Chương trình tổng kết nhằm đánh giá toàn diện kết quả triển khai Bộ luật Tố tụng dân sự trong hoạt động xét xử, nhận diện những vướng mắc, khoảng trống pháp lý, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn mới.
Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Thị Thu Hà, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương có quy mô kinh tế - xã hội lớn nhất cả nước, mỗi năm tòa án hai cấp thụ lý, giải quyết hàng chục nghìn vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động với tính chất ngày càng đa dạng, phức tạp, nhiều vụ việc có yếu tố nước ngoài và phát sinh từ nền kinh tế số. Thực tiễn đó vừa khẳng định những giá trị của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, vừa cho thấy nhiều vướng mắc, khoảng trống pháp lý cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Bà Phạm Thị Thu Hà nhận định, việc sửa đổi Bộ luật cần tập trung hoàn thiện các quy định về thẩm quyền của tòa án, chứng cứ, nghĩa vụ chứng minh, tranh tụng; cơ chế thu thập, tiếp cận và công khai chứng cứ; quy định về thời hạn giải quyết vụ việc, giải quyết các tranh chấp kinh doanh thương mại và tranh chấp phát sinh trên môi trường số. Đồng thời, cần bổ sung hành lang pháp lý đối với tố tụng điện tử, phiên tòa trực tuyến, chứng cứ điện tử, hồ sơ số và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động tố tụng.
Theo đại diện Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, việc thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự trong gần 10 năm qua đã góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết các vụ việc dân sự, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong bối cảnh Thành phố là địa phương có khối lượng án thuộc nhóm lớn nhất cả nước, nhiều tranh chấp phát sinh từ hoạt động kinh doanh, thương mại và nền kinh tế số, thực tiễn xét xử cũng cho thấy nhiều quy định của Bộ luật cần tiếp tục được sửa đổi, hoàn thiện. Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn thi hành luật trong 10 năm qua cũng chỉ ra nhiều khó khăn trong quá trình thi hành như việc cung cấp tài liệu, chứng cứ của một số cơ quan còn chậm; thiếu chế tài xử lý đối với trường hợp không thực hiện yêu cầu của tòa án; hoạt động định giá, giám định còn kéo dài; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử giữa các cơ quan chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ án.
Ông Nguyễn Thành Vinh, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, trước yêu cầu chuyển đổi số và sự gia tăng nhanh của các giao dịch trên môi trường điện tử, cần sửa đổi Điều 95 Bộ luật theo hướng bổ sung đầy đủ quy định về chứng cứ điện tử, hồ sơ điện tử, tống đạt điện tử và phiên tòa trực tuyến; đồng thời xây dựng một chương riêng về chứng cứ điện tử để tạo cơ sở pháp lý cho mô hình Tòa án điện tử. Đơn vị cũng kiến nghị tăng thời hạn chuẩn bị xét xử đối với các vụ án kinh doanh thương mại từ 2 tháng lên tối thiểu 4 tháng nhằm bảo đảm đủ thời gian nghiên cứu hồ sơ, thu thập chứng cứ và nâng cao chất lượng xét xử.
Theo ông Nguyễn Đức Phước, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 9 Thành phố Hồ Chí Minh, việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự cần theo kịp xu hướng phát triển của nền kinh tế số và phương thức giải quyết tranh chấp hiện đại. Đơn vị đề xuất hoàn thiện quy định về giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử phát sinh từ các nền tảng số; nghiên cứu cơ chế giảm án phí đối với các vụ việc các bên tự thỏa thuận được sau khi tiếp cận chứng cứ hoặc hòa giải thành công nhằm khuyến khích giải quyết tranh chấp bằng hòa giải, giảm áp lực cho hệ thống tòa án.
