Trung tâm của sự chú ý là cuộc đua nghẹt thở vào Phủ Tổng thống Planalto giữa đương kim Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva và Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro – con trai và là người kế thừa di sản chính trị của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Kết quả bỏ phiếu không chỉ quyết định người đứng đầu nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh trong 4 năm tới, mà còn định hình lại toàn bộ hệ thống lập pháp, tác động trực tiếp tới mô hình phát triển kinh tế, an sinh xã hội, chính sách môi trường và vị thế quốc tế của Brazil.
Tương quan sít sao
Các số liệu thăm dò dư luận công bố ngay trước ngày bầu cử cho thấy một cuộc so kè vô cùng gay gắt. Đương kim Tổng thống Lula da Silva dù liên tục giữ thế dẫn trước ở vòng một, nhưng khoảng cách với đối thủ cánh hữu Flávio Bolsonaro chưa đủ an toàn để bảo đảm một chiến thắng ngã ngũ sớm.
Theo khảo sát của Viện Quaest (24-27/9), ông Lula nhận được 39% ý định bỏ phiếu, trong khi ông Flávio Bolsonaro đạt 34% (biên độ sai số 2%). Tương tự, khảo sát của Datafolha (25/9) cũng ghi nhận tỷ lệ ủng hộ ông Lula ở mức 40%, còn ông Flávio bám đuổi sát sao với 36%.
Theo quy định, một ứng cử viên chỉ có thể đắc cử ngay tại vòng một nếu giành được trên 50% tổng số phiếu hợp lệ. Với tương quan hiện tại, kịch bản hai bên phải bước vào cuộc đối đầu sinh tử ở vòng hai (dự kiến ngày 25/10) gần như chắc chắn xảy ra. Đáng chú ý, các mô phỏng kịch bản cho vòng hai đang chứng kiến sự giằng co ở mức nghẹt thở. Khảo sát của Quaest ghi nhận tỷ lệ ủng hộ cân bằng tuyệt đối: 42% - 42%, trong khi khảo sát của Datafolha cho thấy khoảng cách bị thu hẹp tối đa với 47% dành cho ông Lula và 45% thuộc về ông Flávio.
Sự bám đuổi gắt gao này phản ánh sự phân hóa địa lý và xã hội sâu sắc tại Brazil. Ông Lula tiếp tục giữ vững "pháo đài" ủng hộ tại khu vực Đông Bắc nghèo hơn – nơi các chương trình trợ cấp xã hội đóng vai trò là nguồn sống chính của người dân. Ngược lại, khối cử tri cánh hữu của ông Flávio lại thể hiện sức mạnh áp đảo tại các bang đông dân, có tiềm lực kinh tế hàng đầu ở miền Nam và Đông Nam.
Khảo sát của Datafolha chỉ ra ông Flávio đang dẫn trước tại hai bang trụ cột là São Paulo và Rio de Janeiro, trong khi hai bên giằng co từng phần trăm phiếu bầu tại bang chiến trường Minas Gerais. Vì vậy, năng lực vận động nhóm cử tri trung dung chưa quyết định sẽ trở thành chìa khóa vạn năng quyết định tấm vé chiến thắng ở vòng hai.
Hai mô hình phát triển
Lựa chọn của cử tri Brazil là sự đắn đo giữa hai định hướng chính trị và mô hình phát triển. Ở cánh tả, ông Lula bước vào cuộc đua với bệ phóng là "di sản Lula" từ hai nhiệm kỳ đầu tiên (2003–2010) – giai đoạn GDP Brazil tăng trưởng trung bình 4%/năm và hàng triệu người thoát nghèo nhờ chương trình trợ cấp Bolsa Família. Trở lại quyền lực từ năm 2023, ông tiếp tục lấy an sinh làm trọng tâm điều hành. Tính đến tháng 8/2026, chương trình Bolsa Família tái thiết hỗ trợ hơn 19,28 triệu gia đình với ngân sách giải ngân hàng tháng đạt 2,5 tỷ USD. Tỷ lệ thất nghiệp tính đến tháng 5/2026 hạ xuống mốc 5,6% – mức thấp kỷ lục với 102,7 triệu người có việc làm.
Bên cạnh kinh tế, chính sách môi trường là điểm sáng lớn trong nhiệm kỳ của ông. Với cam kết chấm dứt nạn phá rừng Amazon vào năm 2030, hệ thống giám sát vệ tinh Deter ghi nhận diện tích rừng bị chặt phá giai đoạn 2025-2026 giảm tới 36% so với cùng kỳ, xuống còn 2.874 km² – mức thấp nhất kể từ năm 2016. Về đối ngoại, ông Lula đề cao chủ nghĩa đa phương, củng cố vị thế trong BRICS và thực thi chính sách ngoại giao cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, lạm phát, chi phí sinh hoạt và sức ép tài khóa vẫn là những vấn đề chính quyền Lula phải đối mặt.
Ở phía đối diện, Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro đại diện cho lực lượng cánh hữu kế thừa trọn vẹn ảnh hưởng của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Cương lĩnh của ông tập trung vào an ninh, chống tội phạm, giảm thuế, kiểm soát chi tiêu công và thu hẹp bộ máy nhà nước, đồng thời nhấn mạnh các giá trị xã hội bảo thủ. Ông Flávio có ưu thế rõ tại miền Nam, trong nhóm cử tri Tin Lành và các nhóm có thu nhập trung bình, cao hơn; đồng thời có sức cạnh tranh đáng kể tại São Paulo và Rio de Janeiro. Trong khi đó, Lula duy trì lợi thế lớn tại Đông Bắc, đặc biệt trong nhóm thu nhập thấp và các hộ nhận Bolsa Família.
Cuộc so kè này còn diễn ra trong bối cảnh bóng đen từ cuộc khủng hoảng chính trị ngày 8/1/2023 – khi những người ủng hộ ông Jair Bolsonaro tấn công các trụ sở cơ quan quyền lực tại Brasilia – vẫn còn đọng lại. Lá phiếu dành cho ông Flávio hay ông Lula vì thế còn thể hiện quan điểm của cử tri về việc bảo vệ tính ổn định của thể chế chính trị.
Cuộc chiến song song
Một yếu tố có tầm quan trọng không kém cuộc đua Tổng thống là cuộc bầu cử lập pháp diễn ra song song cùng ngày 4/10. Cử tri Brazil sẽ bỏ phiếu bầu lại toàn bộ 513 ghế Hạ viện và 54 trong tổng số 81 ghế Thượng viện.
Trong mô hình “chủ nghĩa tổng thống liên minh” (coalition presidentialism) tại Brazil, hệ thống đa đảng phân mảnh khiến đảng của tổng thống thường không chiếm đa số tại Quốc hội. Vì vậy, tổng thống phải xây dựng liên minh nghị viện và thương lượng với các đảng khác để tạo đủ sự ủng hộ cho chương trình nghị sự. Điều này đặc biệt quan trọng đối với chính phủ mới. Nếu không tập hợp được sự ủng hộ cần thiết, tổng thống sẽ gặp khó khăn hơn trong việc thông qua ngân sách, các chính sách kinh tế - xã hội và những dự luật cải cách. Ngược lại, một liên minh nghị viện đủ rộng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn để chính phủ triển khai các cam kết tranh cử.
Với ông Lula, vấn đề này liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì các chương trình an sinh xã hội và thực hiện kế hoạch điều chỉnh tài khóa. Với ông Flávio, tương quan tại Quốc hội sẽ ảnh hưởng đến khả năng thúc đẩy các đề xuất về thuế, chi tiêu công, tư nhân hóa và an ninh.
Do đó, cuộc bầu cử Quốc hội không đơn thuần là cuộc đua song song với bầu cử Tổng thống mà còn quyết định môi trường chính trị của nhiệm kỳ mới. Tương quan tại Hạ viện và Thượng viện sẽ góp phần xác định mức độ thuận lợi của chính phủ trong việc xây dựng chính sách và thực hiện chương trình nghị sự.
Cuộc bầu cử Brazil năm 2026 vì vậy diễn ra trên hai mặt trận gắn chặt với nhau: cuộc đua vào Phủ Tổng thống và cuộc đua định hình Quốc hội. Kết quả của cả hai sẽ cho thấy cử tri Brazil lựa chọn như thế nào trước những vấn đề về kinh tế, an sinh xã hội, an ninh, môi trường và vị thế của nước này trong một môi trường quốc tế đang biến động.
