Theo các nhà khoa học thuộc mạng lưới World Weather Attribution (WWA) - một tổ chức hợp tác quốc tế chuyên nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, chỉ trong những tháng đầu năm 2026, hơn 150 triệu ha đất trên toàn cầu đã bị thiêu rụi — diện tích lớn gấp hơn 2 lần bang Texas của Mỹ. Mức độ cháy rừng hiện cao hơn khoảng 50% so với trung bình nhiều năm và vượt hơn 20% kỷ lục trước đó kể từ khi dữ liệu bắt đầu được thống kê vào năm 2012.
Ông Theodore Keeping, chuyên gia nghiên cứu thời tiết cực đoan tại Đại học Imperial College London cho biết, mùa cháy rừng năm nay khởi đầu “nhanh và dữ dội bất thường”. Châu Phi hiện là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt tại Tây Phi và vùng Nam sa mạc Sahara. Khoảng 85 triệu ha đã bị cháy trong năm nay, vượt xa mức kỷ lục cũ là 69 triệu ha.
Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân đến từ hiện tượng thời tiết cực đoan chuyển đổi liên tục giữa mưa lớn và hạn hán kéo dài. Lượng mưa cao trong mùa trước khiến cỏ và thực vật phát triển mạnh, nhưng sau đó nắng nóng và khô hạn lại biến chúng thành nguồn nhiên liệu khổng lồ cho các đám cháy.
Không chỉ châu Phi, nhiều khu vực ở châu Á như Ấn Độ, Đông Nam Á và Đông Bắc Trung Quốc cũng ghi nhận các vụ cháy rừng trên diện rộng. Diện tích bị cháy tại châu Á hiện cao hơn gần 40% so với năm kỷ lục trước đây. Mỹ và Australia cũng đang trải qua mùa cháy rừng bất thường dù mới đầu năm.
Giới khoa học đặc biệt lo ngại trước khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh vào nửa cuối năm 2026. Dự báo hiện cho thấy có khoảng 61% khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 7 và kéo dài đến hết năm.
El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng biển xích đạo Thái Bình Dương, có thể làm thay đổi thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Theo các nhà khoa học, nếu El Nino cường độ mạnh xảy ra trong bối cảnh Trái Đất vốn đã nóng lên do phát thải khí nhà kính, nguy cơ cháy rừng cực đoan sẽ tăng mạnh.
Bà Jemilah Mahmood, Giám đốc Trung tâm Sức khỏe Hành tinh Sunway tại Malaysia, cảnh báo khói từ cháy rừng đặc biệt nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Theo bà, bụi mịn PM2.5 trong khói cháy rừng có thể độc hại gấp 10 lần so với ô nhiễm từ khí thải giao thông.
Một nghiên cứu của tạp chí y khoa The Lancet cho thấy, khoảng 1,5 triệu ca tử vong mỗi năm có liên quan đến ô nhiễm không khí và con số này có thể tiếp tục tăng khi các vụ cháy rừng trở nên thường xuyên và dữ dội hơn do biến đổi khí hậu.
Các chuyên gia nhấn mạnh El Nino không phải nguyên nhân duy nhất gây thời tiết cực đoan, mà yếu tố cốt lõi vẫn là sự nóng lên toàn cầu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch trong nhiều thập niên qua. Giáo sư khí hậu Friederike Otto cảnh báo: “Biến đổi khí hậu sẽ còn tồi tệ hơn nếu thế giới không giảm sử dụng than đá, dầu mỏ và khí đốt”.
