Trong kỷ nguyên 6G, khoảng cách vật lý - yếu tố từng được xem là “lá chắn” tự nhiên cho các thiết bị thông minh - có thể không còn hiệu quả. Theo nhận định của Tiến sĩ James Kang, giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam, các thiết bị như đồng hồ thông minh, khóa điện tử hay hệ thống nhà thông minh vốn được thiết kế để hoạt động trong phạm vi gần người dùng, nhưng xu hướng này đang thay đổi nhanh chóng.
Nguyên nhân đến từ sự phát triển của các công nghệ kết nối toàn cầu, đặc biệt là Internet vệ tinh, cho phép thiết bị vượt qua giới hạn của hạ tầng viễn thông truyền thống. Trong tương lai, mạng 6G - kết hợp với trí tuệ nhân tạo - có thể giúp các thiết bị IoT kết nối trực tiếp qua vệ tinh thay vì chỉ dựa vào Bluetooth hoặc các giao thức tầm ngắn.
Hệ quả là thiết bị có thể bị truy cập từ gần như bất kỳ đâu trên thế giới. Năm 2024, một doanh nghiệp đã kết nối thành công thiết bị Bluetooth dưới mặt đất với vệ tinh ở khoảng cách khoảng 600 km - minh chứng cho việc giới hạn về khoảng cách đang dần bị xóa bỏ.
Từ thực tế này, Tiến sĩ James Kang cảnh báo các thiết bị trong gia đình hoặc cá nhân có thể bị phát hiện và truy cập trái phép mà kẻ tấn công không cần hiện diện gần đó. Nếu không được bảo vệ đúng mức, các thiết bị này có thể trở thành điểm xâm nhập vào hệ thống dữ liệu cá nhân.
Tại Việt Nam, quá trình phát triển 6G đang được thúc đẩy mạnh. Các doanh nghiệp viễn thông lớn như Viettel đã đặt mục tiêu thương mại hóa 6G vào khoảng năm 2029, trong khi TP Hồ Chí Minh dự kiến triển khai thử nghiệm công nghệ này ngay trong năm 2026.
Những bước đi này đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia tiếp cận sớm với 6G, trong bối cảnh công nghệ này được dự báo sẽ triển khai toàn cầu từ khoảng năm 2030. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là các rủi ro về an ninh mạng khi hạ tầng kết nối ngày càng mở rộng.
Theo báo cáo của GSMA Intelligence, số lượng thiết bị IoT tại Việt Nam dự báo tăng từ khoảng 21 triệu năm 2018 lên 96 triệu vào năm 2025. Sự gia tăng nhanh chóng này đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều thiết bị kết nối liên tục và tiếp xúc với môi trường mạng rộng lớn hơn.
Song song đó, các tập đoàn công nghệ trong nước như Viettel, VNPT và FPT đang phát triển các hệ thống nhà thông minh, đô thị thông minh và sản xuất thông minh. Khi 6G được triển khai, các hệ thống này có thể chuyển từ kết nối cục bộ sang khả năng truy cập toàn cầu. Nếu không được bảo vệ đầy đủ, nguy cơ bị tấn công từ xa sẽ gia tăng đáng kể.
Theo Tiến sĩ James Kang, thay đổi quan trọng nhất nằm ở tư duy bảo mật. Các thiết bị không thể tiếp tục được thiết kế với giả định “an toàn vì ở gần”, mà cần được xem là luôn có nguy cơ bị truy cập từ xa.
Do đó, doanh nghiệp cần tích hợp bảo mật ngay từ khâu thiết kế, bao gồm kiểm soát truy cập, mã hóa dữ liệu và cập nhật phần mềm thường xuyên. Với người dùng, việc thay đổi mật khẩu mặc định, cập nhật thiết bị và chỉ kết nối với nguồn tin cậy là những bước cơ bản nhưng cần thiết.
Tiến sĩ James Kang nhấn mạnh, trong thế giới 6G, thiết bị chỉ thực sự an toàn khi được bảo vệ đúng cách, không phải vì nó ở gần người dùng. Nếu không hành động sớm, hàng triệu thiết bị có thể trở thành mục tiêu tấn công trước khi người dùng kịp nhận thức rủi ro.
