Các báo cáo của Ủy ban Quốc gia về Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai của Mozambique (INGD) và Liên Hợp Quốc (LHQ) ghi nhận hàng chục người thiệt mạng, hàng chục nghìn ngôi nhà - chủ yếu là nhà bùn, đất sét - đã bị hư hại hoặc “tan chảy” sau nhiều ngày ngâm nước, cùng với đường sá, cầu cống, trường học, trạm y tế bị tàn phá, khiến nhiều cộng đồng bị cô lập và chuỗi cung ứng hàng hóa đứt gãy. Hàng chục nghìn hecta đất nông nghiệp bị ngập, mùa màng bị xóa sổ đặt ra nguy cơ mất an ninh lương thực kéo dài trong năm 2026, nhất là đối với các hộ nông dân nghèo vốn đã chịu tác động của biến đổi khí hậu.
Dù mưa đã bắt đầu giảm, mực nước ở nhiều sông lớn vẫn ở mức nguy hiểm do các hồ chứa trong khu vực - bao gồm đập Massingir - buộc phải xả nước với lưu lượng rất lớn, có nơi xả tới hàng nghìn đến hơn 8.000-10.000 m³/giây để tránh vỡ đập, khiến vùng hạ lưu tiếp tục chìm trong lũ. OCHA, UNICEF và các cơ quan LHQ cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch tả, các bệnh lây qua nước và sốt rét ở mức rất cao do nguồn nước ô nhiễm, điều kiện vệ sinh kém tại các trung tâm tạm trú, đồng thời ghi nhận nhiều báo cáo về cá sấu và động vật hoang dã bị cuốn vào khu dân cư ngập lụt, làm gia tăng mức độ nguy hiểm cho người dân.
Đợt lũ lịch sử tại Mozambique không phải là hiện tượng đơn lẻ, mà là một phần của chuỗi thời tiết cực đoan đang tàn phá cả miền Nam châu Phi - từ Nam Phi đến Zimbabwe. Lượng mưa kỷ lục từ cuối 2025 tới đầu 2026 đã khiến mực nước tại nhiều lưu vực sông xuyên biên giới như Limpopo, Incomati và Save dâng cao, buộc các đập từ thượng nguồn Nam Phi và Zimbabwe phải xả nước, đẩy rủi ro lũ tràn xuống các tỉnh Gaza, Maputo và Sofala của Mozambique.
Tại Nam Phi, chính phủ đã phải ban bố tình trạng thảm họa quốc gia sau khi mưa lớn và lũ lụt cướp đi sinh mạng hàng chục người, phá hủy hàng nghìn ngôi nhà, cầu đường và cơ sở hạ tầng ở các tỉnh Limpopo và Mpumalanga, trong đó có các cây cầu biên giới chìm dưới nước tại lưu vực Limpopo. Zimbabwe cũng ghi nhận ít nhất hàng chục người tử vong, hàng nghìn nhà cửa và trường học bị tàn phá, cho thấy tính chất liên thông của cuộc khủng hoảng: những gì diễn ra ở thượng nguồn ngay lập tức phản ánh xuống hạ lưu, nơi Gaza và Xai-Xai của Mozambique đang gánh chịu mực nước được đánh giá là cao nhất trong khoảng 20 năm.
