Sử dụng AI để xác định niên đại cuốn Kinh Thánh bằng tiếng Do Thái

Theo phóng viên TTXVN tại Israel, một nghiên cứu đột phá kết hợp giữa học thuật truyền thống và trí tuệ nhân tạo (AI) đã làm rung chuyển giới khảo cổ học khi chỉ ra rằng cuốn Kinh Thánh bằng tiếng Do Thái (Dead Sea Scrolls, còn được gọi là Cuộn sách Biển Chết) có thể đã được biên soạn sớm hơn hàng chục đến hàng trăm năm so với các giả định trước đây.
Chú thích ảnh
Các nhà nghiên cứu tin rằng Cuộn sách Biển Chết có thể còn lâu đời hơn so với giả định trước đây. Ảnh: foxnews.com

Công trình nghiên cứu này vừa được công bố trên tạp chí khoa học PLOS ONE.

Từ trước đến nay, việc xác định niên đại của các cuộn sách cổ chủ yếu dựa vào phân tích hình dáng chữ viết (paleography). Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu liên ngành đã bắt đầu bằng cách sử dụng phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ (C-14) trên 30 bản thảo da thuộc được Cơ quan Cổ vật Israel (IAA) lưu trữ.

Sau khi xác định được niên đại của các mẫu vật, nhóm nghiên cứu đã số hóa hình ảnh độ phân giải cao các ký tự Hebrew và Aramaic, sau đó đưa vào mô hình AI mang tên “Enoch” - một hệ thống phân tích hình dạng ký tự dựa trên hình học.

Dựa trên dữ liệu từ những bản thảo đã định tuổi, Enoch có thể học được đặc điểm chữ viết theo thời gian và từ đó suy luận niên đại của 135 bản thảo khác mà không cần thực hiện các xét nghiệm phá hủy. Kết quả cho thấy khi được so sánh với đánh giá từ các chuyên gia, Enoch cho độ chính xác lên tới 79%.

Giáo sư Mladen Popović, Giám đốc Viện Qumran thuộc Đại học Groningen (Hà Lan) và đồng tác giả nghiên cứu cho biết: “Chúng tôi giải quyết bài toán lớn về niên đại của Cuộn sách Biển Chết... Việc kết hợp giữa khảo cổ học, vật lý, AI, lịch sử và ngữ văn là điều mang tính cách mạng”.

Mô hình Enoch - hiện đã được phát hành mã nguồn mở - mở ra cánh cửa mới trong việc xác định lại trình tự niên đại của hàng trăm bản thảo được tìm thấy ở sa mạc Judea trong nhiều thập kỷ qua. Phát hiện ban đầu còn hé lộ rằng hai bản thảo Kinh Thánh có thể đã được ghi chép chỉ vài năm sau khi nội dung của chúng được sáng tác - điều chưa từng được xác nhận trước đây.

Nghiên cứu là một phần của dự án kéo dài hàng thập kỷ mang tên “Những bàn tay viết Kinh Thánh,” được Hội đồng Nghiên cứu châu Âu tài trợ.

Theo Giáo sư Eibert Tigchelaar, chuyên gia về "Cuộn sách Biển Chết" từ Đại học Leuven (Bỉ), sự chênh lệch vài chục năm trong việc định tuổi là cực kỳ quan trọng, bởi nó có thể đưa các văn bản vào những bối cảnh chính trị và văn hóa hoàn toàn khác nhau.

Việc xác định tuổi bằng C-14 cũng đối mặt nhiều thách thức, khi mỗi bản thảo được bảo quản trong điều kiện khác nhau suốt hơn 2.000 năm. Theo Giáo sư Elisabetta Boaretto từ Viện Weizmann (Israel), chìa khóa nằm ở bước xử lý mẫu để loại bỏ hoàn toàn tạp chất - điều chưa từng được thực hiện triệt để trước đây. Bà nhấn mạnh rằng đây là bước tiến đáng khen ngợi trong việc kết hợp công nghệ hiện đại để làm sáng tỏ những câu hỏi cổ xưa.

Nhiều bản thảo, sau khi được định tuổi lại mới được phát hiện còn cổ hơn cả cộng đồng Qumran - nơi cư trú của những người được cho là chủ nhân của phần lớn Cuộn sách Biển Chết. Điều này đặt ra câu hỏi về sự hình thành của các hiện tượng văn hóa mà trước nay vẫn gắn liền với các sự kiện lịch sử cụ thể.

Nhà nghiên cứu Joe Uziel thuộc IAA kỳ vọng nghiên cứu này sẽ mở đường cho việc ứng dụng rộng rãi hơn AI trong lĩnh vực khảo cổ học.

Thanh Bình (TTXVN)

Dành cho bạn

Ra mắt HanoiSchool: Thống nhất quản trị trường học trên một nền tảng số

Ra mắt HanoiSchool: Thống nhất quản trị trường học trên một nền tảng số

Từ quản lý học sinh, tổ chức dạy học đến theo dõi bán trú, các hoạt động trong nhà trường sẽ từng bước được kết nối trên một nền tảng số thống nhất. HanoiSchool được kỳ vọng khắc phục tình trạng phân tán dữ liệu, giảm áp lực hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị giáo dục.

Trí tuệ nhân tạo: Microsoft ra mắt loạt mô hình AI chuyên biệt

Trí tuệ nhân tạo: Microsoft ra mắt loạt mô hình AI chuyên biệt

Tại hội nghị Microsoft Ignite tổ chức ở thành phố San Francisco (Mỹ) ngày 17/11, tập đoàn công nghệ Microsoft đã công bố loạt mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới với năng lực nổi bật trong lập trình và an ninh mạng, nhằm tăng cường cạnh tranh với hai đối thủ Anthropic và OpenAI trong cuộc đua phát triển các mô hình AI chuyên biệt, có hiệu suất cao và chi phí thấp.

Thâm Quyến (Trung Quốc) phô diễn sức mạnh công nghệ robot hình người dịp APEC

Thâm Quyến (Trung Quốc) phô diễn sức mạnh công nghệ robot hình người dịp APEC

Nhân dịp Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) 2026, với sự tham dự của nhiều nhà lãnh đạo thế giới, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin, Trung Quốc đang tận dụng sự kiện này để giới thiệu những bước tiến công nghệ mới, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) và robot hình người.

Hơn 120 quốc gia bàn về 'robot sát thủ'

Hơn 120 quốc gia bàn về 'robot sát thủ'

Các cuộc đàm phán nhằm thúc đẩy kiểm soát hệ thống vũ khí tự hành sát thương (robot sát thủ) đã khởi động ngày 16/11 tại Geneva (Thụy Sĩ), trong bối cảnh Liên hợp quốc (LHQ) gia tăng sức ép ngăn chặn những rủi ro từ công nghệ vũ khí mới.

Thiết bị viễn thông ở một góc của một trung tâm dữ liệu. Ảnh minh họa: Wikimedia Commons

Cơ hội việc làm lương 100.000 USD nhờ làn sóng trung tâm dữ liệu AI

Các doanh nghiệp công nghệ Mỹ đang thiếu nghiêm trọng nhân lực kỹ thuật trong lĩnh vực AI. Để giải quyết bài toán này, nhiều tập đoàn lớn đã triển khai các chương trình đào tạo cấp tốc, miễn phí, mở ra cơ hội việc làm với mức lương vượt 100.000 USD/năm.