầu tư công, giảm thiểu các khâu trung gian và tránh lãng phí. Đây là cách làm đổi mới, thay thế sự đơn lẻ bằng sự thống nhất. 

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy cũng nhấn mạnh, 5 quan điểm chỉ đạo của Chính phủ là hoàn toàn đúng đắn, đặc biệt là việc “không tích hợp cơ học”, mà phải thiết kế theo logic chính sách chung, chuẩn hóa mục tiêu và đẩy mạnh phân cấp theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Dù đồng tình về chủ trương, các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra những nút thắt trong triển khai thực tế. Đại biểu Lê Hoàng Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) nêu một nghịch lý: Nhiều chương trình đã có vốn, năng lực thực thi không thiếu, nhưng vẫn chậm giải ngân do thiếu “nguyên tắc, tiêu chí và hướng dẫn”. Nhiều chương trình vẫn chưa thể phân bổ vốn do thiếu cơ sở pháp lý.

Để khắc phục, đại biểu Lê Hoàng Hải kiến nghị, ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết, Chính phủ cần ban hành ngay bộ tiêu chí, phương pháp và cơ chế quản lý. Đồng thời, các bộ ngành phải phối hợp chặt chẽ để địa phương có cơ sở đối chiếu, tránh tình trạng “vốn chờ dự án”.

Đồng quan điểm này, đại biểu Trần Vũ Khiêm (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) chỉ ra 3 điểm yếu làm giảm hiệu quả: Một là sự dàn trải, chồng chéo (một hộ nghèo có thể thuộc đối tượng của 3 - 4 chương trình với định mức khác nhau). Hai là gánh nặng văn bản (giai đoạn trước có tới 200 văn bản hướng dẫn). Ba là áp lực quá tải lên đội ngũ cán bộ cấp xã vốn đã mỏng.

Đại biểu Trần Vũ Khiêm đề xuất Chính phủ ban hành một Nghị định khung duy nhất quy định tổng thể về quản lý, tích hợp các cơ chế đặc thù và định mức chi. Đặc biệt, cần điều chỉnh tỷ lệ đối ứng ngân sách địa phương xuống mức tối thiểu (5-10%) đối với các tỉnh nghèo để đảm bảo sự công bằng trong tiếp cận nguồn lực.

Ưu tiên số hóa và tính thiết thực

Trong nội dung về phát triển văn hóa, các đại biểu Quốc hội tập trung vào tính hiệu quả của các thiết chế văn hóa. Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) và Nguyễn Công Hoàng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) cùng bày tỏ lo ngại về việc đầu tư xây mới bảo tàng, thư viện vật lý một cách tràn lan nhưng hoạt động không hiệu quả, gây lãng phí.

Các đại biểu Quốc hội cũng đề xuất cần chuyển đổi mạnh mẽ thư viện và bảo tàng sang mô hình điện tử, số hóa để tăng khả năng tiếp cận và tiết kiệm đất đai, ngân sách. Tích hợp công nghệ, sử dụng trang thông tin trên mạng xã hội (Facebook, Zalo) để tuyên truyền pháp luật và chính sách mới đến từng người dân.

Bên cạnh đó, quy hoạch lại hệ thống, tích hợp các bảo tàng nhỏ vào bảo tàng lớn thông qua công nghệ số, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.

Đại biểu Điểu Huỳnh Sang (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cũng nhấn mạnh cần đánh giá thực chất năng lực của các bảo tàng, thay vì chỉ phân hạng I, II, III dựa trên quy mô hạ tầng như trước đây, nhằm đáp ứng nhu cầu kết nối quốc tế trong kỷ nguyên số.

Về cơ chế đặc thù cho vùng khó khăn và nhân lực y tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) kiến nghị cần có cơ chế đặc thù để ứng phó với biến đổi khí hậu. Cần cho phép địa phương linh hoạt sử dụng nguồn vốn để di dời khẩn cấp các hộ dân trong vùng nguy cơ sạt lở. Đối với các dự án nhỏ như đường giao thông nông thôn, kênh mương, cần giao trọn gói cho cộng đồng dân cư trực tiếp thực hiện để đơn giản hóa thủ tục.

Về y tế, đại biểu Huỳnh Kim Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) đưa ra góc nhìn thực tế về y tế cơ sở. Việc đầu tư trang thiết bị là cần thiết nhưng chưa đủ. Nút thắt lớn nhất là nhân lực, cho nên cần có chính sách đặc thù để thu hút và duy trì bác sĩ làm việc lâu dài tại vùng sâu, vùng xa. Kết quả của chương trình không nên chỉ đo bằng số lượng công trình, mà phải đo bằng khả năng người dân được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại nơi sinh sống.

Một trong những nội dung quan trọng được nhiều đại biểu Quốc hội đề xuất là chuyển đổi từ cơ chế “phân bổ theo nhu cầu đăng ký” sang “quản lý kết quả đầu ra”. Điều này đòi hỏi phải số hóa toàn bộ hệ thống dữ liệu dùng chung từ Trung ương đến thôn bản để theo dõi tiến độ giải ngân và định danh đối tượng thụ hưởng.

Việc tích hợp 4 Chương trình MTQG thành một chương trình không chỉ là sự thay đổi về mặt cơ học, mà là một “cuộc cách mạng” về tư duy quản lý. Các đại biểu Quốc hội kỳ vọng khi các thủ tục được đơn giản hóa, quyền tự quyết được giao về cho địa phương và nguồn lực được tập trung, chương trình sẽ thực sự làm thay đổi diện mạo nông thôn, nâng cao sinh kế và chất lượng cuộc sống cho nhân dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế.

Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và đảm bảo an sinh xã hội bền vững. Tuy nhiên, để chương trình thực sự đi vào cuộc sống, Chính phủ cần sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn mang tính đồng bộ, thống nhất và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, vận hành. Mục tiêu cuối cùng là để người dân khỏe mạnh hơn, đời sống văn hóa phong phú hơn và khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền được thu hẹp.