Người di cư tìm cách vào Ceuta bằng cách bơi qua biển hoặc trèo qua tuyến đê chắn sóng dọc bờ biển Fnideq, thị trấn phía bắc Maroc. Ảnh: AA/TTXVN phát
Làn sóng người di cư ồ ạt đổ vào Ceuta, vùng lãnh thổ hải ngoại thuộc Tây Ban Nha ở Bắc Phi, trong những ngày qua đã gây ra cuộc khủng hoảng được đánh giá là lớn nhất từ trước đến nay tại vùng lãnh thổ này, đồng thời tạo sức ép lớn đối với công tác quản lý biên giới. Trong diễn biến mới nhất, Tây Ban Nha đã kêu gọi Maroc điều tra nguyên nhân dẫn đến vụ việc.
Ngày 3/8, Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha, bà Margarita Robles đã kêu gọi Maroc điều tra nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng di cư tại Ceuta, sau khi hàng chục nghìn người di cư tìm cách vượt biên vào khu vực này. Bà Robles cho rằng chính quyền Maroc cần làm rõ vai trò của các hoạt động kêu gọi trên mạng xã hội dẫn đến làn sóng di cư. Khi khẳng định nguyên tắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tây Ban Nha, quan chức này cho biết quân đội sẽ tiếp tục hiện diện tại Ceuta để hỗ trợ Lực lượng Vệ binh Dân sự kiểm soát tình hình. Bà nhấn mạnh các nhóm tội phạm đứng sau hoạt động tổ chức vượt biên hoặc những cá nhân để xảy ra vụ việc phải chịu trách nhiệm.
Cuối tháng 7 vừa qua, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha, nằm bên bờ biển Bắc Phi và giáp Maroc, chứng kiến làn sóng người di cư quy mô lớn. Hôm 31/7, thị trưởng Ceuta Juan Jesus Vivas, khoảng 60.000 người đã tràn vào Ceuta trong vòng 24 giờ. Người phát ngôn Bộ Nội vụ Maroc Rachid El Khalfi cho biết gần 40.000 người đã di chuyển về phía Ceuta, trong khi khoảng 1.135 người tìm cách tiếp cận Melilla - vùng lãnh thổ khác của Tây Ban Nha ở Bắc Phi. Chính phủ Tây Ban Nha đã phải siết kiểm soát an ninh với việc triển khai lực lượng quân đội, cảnh sát và Vệ binh Dân sự tại các khu vực trọng yếu tại Ceuta. Đến ngày 1/8, giới chức Tây Ban Nha và Maroc cho biết gần như toàn bộ số người vượt biên trái phép vào Ceuta đã trở về Maroc.
Trong chuyến thị sát và đánh giá tình hình tại Ceuta, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez gọi đây là "sự vi phạm toàn vẹn lãnh thổ Tây Ban Nha", đồng thời cho rằng các đường dây buôn người đã lợi dụng những thay đổi trong quy định pháp lý để kích động người di cư vượt biên. Về phía Maroc, Bộ Nội vụ nước này cho rằng làn sóng vượt biên xuất phát từ các thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội, hoạt động của các đường dây đưa người trái phép và phán quyết gần đây của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha cấm trục xuất ngay lập tức những người nhập cảnh bằng đường biển.
Trong khi đó, nhật báo hàng đầu của Tây Ban Nha El País cho biết làn sóng di cư tới Ceuta xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó có khó khăn kinh tế, các lời kêu gọi trên mạng xã hội và những bất cập trong công tác kiểm soát biên giới. Theo tờ báo này, vụ việc không chỉ phản ánh sức ép di cư gia tăng mà còn đặt ra câu hỏi về mức độ phối hợp giữa các bên trong quản lý biên giới giữa Maroc và vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha.
Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, vụ việc cũng làm dấy lên tranh luận tại Tây Ban Nha về chính sách nhập cư của chính phủ nước này. Các lực lượng đối lập cho rằng chính phủ chưa kiểm soát hiệu quả biên giới và chưa có phản ứng đủ mạnh trước sức ép di cư, qua đó thúc đẩy các quan điểm kêu siết chặt quản lý nhập cư và tăng cường kiểm soát biên giới. Trong bối cảnh Tây Ban Nha là một trong những điểm trung chuyển chính của dòng người di cư từ châu Phi vào Liên minh châu Âu (EU), diễn biến tại Ceuta cho thấy vấn đề di cư ngày càng gắn với cả yếu tố an ninh, nhân đạo và quan hệ ngoại giao. Đối với Madrid, duy trì hợp tác với Rabat vẫn là yếu tố quan trọng trong kiểm soát biên giới, song cũng đặt ra thách thức trong việc cân bằng giữa lợi ích an ninh và sức ép chính trị trong nước.
Theo phóng viên TTXVN tại Bắc Phi, diễn biến tại Ceuta cũng làm gia tăng sức ép đối với Maroc trong việc kiểm soát một trong những tuyến di cư nhạy cảm nhất nối châu Phi với EU. Đối với Maroc, vấn đề di cư đặt ra bài toán kép: vừa phải duy trì vai trò đối tác an ninh quan trọng của châu Âu trong kiểm soát biên giới, vừa bảo vệ các lợi ích ngoại giao và quan điểm chủ quyền của mình. Trong những năm qua, EU và nhiều nước châu Âu coi Maroc là đối tác then chốt trong ngăn chặn di cư bất hợp pháp từ châu Phi sang Địa Trung Hải.
Ceuta và Melilla có vị trí địa lý đặc biệt khi là phần lãnh thổ châu Âu nằm tại lục địa châu Phi, đồng thời là cửa ngõ quan trọng trong các tuyến di cư hướng tới châu Âu. Do đó, người di cư thường trèo qua hàng rào biên giới, bơi dọc bờ biển hoặc ẩn náu trong các xe tải để vào được hai vùng lãnh thổ trên, từ đó tìm cách đến các quốc gia khác thuộc EU.
Trong bối cảnh vụ việc tại Ceuta đang trở thành mối quan tâm lớn của không chỉ các nước liên quan mà còn của EU, Algeria và Italy đã thúc đẩy hợp tác nhằm tăng cường khả năng kiểm soát các tuyến di cư trên Địa Trung Hải.
Ngày 3/8, tại thủ đô Rome của Italy, Bộ trưởng Nội vụ, Chính quyền địa phương và Giao thông Algeria, ông Said Sayoud đã có cuộc làm việc với Bộ trưởng Nội vụ nước chủ nhà Matteo Piantedosi nhằm đánh giá tiến trình hợp tác giữa hai nước, đồng thời thảo luận các biện pháp nâng cao hiệu quả phối hợp trong lĩnh vực an ninh, cảnh sát và quản lý vấn đề di cư. Tại cuộc gặp, hai bên xác định di cư bất hợp pháp là thách thức chung về cả an ninh và nhân đạo. Phía Italy đánh giá cao các nỗ lực của Algeria trong việc kiểm soát tình trạng di cư trái phép, đồng thời ghi nhận cách tiếp cận “toàn diện và cân bằng” của Algiers, kết hợp giữa bảo đảm an ninh, yếu tố nhân đạo và giải quyết các nguyên nhân phát triển liên quan đến di cư tại châu Phi. Cuộc làm việc kết thúc với thỏa thuận mở rộng hợp tác trong lĩnh vực cảnh sát, đào tạo chuyên sâu, trao đổi kinh nghiệm và xây dựng các cơ chế phối hợp chung. Đây được xem là bước đi nhằm củng cố “lá chắn” an ninh chung trước những thách thức ngày càng phức tạp tại khu vực Địa Trung Hải.
Với vị trí địa lý chiến lược giữa Bắc Phi và châu Âu, Algeria đang trở thành đối tác quan trọng của Italy và EU trong nỗ lực kiểm soát các tuyến di cư bất hợp pháp, chống buôn người và bảo đảm an ninh biên giới.