Thanh nhãn Cần Thơ: Từ đặc sản nội địa đến vươn tầm quốc tế

Thành phố Cần Thơ hiện sở hữu tổng diện tích trồng nhãn 5.853 ha với sản lượng đạt khoảng 66.670 tấn, trong đó thanh nhãn được xác định là cây ăn trái chiến lược với diện tích 638 ha, tập trung lớn nhất tại xã Thới Hưng (gần 350 ha).

Được mệnh danh là "vua của các loài nhãn", thanh nhãn sở hữu các ưu điểm như cùi dày, hạt nhỏ, cơm khô, vị ngọt dịu thanh mát và giòn thơm đặc trưng. Dù chỉ thu hoạch mỗi năm một vụ, nhưng nhờ những ưu điểm vượt trội, thanh nhãn chinh phục thành công nhiều thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Australia, Nhật Bản, EU và Trung Quốc.

Hàng năm, Cần Thơ xuất khẩu trên 3.000 tấn thanh nhãn. Để "mở cửa" các thị trường quốc tế khắt khe, ngành nông nghiệp Cần Thơ đã tích cực hỗ trợ nông dân chuẩn hóa sản xuất. Nhiều vùng trồng thanh nhãn áp dụng nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hướng hữu cơ.

Đến nay, Cần Thơ đã có 22 mã số vùng trồng Thanh nhãn phục vụ xuất khẩu với tổng diện tích 258 ha, nhiều vùng sản xuất đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP, điển hình như Hợp tác xã Trạng Tí Garden (xã Thới Hưng) sở hữu 60 ha thanh nhãn, trong đó có 30 ha chứng nhận VietGAP, 20 ha đã đạt chứng nhận GlobalGAP và 25 ha đang làm thủ tục chứng nhận GlobalGAP.

Để quả thanh nhãn giữ được uy tín trên thị trường quốc tế, theo Giám đốc Hợp tác xã Trạng Tí Garden Trần Phước Sơn, việc chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn GlobalGAP đã thay đổi hoàn toàn phương thức sản xuất của Hợp tác xã. Mọi công đoạn từ bón phân, tưới nước đến cắt tỉa đều được ghi chép và kiểm soát nghiêm ngặt. Tuân thủ danh mục phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, đảm bảo thời gian cách ly tuyệt đối trước khi thu hoạch. Xử lý rác thải nông nghiệp đúng quy định, bảo vệ hệ sinh thái vườn và sức khỏe nhà nông.

Nhờ tuân thủ chuẩn mực xuất khẩu, giá trị thanh nhãn nâng cao rõ rệt. Sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu tại vườn có giá bán đầu mùa đạt 60.000 – 70.000 đồng/kg, cao hơn hẳn so với nhãn bán chợ (32.000 – 40.000 đồng/kg), mang lại mức lợi nhuận khoảng 30 – 40% cho người trồng. Gia đình ông Phương Văn Sử (thành viên Hợp tác xã Trạng Tí Garden) canh tác 26 ha thanh nhãn, áp dụng giải pháp làm bông rải vụ từ tháng 7 đến tháng 10 để tránh ùn ứ nguồn cung, ước tính thu hoạch khoảng 140 tấn trái trong năm nay.

Để đạt chuẩn xuất khẩu, ông Sử áp dụng nghiêm ngặt kỹ thuật được hướng dẫn. Theo đó, ngoài quy trình kỹ thuật cách tác thì ông Sử còn ghi chép nhật ký, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kích cỡ quả nhãn phải đạt đường kính từ 2,9–4 cm, màu đẹp, độ chín 80–90%.

“Quy trình thu mua tại vườn cũng được doanh nghiệp cử kỹ thuật viên giám sát chặt chẽ, từ khâu phân loại đến việc xác minh nhật ký canh tác và thời gian cách ly vật tư nông nghiệp trước khi hái”, ông Sử cho biết.

Sau 1 năm kiên trì theo đuổi con đường nông nghiệp sạch, Trạng Tí Garden đã thu hái được những "trái ngọt" rõ rệt. Ông Trần Phước Sơn, Giám đốc Hợp tác xã Trạng Tí Garden chia sẻ, sau khi đạt chứng nhận GlobalGAP, từ tháng 8/2025, nhiều doanh nghiệp tìm đến kết nối để tiêu thụ quả thanh nhãn cảu Hợp tác xã. Sản phẩm đạt chuẩn được bao tiêu xuất khẩu với giá cao hơn thị trường khoảng 30%, phần còn lại được phân phối tại thị trường nội địa. Trong thời gian tới, Hợp tác xã cam kết tiếp tục nỗ lực nâng cao chất lượng, giữ gìn uy tín thương hiệu và sẽ căn cứ vào tín hiệu, nhu cầu thực tế của thị trường để điều chỉnh diện tích sản xuất phù hợp, tránh tình trạng cung vượt cầu.

Bên cạnh khâu sản xuất tại vườn, mô hình liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu đóng vai trò đòn bẩy quyết định. Đại diện doanh nghiệp xuất khẩu, ông Nguyễn Đình Mười, Phó Tổng Giám đốc Vina T&T cho biết, thanh nhãn đạt giá trị thương mại cao và rất được thị trường quốc tế ưa chuộng. Hợp tác xã Trạng Tí Garden hiện là đối tác chiến lược duy nhất của công ty trong việc cung ứng thanh nhãn. Sự đồng thuận và chia sẻ rủi ro giữa hai bên tạo tiền đề vững chắc cho hợp tác xã mở rộng quy mô. Trong đợt này, ngoài 1.200 tấn nhãn Idol, công ty ký thu mua 280 tấn thanh nhãn đạt chuẩn GlobalGAP của Trạng Tí Garden để đưa sang thị trường EU.

Thành công của Hợp tác xã Trạng Tí Garden là minh chứng cho thấy, GlobalGAP không chỉ là một tấm giấy chứng nhận, mà còn là lời cam kết về chất lượng và sự tử tế của người làm nông với người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, mối liên kết giữa Hợp tác xã Trạng Tí Garden và Công ty Vina T&T là tín hiệu tích cực cho bước chuyển mình quan trọng của nông dân miền Tây: từ tư duy "bán những gì mình có" sang chủ động "bán những gì thị trường cần". Việc tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật và gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp chính là chìa khóa đưa thương hiệu thanh nhãn Cần Thơ vươn xa trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, tỷ lệ thanh nhãn tiêu thụ qua kênh xuất khẩu thực tế hiện vẫn còn hạn chế do phụ thuộc lớn vào lượng đơn hàng từ các doanh nghiệp đối tác. Vì thế, các hợp tác xã cũng cân nhắc việc mở rộng diện tích sản xuất dựa trên hợp đồng liên kết tiêu thụ thực tế để đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ thông tin, định hướng đến năm 2030, thành phố tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng vùng sản xuất tập trung, cấp mã số vùng trồng, áp dụng VietGAP/GlobalGAP và tăng cường liên kết với doanh nghiệp xuất khẩu.