Sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng - nhân tố quyết định thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945

Từ đây, nhân dân Việt Nam thoát khỏi thân phận nô lệ trở thành người chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình; đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi vĩ đại ấy bắt nguồn từ nhiều nhân tố, trong đó sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giữ vai trò quyết định.

Đề ra đường lối cách mạng đúng đắn

Sau nhiều năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã tìm đến chủ nghĩa Mác-Lênin, trên cơ sở đó tìm ra con đường cứu nước cho dân tộc. Năm 1924, Người từ Liên Xô về Quảng Châu (Trung Quốc), lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, quy tụ những thanh niên-trí thức yêu nước ưu tú, mở nhiều lớp huấn luyện để đào tạo họ thành một lớp cán bộ tài năng.

Ngày 3/2/1930, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản duy nhất ở Việt Nam. Sự ra đời của Đảng Cộng sản là một bước ngoặt quan trọng của cách mạng Việt Nam, tạo ra nhân tố hạt nhân quy tụ sức mạnh đoàn kết dân tộc, kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Đây là tiền đề quan trọng nhất cho những bước phát triển tiếp theo và cho mọi thắng lợi của dân tộc sau này, trong đó có mốc son chói lọi đầu tiên là tiến hành thành công Cách mạng Tháng Tám.

Ngay từ khi thành lập, Đảng đã xác định rõ con đường cách mạng Việt Nam là cách mạng giải phóng dân tộc. Chánh cương vắn tắt của Đảng xác định mục tiêu chiến lược là: “Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến, làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập” (1). Như vậy, ngay từ đầu Đảng ta đã khẳng định đường lối độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc vì lợi ích và hạnh phúc của nhân dân.

Sau đó, đường lối chiến lược và sách lược của Đảng đã không ngừng được bổ sung, phát triển cho phù hợp với từng giai đoạn cách mạng, thể hiện rõ qua các Hội nghị Trung ương 6 (tháng 11/1939), Hội nghị Trung ương 7 (tháng 11/1940), Hội nghị Trung ương 8 (tháng 5/1941). Đặc biệt, tại Hội nghị Trung ương 8, trước tình hình chính trị quốc tế và trong nước thay đổi nhanh chóng, Đảng đã thể hiện sự nhạy bén về tư duy, tầm nhìn xa trông rộng và năng lực đổi mới nhận thức chiến lược, tạo ra một bước ngoặt quan trọng trong đường lối cách mạng. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị Trung ương 8 đã quyết định chuyển trọng tâm từ cách mạng ruộng đất sang giải phóng dân tộc, xác định kẻ thù chính là đế quốc phát xít xâm lược, từ đó đề ra nhiệm vụ tối cao là đánh đuổi phát xít Nhật, giành độc lập dân tộc.

Hội nghị xác định: Nhiệm vụ trước hết và bức thiết nhất của cách mạng Việt Nam lúc này là phải giành được độc lập cho dân tộc và tự do, hạnh phúc cho nhân dân, do đó tạm gác khẩu hiệu: “Tịch thu ruộng đất của địa chủ chia cho dân cày”; đề ra chủ trương tịch thu ruộng đất của đế quốc và Việt gian chia cho dân cày nghèo; giảm tô, giảm tức, chia lại ruộng công, tiến tới thực hiện người cày có ruộng; chủ trương giải quyết vấn đề dân tộc trong khuôn khổ mỗi nước ở Đông Dương; tăng cường lãnh đạo việc thành lập và phát triển các tổ chức vũ trang, nửa vũ trang; chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, đi từ khởi nghĩa từng phần đến tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

Để tập hợp được mọi người dân Việt Nam yêu nước trong một khối đại đoàn kết thống nhất, tạo thành sức mạnh lật đổ chế độ thống trị của  thực dân Pháp và phát xít Nhật, Hội nghị quyết định thành lập một mặt trận thống nhất dân tộc lấy tên là Việt Nam Độc lập Đồng minh hội (gọi tắt là Việt Minh). Chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh thể hiện sự vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đồng thời mở ra hình thức mặt trận dân tộc thống nhất rộng lớn, linh hoạt, tạo ra sự đồng thuận và ủng hộ rộng rãi trong xã hội.

Hội nghị Trung ương 8 đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược và sách lược cách mạng đề ra từ Hội nghị Trung ương 6, thể hiện rõ sự phát triển sáng tạo về mặt chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng: giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa độc lập dân tộc và dân chủ, giữa chống đế quốc và chống phong kiến, có tác dụng quyết định trong việc vận động toàn Đảng, toàn dân tích cực chuẩn bị tiến tới Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Chuẩn bị mọi mặt xây dựng lực lượng cách mạng

Thấm nhuần quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin về vũ trang quần chúng, sử dụng bạo lực cách mạng đấu tranh giành chính quyền, ngay khi mới thành lập, trong Chánh cương vắn tắt của Đảng đã đề ra một trong những nhiệm vụ của cách mạng tư sản dân quyền ở Việt Nam là “tổ chức ra đội quân công nông”. Luận cương chính trị (10/1930) của Đảng ngoài việc xác định “lập đội quân công nông”, còn đề ra nhiệm vụ “tổ chức đội tự vệ của công nông” và khi võ trang giành chính quyền là “võ trang cho công nông”.

Quá trình chuẩn bị lực lượng cũng là quá trình Đảng ta sáng tạo ra hình thức Mặt trận và các tổ chức chính trị-xã hội phù hợp với từng thời kỳ. Năm 1930, Đảng ta chủ trương thành lập Hội phản đế đồng minh; đến thời kỳ 1936-1939, lúc đầu chủ trương thành lập Mặt trận nhân dân phản đế, đến năm 1938 đổi thành Mặt trận Dân chủ; thời kỳ 1939-1940 là Mặt trận dân tộc thống nhất phản đế và từ tháng 5/1941 là Mặt trận Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc. Tuyên ngôn của Việt Minh tuyên bố: "Việt Minh chủ trương liên hiệp hết thảy các giới đồng bào yêu nước, không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn giáo và xu hướng chính trị, đặng cùng nhau mưu cuộc dân tộc giải phóng và sinh tồn" (2). 

Thông qua Việt Minh, Đảng mở rộng và phát triển lực lượng chính trị rộng khắp trên toàn quốc. Mạng lưới cán bộ cách mạng được xây dựng khắp các khu vực từ đồng bằng đến miền núi, từ nông thôn đến đô thị. Các tổ chức quần chúng như thanh niên cứu quốc, phụ nữ cứu quốc, nông dân cứu quốc, tự vệ cứu quốc… được thành lập rộng rãi, đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa tinh thần yêu nước, giác ngộ chính trị và tập hợp lực lượng tham gia, ủng hộ cách mạng.

Để đáp ứng yêu cầu của cách mạng, ngày 22/12/1944, thực hiện chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đội Tuyên truyền giải phóng quân (tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam) được thành lập với nhiệm vụ là hoạt động vũ trang tuyên truyền, kết hợp chính trị với quân sự. Đến giữa tháng 4/1945, để đẩy nhanh việc chuẩn bị khởi nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng triệu tập Hội nghị quân sự Bắc kỳ, thống nhất sáp nhập Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân và Cứu quốc quân thành Việt Nam giải phóng quân. Lực lượng cách mạng chính trị và lực lượng vũ trang không ngừng trưởng thành và lớn mạnh.

Từ năm 1940 đến năm 1945, Đảng đã tích cực chỉ đạo xây dựng và củng cố các căn cứ địa cách mạng. Chỉ trong một thời gian ngắn, ta đã xây dựng được một vùng căn cứ địa Việt Bắc rộng lớn, cùng nhiều chiến khu và căn cứ vũ trang khác... Đây là những nơi trọng yếu chỉ đạo quá trình xây dựng, phát triển lực lượng cách mạng, là những trung tâm đầu não lãnh đạo lực lượng khởi nghĩa trên phạm vi toàn quốc.

Nhận định thời cơ và chớp thời cơ, lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa giành thắng lợi

Cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân trong Cách mạng Tháng Tám 1945 ở Việt Nam là minh chứng sinh động về sự nhạy bén của Đảng Cộng sản Việt Nam trong nhận định tình hình, thời cơ và chỉ đạo chớp thời cơ lịch sử để khởi nghĩa thành công.

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp. Với sự chủ động, nhạy bén, tầm nhìn chiến lược, trước diễn biến không ngoài dự kiến đó, Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. Chỉ thị nhận định: Cuộc đảo chính của Nhật ở Đông Dương đã tạo ra cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc, nhưng điều kiện khởi nghĩa chưa thực sự chín muồi, tuy vậy cũng đã tạo ra những tiền đề cần thiết thúc đẩy cuộc khởi nghĩa chóng tới. Ngoài việc xác định kẻ thù mới và đề ra khẩu hiệu đấu tranh mới, Ban Chấp hành Trung ương còn dự báo hai khả năng làm xuất hiện thời cơ cho nhân dân ta vùng dậy giành chính quyền trên cả nước: Một là, quân Đồng minh vào Đông Dương đánh Nhật; hai là, Nhật đầu hàng Đồng minh.

Dưới ánh sáng của Chỉ thị Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta, các cấp bộ đảng từ Trung ương đến địa phương đã theo dõi sát sao diễn biến mặt trận Thái Bình Dương. Trước sức tấn công mạnh mẽ của lực lượng đồng minh, dẫn đầu là Hồng quân Liên Xô, ngày 14/8/1945, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng các lực lượng Đồng minh.

Như vậy, thời cơ xuất hiện như khả năng thứ hai mà Đảng ta đã dự báo. Lúc này, dù đang bệnh nặng, tại lán Nà Nưa, Tân Trào (Tuyên Quang), lãnh tụ Hồ Chí Minh vẫn thể hiện quyết tâm: “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải cương quyết giành cho được độc lập” (3). Và "Cần phải tranh thủ từng giây, từng phút tình hình sẽ biến chuyển nhanh chóng, không thể để lỡ cơ hội" (4).

Nắm chắc thời cơ đó, Bác và Trung ương Đảng đã triệu tập Hội nghị toàn quốc của Đảng và Đại hội đại biểu quốc dân ở Tân Trào (ngày 13/8), chủ trương phát động toàn dân tổng khởi nghĩa giành chính quyền trước khi quân đồng minh vào nước ta giải giáp quân đội Nhật. Tiếp đó, Đại hội quốc dân Tân Trào họp, tán thành chủ trương tổng khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách lớn của Việt Minh và bầu Ủy ban dân tộc giải phóng.

Ngay sau đó, Bác gửi thư kêu gọi tổng khởi nghĩa tới đồng bào cả nước, trong đó khẳng định: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” (5).

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã tiến hành cuộc tổng khởi nghĩa "long trời, lở đất" giành chính quyền trong cả nước. Tối ngày 19/8, khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội kết thúc thắng lợi. Sự kiện này như một tiếng bom vang dội nhanh chóng lan truyền khắp nơi, động viên, cổ vũ nhân dân cả nước gấp rút nổi dậy giành chính quyền. Chỉ trong chưa đầy nửa tháng (từ 14 đến 28/8/1945), cuộc tổng khởi nghĩa đã thành công trên toàn quốc.

Bước ngoặt vĩ đại mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công là thắng lợi vĩ đại đầu tiên của nhân dân ta từ khi có Đảng lãnh đạo, mở ra một trang mới trong lịch sử dân tộc. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đập tan ách thống trị gần 90 năm của thực dân Pháp trên đất nước Việt Nam và giải phóng dân tộc ta thoát khỏi sự đô hộ của phát xít Nhật; đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người dân một nước độc lập, làm chủ vận mệnh của mình. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, chính quyền về tay nhân dân, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời - nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á, mở ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Thành công vang dội của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là minh chứng cho bản lĩnh, trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - một Đảng mới 15 năm tuổi nhưng đã tập hợp, dẫn dắt toàn dân tộc làm nên cuộc cách mạng vĩ đại, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do. Sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện ở tính đúng đắn, sáng tạo trong chủ trương, đường lối; trong xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và xây dựng căn cứ địa cũng như nghệ thuật tạo thời cơ và chớp thờicơ khởi nghĩa giành thắng lợi.

Những bài học lịch sử rút ra từ thực tiễn Cách mạng Tháng Tám năm 1945 có giá trị trường tồn trong tiến trình cách mạng Việt Nam, đó là: Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; Xây dựng và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc mà nòng cốt là liên minh công-nông-trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng; Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; Vai trò quyết định của năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong mọi thời kỳ cách mạng.

Vận dụng những bài học kinh nghiệm đó, 81 năm qua, từ một nước thuộc địa, không có tên trên bản đồ thế giới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, đất nước ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Từ một nước bị chiến tranh tàn phá, bị bao vây, cô lập, đến nay Việt Nam đã trở thành nước đang phát triển, có thu nhập trung bình, hội nhập sâu, rộng vào nền chính trị thế giới, nền kinh tế toàn cầu, nền văn minh nhân loại, đảm nhiệm nhiều trọng trách quốc tế.

Trong kỷ nguyên mới với nhiều thời cơ, thách thức đan xen, Đảng tiếp tục thể hiện vai trò dẫn dắt bằng những quyết sách lớn mang tính chiến lược, lâu dài. Trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn đổi mới và bối cảnh quốc tế, khu vực, Đảng đã xác định mục tiêu phát triển đất nước đến giữa thế kỷ XXI trở thành nước phát triển, có thu nhập cao; nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhanh gắn với bền vững, dựa trên nền tảng khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; lấy con người là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và động lực của sự phát triển. Việc xác định rõ mục tiêu, lộ trình và động lực phát triển không chỉ phản ánh tầm nhìn xa, tư duy chiến lược, mà còn thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta.

Do đó, hơn lúc nào hết, những bài học kinh nghiệm được đúc kết từ sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 luôn trường tồn cùng dân tộc; là điểm tựa tinh thần vững chắc cho toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta vững bước trên hành trình xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 3, tr.1

(2): Đảng Cộng sản Việt Nam - Văn kiện Đảng toàn tập, sđd, Tập 7, tr. 465.

(3), (4): Hồ Chí Minh, Biên niên tiểu sử, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993, t2, tr.256, tr.258

(5) Hồ Chí Minh Toàn tập, sđd, t3, tr.569.