Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương chiều 7/10, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) Trịnh Thị Thu Hiền cho biết: Dù nhập siêu sau 9 tháng tăng cao, diễn biến thương mại những tháng cuối năm, cùng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16%, tạo cơ sở để kỳ vọng cán cân thương mại tiếp tục được cải thiện.
Lý giải về mức tăng nhập khẩu thời gian qua, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho rằng: Một trong những yếu tố đáng chú ý là sự gia tăng trị giá nhập khẩu của nhóm hàng điện tử, máy tính, linh kiện và thiết bị. Sau cuộc làm việc của Phó Thủ tướng với các doanh nghiệp điện tử, cơ quan quản lý ghi nhận nhiều yếu tố tác động trực tiếp đến trị giá nhập khẩu của nhóm hàng này.
Trước hết, giá nguyên liệu trên thị trường thế giới tăng mạnh, nhất là một số mặt hàng đầu vào phục vụ sản xuất điện tử, bán dẫn. Có những loại chip, SSD tăng giá từ 300-500%. Vì vậy, ngay cả khi lượng nhập khẩu tương đương cùng kỳ năm trước, trị giá nhập khẩu vẫn có thể tăng đáng kể do mặt bằng giá cao hơn.
Cùng với giá nguyên liệu, doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ, tích lũy nguyên liệu nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất trong bối cảnh nhu cầu đối với các sản phẩm công nghệ ngày càng lớn. Sự phát triển nhanh của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) kéo theo nhu cầu cao về nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất. Tình trạng khan hiếm, thậm chí thiếu hàng ở một số thời điểm cũng khiến doanh nghiệp chủ động nâng mức dự trữ.
Số liệu về tồn kho cho thấy, một số doanh nghiệp đã tăng thời gian dự trữ từ khoảng 6 tuần lên 12 tuần. Có trường hợp trị giá hàng tồn kho tăng từ 100 triệu USD lên 700 triệu USD. Đáng chú ý, nhập khẩu tăng còn phản ánh quá trình mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn và các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu tại Việt Nam. Bà Hiền dẫn một số trường hợp như Samsung tại Thái Nguyên tăng đầu tư lên 1,5 tỷ USD; Intel dịch chuyển chuỗi cung ứng, chuyển nhà máy từ Costa Rica về Việt Nam; nhà máy BYD tại Phú Thọ mở rộng và nâng cấp đầu tư.
“Như vậy, một số nguyên nhân là giá trị nguyên liệu đầu vào tăng cao; tăng tích lũy, tồn kho; và nhiều doanh nghiệp mở rộng sản xuất. Những yếu tố này góp phần làm cho con số nhập khẩu trong giai đoạn vừa rồi tăng cao”, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết.
Theo đó, mức tăng nhập khẩu thời gian qua không chỉ phản ánh nhu cầu trong nước mà còn gắn với hoạt động sản xuất, đầu tư và mở rộng năng lực xuất khẩu. Đây là yếu tố cần được nhìn nhận trong tổng thể diễn biến thương mại, nhất là khi sản xuất và xuất khẩu bước vào giai đoạn cao điểm cuối năm.
Về giải pháp cải thiện cán cân thương mại, theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Bộ Công Thương đang triển khai các nhóm giải pháp theo các Thông báo kết luận số 443 và 481, tập trung vào cơ chế, chính sách; phát triển thị trường; hỗ trợ và đồng hành cùng doanh nghiệp. Trong những tháng cuối năm, việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu được xác định là yếu tố quan trọng để thu hẹp mức nhập siêu.
Ngay từ đầu năm, Nghị quyết số 01/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đã đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-16%. Sau 9 tháng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã đạt 888 tỷ USD, tạo nền tảng để hoạt động thương mại tiếp tục duy trì đà tăng trong quý IV.
“Với con số tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng là 888 tỷ USD, chúng ta có căn cứ để nhìn nhận và kỳ vọng rằng con số nhập siêu trong những tháng cuối năm và tổng cả năm 2026 có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD”, bà Trịnh Thị Thu Hiền cho hay.
Khả năng cải thiện cán cân thương mại thời gian tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc duy trì tốc độ tăng xuất khẩu, trong khi nhập khẩu tiếp tục phục vụ nhu cầu nguyên liệu, máy móc, linh kiện cho sản xuất. Trong bối cảnh hoạt động sản xuất và xuất khẩu bước vào mùa cao điểm, việc tận dụng tốt nhu cầu thị trường, mở rộng đơn hàng và khai thác hiệu quả các thị trường xuất khẩu sẽ góp phần tạo thêm động lực cho tăng trưởng những tháng cuối năm.
Đáng chú ý, cơ cấu nhập khẩu của nhóm hàng điện tử, bán dẫn cho thấy một phần đáng kể dòng hàng nhập khẩu đang phục vụ trực tiếp cho mở rộng sản xuất và chuỗi cung ứng xuất khẩu. Vì vậy, việc cải thiện cán cân thương mại không chỉ đặt ra yêu cầu kiểm soát nhập khẩu mà còn hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng đầu vào và gia tăng giá trị tạo ra trong nước.
Về dài hạn, Cục Xuất nhập khẩu xác định nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, tăng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị sản phẩm sản xuất trong nước là những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại. Khi doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng giữ lại trong nền kinh tế sẽ được cải thiện, qua đó tạo nền tảng bền vững hơn cho tăng trưởng xuất khẩu.
Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 888 tỷ USD sau 9 tháng và mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16%, Bộ Công Thương kỳ vọng hoạt động thương mại tiếp tục duy trì đà tăng trong quý IV góp phần thu hẹp nhập siêu và hướng tới mức nhập siêu cả năm 2026 dưới 10 tỷ USD.
Trước đó, thông tin từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá tháng 9/2026 đạt 117,69 tỷ USD, tăng 7,3% so với tháng trước và tăng 42,4% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, cán cân thương mại hàng hóa tháng 9/2026 đã xuất siêu trở lại sau chín tháng liên tiếp nhập siêu, với mức xuất siêu 1,27 tỷ USD.
Tính chung 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 888,02 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu tăng 24,5%; nhập khẩu tăng 36,7%. Cán cân thương mại hàng hóa chín tháng nhập siêu 19,42 tỷ USD.
