Các đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người lao động trong trường hợp doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội; đồng thời có lộ trình phù hợp khi mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với lao động trên nền tảng số.
Không để người lao động chịu thiệt khi doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội
Góp ý dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, dự thảo đã bổ sung trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn, trách nhiệm bồi thường khi việc chậm nộp hồ sơ gây thiệt hại cho người thụ hưởng, đồng thời bổ sung trách nhiệm bồi thường của cơ quan bảo hiểm xã hội.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định theo hướng xác định thời điểm phát sinh hành vi vi phạm liên quan đến việc không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia bảo hiểm xã hội.
Đây là những sửa đổi cần thiết, tuy nhiên, đại biểu cho rằng vẫn còn khoảng trống cần quan tâm, đó là trường hợp người lao động đã làm việc, bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp không nộp hoặc chậm nộp số tiền này thì quyền lợi của họ được bảo vệ như thế nào.
Theo đại biểu, đây không đơn thuần là quan hệ vi phạm nghĩa vụ tài chính giữa doanh nghiệp với cơ quan bảo hiểm xã hội. Hệ quả trực tiếp là người lao động có thể bị gián đoạn quá trình đóng, không đủ điều kiện giải quyết các chế độ ốm đau, thai sản hoặc phải chờ đợi để được hưởng lương hưu.
"Người lao động không có lỗi nhưng lại có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động", đại biểu nhấn mạnh.
Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát, bổ sung quy định theo hướng đối với thời gian người lao động thực tế làm việc thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội và đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội, cần có cơ chế ghi nhận, bảo vệ quyền lợi khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động.
Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc khắc phục hậu quả, truy đóng và bồi thường thiệt hại, không để người lao động phải chờ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng.
Mở rộng diện bao phủ phải đi đôi với bảo đảm quyền lợi người tham gia
Góp ý về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động trên nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) bày tỏ ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và những người có thu nhập từ các nền tảng số.
Theo đại biểu, đây là nhóm lao động ngày càng đông nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh còn hạn chế. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ và phương thức thực hiện.
Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng trong khi chưa xác định rõ ai có nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, chính sách có thể phát sinh tranh chấp, tạo thêm gánh nặng cho những người có thu nhập thấp, không ổn định.
Đối với người lao động làm việc theo chuyến, theo đơn hàng hoặc trên nhiều nền tảng cùng lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể tăng chi phí trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên; đồng thời đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động. Đáng chú ý, đại biểu đề xuất xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay. Khoảng thời gian này sẽ giúp hoàn thiện pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các nền tảng số, đồng thời tuyên truyền, tạo sự đồng thuận.
"Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số người phải đóng bảo hiểm, mà là tăng số người thực sự được bảo vệ bởi hệ thống an sinh xã hội", đại biểu Lê Hữu Trí nêu quan điểm.
Cũng liên quan đến quyền lợi người tham gia bảo hiểm xã hội, đại biểu đề nghị việc cấp sổ bảo hiểm xã hội điện tử và chi trả qua tài khoản cần đi kèm các phương án hỗ trợ phù hợp. Theo đó, cần duy trì hình thức chi trả trực tiếp hoặc thông qua tổ chức dịch vụ được ủy quyền đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người không có tài khoản ngân hàng hoặc sinh sống ở vùng sâu, vùng xa.
Đại biểu cho rằng chuyển đổi số trong bảo hiểm xã hội không được tạo thêm rào cản mà phải giúp việc thụ hưởng chính sách thuận tiện, dễ dàng hơn.
Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình) quan tâm là quy định về mức lương hưu hằng tháng thấp nhất bằng mức tham chiếu đối với một số nhóm đã tham gia bảo hiểm xã hội trước ngày 1/7/2025, có từ đủ 25 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ mức sàn lương hưu này có áp dụng đối với người đã nghỉ hưu và đang hưởng lương hưu trước ngày luật sửa đổi có hiệu lực hay không. Theo đại biểu, dự thảo chưa xác định rõ phạm vi áp dụng nên có thể được hiểu chỉ những người bắt đầu hưởng lương hưu sau ngày luật có hiệu lực mới được bảo đảm mức sàn này.
Trong khi đó, những người đang hưởng lương hưu thấp hơn mức tham chiếu chưa rõ có được điều chỉnh hay không. Nếu quy định như dự thảo, những người thuộc cùng nhóm đối tượng, có cùng thời gian đóng bảo hiểm xã hội nhưng có thể được hưởng mức lương hưu khác nhau chỉ vì thời điểm nghỉ hưu khác nhau.
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp theo hướng người đã nghỉ hưu trước ngày luật có hiệu lực, nếu thuộc đúng nhóm đối tượng có từ đủ 25 năm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, được điều chỉnh để hưởng mức lương hưu không thấp hơn mức tham chiếu như quy định.
Việc điều chỉnh chỉ thực hiện từ ngày luật có hiệu lực, căn cứ vào thời điểm đó, không tính lại thời gian và mức chênh lệch trước ngày luật có hiệu lực. Đồng thời, cần đánh giá tác động đến kết dư quỹ và giao Chính phủ quy định chi tiết lộ trình điều chỉnh chi trả.
