Giữa nhịp sống hiện đại với nhiều thay đổi, một số giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Mường đang dần ít hiện diện trong đời sống. Từ sự gắn bó với văn hóa dân tộc, chị Bùi Thị Linh (Bông Klăng), ở phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ đã dành nhiều tâm huyết cho việc khôi phục, giới thiệu những nét đẹp văn hóa Mường đến với cộng đồng.
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 60 km, Mường Cốc (xã Mỹ Đức) đang nổi lên như một điểm đến mới của du lịch cộng đồng Thủ đô. Với cảnh quan bán sơn địa còn khá nguyên sơ và bản sắc văn hóa Mường đặc sắc.
Trong dòng chảy hội nhập và không gian phát triển được mở rộng của tỉnh Phú Thọ, văn hóa Mường đứng trước những thay đổi. Yếu tố đời sống hiện đại len lỏi trong cuộc sống hằng ngày đang làm xói mòn những hệ giá trị cũ, mai một bản sắc văn hóa Mường.
Xuân đã về trên những triền đồi trung du, sương sớm còn đọng trên mái nhà sàn, khói bếp lững lờ quyện vào mây núi. Trong không gian đó, tiếng chiêng Mường cất lên vừa trầm, sâu và ngân dài, như một nhịp gọi từ ngàn xưa vọng lại. Đó không chỉ là âm thanh của lễ hội, mà là tiếng của ký ức cộng đồng - một mạch nguồn văn hóa đã chảy qua hàng chục thế kỷ.
Ngày 24/2, tại sân vận động xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ diễn ra Lễ hội Khai hạ (hay còn gọi là lễ xuống đồng, lễ mở cửa rừng) - lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường. Đây là hoạt động văn hóa, tín ngưỡng gắn liền với bốn vùng Mường lớn: Bi, Vang, Thàng, Động. Lễ hội là dịp để người dân tưởng nhớ những người đã có công mở đất, lập mường và tôn kính các vị thần linh đã che chở cho bản làng.
Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, xóm Mừng - bản làng người Mường nằm lưng chừng núi thuộc xã Cao Phong, tỉnh Phú Thọ khoác lên mình tấm áo hồng của mai anh đào cùng sắc vàng rực rỡ của hoa cải đang kỳ nở rộ. Hàng trăm cây hoa bung nở đồng loạt, nhuộm hồng cả triền đồi, những con đường và ruộng bậc thang điểm thêm sắc vàng hoa cải, tạo nên khung cảnh nên thơ giữa núi rừng Tây Bắc, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, chụp ảnh, trải nghiệm.
Xã Liên Sơn nằm trong nhóm 5 xã có quy mô lớn nhất tỉnh Phú Thọ, sở hữu địa hình đa dạng, nguồn tài nguyên phong phú và nền văn hóa bản địa giàu bản sắc của đồng bào Mường.
Nằm cách trung tâm phường Hòa Bình, tỉnh Phú Thọ khoảng 10km, bản Giang Mỗ mang trong mình vẻ đẹp nguyên sơ và thanh bình. Đây là một không gian bản làng mang đậm nét văn hóa Mường cổ vẫn đang được người dân nơi đây gìn giữ và phát triển.
Ruộng bậc thang Miền Đồi (xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ) nhiều năm qua được chính quyền địa phương tổ chức xây dựng các chương trình, đề án, đẩy mạnh công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch, quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch.
Trong không gian núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, xóm Mừng với cảnh quan thiên nhiên tươi mát, trong lành cùng những mùa hoa rực rỡ và bản sắc văn hóa Mường đặc sắc đang vươn mình trở thành điểm sáng về du lịch cộng đồng, là điểm đến của du khách trong và ngoài nước.
Trong không gian bảng lảng khói sương của núi rừng, của bản làng, bên những ngôi nhà sàn gỗ, những mế (phụ nữ lớn tuổi), ẻm (cô gái trẻ) trong trang phục áo pắn (áo ngắn), váy dài quấn kết hợp với cạp váy dệt hoa văn tinh xảo, đeo tênh (thắt lưng), xà tích và vấn khăn trắng trên đầu. Tiếng chiêng mường vang vọng cùng lời mo rì rầm đưa con người về lại với cội nguồn, về với những giá trị cốt lõi từ ngàn xưa… Đó là văn hóa Mường, là di sản, kho báu tinh thần của cộng đồng người Mường Hòa Bình cũ, nay là tỉnh Phú Thọ.
Sự kiện hợp nhất 3 tỉnh Phú Thọ (cũ), Vĩnh Phúc, Hòa Bình trở thành tỉnh Phú Thọ (mới) là bước ngoặt chiến lược nhằm kiến tạo động lực phát triển mới cho toàn vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ. Bốn vùng Mường nổi tiếng "Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động” tiếp tục đề xuất để thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Mường và nền “Văn hóa Hòa Bình” giai đoạn 2023 - 2030 trên địa bàn.
Ngày 5/2 (tức mùng 8 Tết Ất Tỵ), tại xã Phong Phú, huyện Tân Lạc (Hòa Bình) diễn ra Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2025. Đây là lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của dân tộc Mường, đồng thời trở thành nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng không thể thiếu trong dịp Tết đến, Xuân về của người Mường ở Hòa Bình. Lễ hội thu hút hàng nghìn người dân, du khách trong và ngoài tỉnh đến tham gia.
Hòa Bình được biết đến là vùng đất xứ Mường với 4 vùng Mường nổi tiếng "Nhất Bi, nhì Vang, tam Thàng, tứ Động”.
Hòa Bình là vùng đất có nhiều dân tộc cùng chung sống, trong đó chủ yếu là dân tộc Mường, chiếm hơn 63% dân số. Nơi đây nổi tiếng với bốn vùng Mường cổ “Bi, Vang, Thàng, Động” cùng sự hiện diện của “Văn hóa Hòa Bình” tồn tại trên 10.000 năm. Theo dòng chảy thời gian, dân tộc Mường ở Hòa Bình đã sáng tạo và gìn giữ được một nền văn hóa phong phú và đa dạng...
Bên cạnh lợi thế về cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, huyện Nho Quan còn là nơi có đông đồng bào dân tộc Mường sinh sống. Nhận thấy tiềm năng trong phát triển du lịch, Ban Quản lý Khu du lịch sinh thái động Thiên Hà và một số thành viên của Chi hội Lữ hành tỉnh Ninh Bình đã lên ý tưởng, xây dựng, đưa vào vận hành sản phẩm "Mường tour - động Thiên Hà", nhằm lưu giữ và quảng bá nét đẹp về văn hóa độc đáo, đồng thời nhân lên niềm tự hào, tình yêu và ý thức gìn giữ văn hóa của cộng đồng người Mường ở địa phương.
Ngày 6/3, Đoàn công tác của Tỉnh ủy Hòa Bình do Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Phi Long làm Trưởng đoàn đã kiểm tra tình hình thực hiện Quy hoạch không gian văn hóa Mường tại xóm Lũy Ải, xã Phong Phú, huyện Tân Lạc.
