Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Đất đai năm 2024 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai.
Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ rõ một số vướng mắc chưa được giải quyết dứt điểm, nhất là việc cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp có nguồn gốc từ nông, lâm trường; đất giao không đúng thẩm quyền; đất lấn, chiếm; tự ý chuyển mục đích sử dụng đất hoặc xác định lại diện tích đất ở. Một số quy định hiện hành còn thiếu thống nhất, chưa bảo đảm công bằng giữa các nhóm người sử dụng đất và phát sinh khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện tại địa phương.
Để tháo gỡ những bất cập này, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng và đang lấy ý kiến đã bổ sung Điều 64 quy định về nguyên tắc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất.
Theo đó, giấy chứng nhận được cấp theo từng thửa đất cho người có quyền sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất hoặc người quản lý đất đủ điều kiện theo quy định. Trường hợp có nhiều người cùng sử dụng đất hoặc cùng sở hữu tài sản gắn liền với đất thì phải ghi đầy đủ tên các đồng chủ sử dụng, đồng chủ sở hữu trên giấy chứng nhận.
Dự thảo cũng quy định giấy chứng nhận chỉ được cấp sau khi người sử dụng đất hoàn thành nghĩa vụ tài chính, trừ các trường hợp được miễn, ghi nợ hoặc thuê đất trả tiền hằng năm. Đối với tài sản gắn liền với đất, chỉ cấp giấy chứng nhận cho nhà ở, công trình xây dựng đã hình thành tại thời điểm cấp giấy.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định Nhà nước xem xét cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp đang sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024, nếu đất đã được sử dụng ổn định, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình.
Quy định này có sự thay đổi so với Luật Đất đai năm 2024. Cụ thể, Điều 139 của Luật hiện hành chỉ quy định việc giải quyết đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 1/7/2014, đồng thời phân loại từng nhóm trường hợp với các điều kiện cụ thể để xem xét cấp Giấy chứng nhận.
Trong khi đó, khoản 5 Điều 64 của dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đưa ra nguyên tắc chung về việc Nhà nước xem xét cấp giấy chứng nhận đối với các trường hợp sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024, với điều kiện đất đã được sử dụng ổn định, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình. Việc sử dụng mốc thời gian mới và đưa quy định này vào điều khoản quy định về nguyên tắc cấp giấy chứng nhận được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý thống nhất để xử lý các tồn tại lịch sử phát sinh trong thực tiễn.
Ngoài ra, dự thảo Luật cũng quy định giao Chính phủ quy định chi tiết việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, việc xác định lại diện tích đất ở và việc đính chính, thu hồi, hủy giấy chứng nhận đã cấp.
