Là một trong ba dân tộc có dân số đông nhất tỉnh Điện Biên, đồng bào Mông sinh sống chủ yếu ở các vùng núi cao và vẫn gìn giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, từ tiếng khèn, trang phục truyền thống, nghề thủ công đến những phong tục, lễ hội. Trong nhịp sống hôm nay, những giá trị ấy đang tiếp tục được trao truyền và phát huy, góp phần làm nên bản sắc văn hóa riêng có của Điện Biên.
Khi những thửa ruộng bậc thang vùng cao khoác lên mình sắc vàng mùa lúa chín, đồng bào Mông xã Púng Luông, Lào Cai lại tưng bừng tổ chức Lễ mừng cơm mới-nghi lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, vừa có ý nghĩa tâm linh, vừa là điểm nhấn thu hút du khách trải nghiệm.
Bản Lao Chải 1, xã Khun Há (tỉnh Lai Châu), nằm ở độ cao khoảng 1.200 m so với mực nước biển, giữa dãy Hoàng Liên hùng vĩ.
Từ những nếp nhà vùng cao, bà con các dân tộc thiểu đã biến văn hóa bản địa nơi mình sống thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng. Những “câu chuyện sống” của họ cho thấy hành trình vừa tạo sinh kế, vừa gìn giữ bản sắc trên chính quê hương mình, góp phần đầy lùi đói nghèo, cũng như những hủ tục lạc hậu.
* Ngày 1 - 6 - 1950: Bác Hồ gửi thư cho các cháu thiếu nhi nhân Ngày Quốc tế Thiếu nhi đầu tiên của Việt Nam
* Ngày 1 - 6 - 1954: Báo Thiếu niên Tiền phong ra số đầu tiên
* Ngày 1 - 6 - 2023: Nghệ thuật khèn của người Mông là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Nhằm hiện thực hóa các chỉ tiêu về phát triển nguồn lực con người bền vững, lớp học tại bản Pang Cáng, thôn Suối Giàng (Văn Chấn, Lào Cai) đã trở thành điểm sáng trong việc hỗ trợ 39 học sinh người Mông từ lớp 6 đến lớp 11 phát triển toàn diện.
Đến hẹn lại lên, cứ vào ngày cuối cùng của tháng Giêng hằng năm, đồng bào dân tộc Mông ở xã Tân Hợp, tỉnh Lào Cai nô nức tập trung tại các thôn Ba Khuy, Nà Hẩu và Bản Tát để tổ chức Lễ cúng rừng, còn gọi Tết rừng.
Sáng 15/3, cùng với cử tri trong tỉnh và cả nước, hơn 2.400 cử tri xã vùng cao biên giới Na Mèo, tỉnh Thanh Hóa đã nô nức đến các khu vực bỏ phiếu, thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. Dù là địa bàn còn nhiều khó khăn, có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, chủ yếu là người Mông và Thái, song nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác tuyên truyền, vận động được triển khai sâu rộng, phù hợp với từng thôn, bản. Nhờ đó, ngay trong buổi sáng ngày bầu cử, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu ở xã đã vượt kế hoạch đề ra.
Giữa núi rừng biên giới, Bộ đội Biên phòng đóng quân nơi bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý (tỉnh Nghệ An) đang rất nỗ lực mang ánh sáng tri thức đến với bà con. Trong lớp học xóa mù chữ do Đồn Biên phòng Mỹ Lý tổ chức, những người phụ nữ Mông lần đầu tiên cầm bút, tập ghép vần, viết tên mình.
Vượt qua những hủ tục lạc hậu và sự khắc nghiệt của thiên nhiên vùng biên viễn, vợ chồng bác sĩ người Mông Lầu Bá Hùa (cán bộ y tế Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh) và Hờ Y Chùa (Trung tâm Y tế Kỳ Sơn) đã viết nên một câu chuyện đầy cảm hứng về nghị lực và y đức. Không chọn phồn hoa đô hội, họ tình nguyện ở lại nơi gian khó nhất, coi sự sống của đồng bào là lẽ sống của chính mình, trở thành những "lá chắn" vững chãi bảo vệ sức khỏe nhân dân nơi cửa ngõ biên cương.
Bản Hua Chiến, xã Mường La, tỉnh Sơn La, hiện có 56 hộ, hơn 330 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Mông. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cùng ý chí vươn lên phát triển kinh tế của người dân, số hộ nghèo ở bản đã giảm dần qua từng năm, nay chỉ còn 19 hộ. Sự đổi thay ở bản không chỉ đến từ nỗ lực của từng gia đình mà còn từ sự đồng lòng, chung tay của cả cộng đồng.
Những năm qua, ông Lầu Minh Pó (sinh năm 1961, người dân tộc Mông, trú bản Pù Toong, xã biên giới Pù Nhi, tỉnh Thanh Hóa) luôn thực hiện tốt vai trò của một người có uy tín; giúp thay đổi nhận thức trong cộng đồng người Mông. Nhờ đó, nhiều hủ tục mê tín dị đoan bị xóa bỏ.
Từ những sợi lanh gieo trồng trên nương rẫy, màu chàm ủ men cùng thời gian, đến từng mũi kim thêu tỉ mỉ, mỗi bộ trang phục là kết tinh của lao động, thế giới quan của người Mông ở nhiều vùng cư trú khác nhau.
Đợt lũ ống, lũ quét xảy ra cuối tháng 7/2025, bản Phá Mựt (xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An) gần như bị xóa sổ. Cả bản có 13 ngôi nhà bị lũ cuốn trôi hoàn toàn, 23 ngôi nhà khác bị xiêu vẹo, đất đá vùi lấp, nguy cơ sạt lở đe dọa không thể ở.
Giữa những triền núi đá vôi của vùng cao xã Pà Cò, tỉnh Phú Thọ, người Mông nơi đây đã và đang gìn giữ những cánh rừng nguyên sinh như một “lá phổi xanh” của bản làng.
Chợ phiên Dào San họp vào sáng Chủ nhật hằng tuần, là nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của đồng bào vùng biên giới Lai Châu. Không chỉ đơn thuần là nơi trao đổi, mua bán hàng hóa, chợ còn là điểm giao thoa văn hóa độc đáo của các dân tộc thiểu số như Dao, Mông, Hà Nhì.
Ngày 29/7, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cho biết, những ngày cuối tháng 7/2025, tại Trung tâm Phẫu thuật sọ mặt và Tạo hình của Bệnh viện đã diễn ra ca mổ kéo dài 9 giờ loại bỏ khối u và tái tạo gương mặt cho một thiếu nữ người Mông.
Người Mông ở vùng cao Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái, hiện nay vẫn còn giữ gìn được nhiều nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Trong kho tàng văn hóa của mình, cây khèn không chỉ là nhạc cụ, mà còn là tiếng nói của núi rừng, là tiếng lòng của người Mông và là sợi dây kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Để tiếng khèn trường tồn với thời gian, các thế hệ người Mông luôn cẩn trọng gìn giữ và bảo tồn nét văn hóa đặc sắc này.
Từng là “thủ phủ” của cây thuốc phiện, xã Mường Lống (huyện Kỳ Sơn, Nghệ An) giờ đây đang trở mình thành một điểm đến du lịch cộng đồng độc đáo giữa đại ngàn. Những người Mông quanh năm gắn bó với nương rẫy, nay đang học cách đón khách, làm du lịch và tự tay viết lại câu chuyện cuộc đời trên chính mảnh đất mình sinh ra.
