Năm 2019, Hà Nội gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa và sáng tạo của cả nước. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế, hệ sinh thái sáng tạo của thành phố đang tồn tại nghịch lý. Trong khi các nguồn lực sáng tạo dồi dào, hạ tầng hỗ trợ cho các hoạt động sáng tạo lại hạn chế. Phần lớn các không gian sáng tạo đang hoạt động trong tình trạng phân tán, thiếu kết nối, thiếu các hạ tầng đạt chuẩn phục vụ cho các khâu từ sản xuất, thử nghiệm đến ươm tạo mô hình sáng tạo. Sự đứt gãy giữa ý tưởng sáng tạo và hạ tầng thực thi đã trở thành nút thắt lớn, ngăn cản sự bứt phá của ngành công nghiệp văn hóa Thủ đô.
Trước nhu cầu cấp thiết về một môi trường làm việc chuyên nghiệp, cộng đồng sáng tạo đang hướng tầm nhìn về những nguồn lực quý giá, nhưng chưa được khai thác hết giá trị của đô thị. Đó là hệ thống các nhà máy cũ, xí nghiệp, kho bãi trong diện di dời, các trụ sở dôi dư sau quá trình sắp xếp lại bộ máy hành chính hay những không gian công cộng đang bị bỏ ngỏ. Thực tế từ nhiều Thành phố Sáng tạo trên thế giới cho thấy, việc tái thiết các di sản công nghiệp thành các tổ hợp không gian sáng tạo không chỉ giúp giải quyết bài toán hạ tầng, mà còn tạo ra sự thay đổi diện mạo đô thị theo hướng bền vững và giàu bản sắc.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, Đề án Khảo sát các không gian tiềm năng trở thành Không gian Sáng tạo và Trung tâm Công nghiệp Văn hóa, đã được giới thiệu. Sự kiện do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội chủ trì, phối hợp cùng Hội Kiến trúc sư (KTS) Việt Nam, Tạp chí Kiến trúc, Mạng lưới Vì Một Hà Nội Đáng Sống, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật thực hiện. Đề án là bước chuẩn bị quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo cho thành phố.
Bà Bùi Thị Thanh Hương, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kiến trúc, Hội KTS Việt Nam nhấn mạnh sự đối nghịch giữa nguồn lực sáng tạo dồi dào và sự hạn chế của hạ tầng hiện hữu. Bà kỳ vọng thông qua đề án, thành phố có thể biến các không gian tiềm năng thành những không gian văn hóa sáng tạo.
Ths. Lê Quang Bình từ mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống khẳng định, dù Hà Nội dẫn đầu cả nước về số lượng không gian sáng tạo, nhưng việc thiếu hụt hạ tầng đa chức năng vẫn là thách thức lớn cần vượt qua để khẳng định vị thế Thành phố Sáng tạo của UNESCO.
Dưới góc độ chuyên môn, PGS. TS. Phạm Quỳnh Phương, Trưởng khoa Công nghiệp Văn hoá và Di sản trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật cho rằng, việc tái sinh không gian cần một tầm nhìn dài hạn và sự kiên nhẫn. Theo bà, giá trị cốt lõi của một không gian sáng tạo không nằm ở quy mô xây dựng, mà nằm ở chất lượng đời sống văn hóa, nơi con người và các ý tưởng có sự tương tác mạnh mẽ để tạo ra giá trị sáng tạo mới.
Với sự đồng hành của giới chuyên gia và quyết tâm của các cơ quan quản lý, Đề án Khảo sát các không gian tiềm năng trở thành không gian sáng tạo và trung tâm công nghiệp văn hóa trong thành phố được kỳ vọng sẽ là khởi đầu cho một chiến lược dài hạn, biến Hà Nội thực sự trở thành một trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu khu vực.
