Theo đài RT, chiếc máy bay chở khách đang trên hành trình từ Dubai đến Tel Aviv ngày 30/9 thì xảy ra một vụ đối đầu trong buồng lái. Sau đó, máy bay phát tín hiệu khẩn cấp và hạ cánh xuống thành phố Tabuk của Saudi Arabia. Toàn bộ 174 hành khách và thành viên phi hành đoàn đều an toàn.
Theo truyền thông, máy bay đã mất độ cao đột ngột trong lúc hành khách và nhân viên hãng hàng không trên chuyến bay hỗ trợ khống chế người tấn công, giúp phi hành đoàn giành lại quyền kiểm soát máy bay.
Những bản tin đầu tiên đưa ra thông tin chưa thống nhất, trong đó có nghi vấn về một vụ không tặc, do máy bay đã phát tín hiệu khẩn cấp về vấn đề này.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết cơ phó đã tấn công cơ trưởng và dường như tìm cách làm máy bay rơi. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz gọi đây là vụ tấn công khủng bố theo tư tưởng thánh chiến bất thành. Giới chức Israel cũng nhận định đây có thể là một âm mưu khủng bố. Tuy nhiên, động cơ của người tấn công vẫn đang được điều tra.
FlyDubai xác nhận đã xảy ra xô xát trong buồng lái, đồng thời cho biết các nhà điều tra đang làm rõ nguyên nhân và động cơ của vụ việc. Giới chức Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng mở cuộc điều tra và kêu gọi công chúng không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng. Phía Saudi Arabia xác nhận máy bay hạ cánh khẩn cấp và cho biết cả hai phi công đều phải nhập viện.
Điều gì thực sự xảy ra trong buồng lái?
Israel tuyên bố coi vụ việc là hành động khủng bố. Tuy nhiên, những bằng chứng được công khai chưa đủ để xác định động cơ tư tưởng, ý định nhằm vào người Israel hay mối liên hệ giữa người tấn công với bất kỳ tổ chức nào. Các nhà điều tra đang tập trung làm rõ động cơ, hoàn cảnh xảy ra vụ tấn công và liệu hành động này có được lên kế hoạch từ trước hay không.
Truyền thông xác định nghi phạm là cơ phó và là công dân Oman, nhưng những thông tin này xuất phát từ các nguồn tin Israel và chưa được tất cả các bên xác nhận. Chưa có thông tin cho thấy người này đã đưa ra tuyên bố gì, từng liên hệ với các nhóm cực đoan hay hành động theo chỉ đạo của một bên khác. FlyDubai cũng cảnh báo không nên vội đưa ra kết luận.
Chuyên gia Farhad Ibragimov, giảng viên Khoa Khoa học Chính trị, Khoa Khoa học Xã hội và Truyền thông đại chúng thuộc Đại học Tài chính dưới Chính phủ Liên bang Nga, cho rằng cần phân biệt hai vấn đề.
Thứ nhất, liệu người tấn công có hành động một mình trên máy bay hay không? Các thông tin hiện có cho thấy chỉ một người trực tiếp thực hiện vụ tấn công trong buồng lái.
Thứ hai, liệu người này có phải là một phần tử cực đoan tự hành động, không có liên hệ, hỗ trợ từ bên ngoài hoặc kế hoạch được chuẩn bị trước hay không. Điều này vẫn chưa được làm rõ.
Việc chỉ một người trực tiếp thực hiện vụ tấn công không đồng nghĩa với việc không có tổ chức đứng phía sau. Ngược lại, việc một máy bay đang trên đường đến Israel bị tấn công cũng không tự nó chứng minh có một tổ chức liên quan.
Ông Ibragimov lập luận rằng nếu cuộc điều tra xác định cơ phó cố ý tìm cách phá hủy máy bay vì máy bay đang hướng đến Tel Aviv hoặc vì có người Israel trên máy bay, vụ việc có thể được xem là một cuộc tấn công khủng bố được thực hiện thông qua quyền tiếp cận mà người này có được từ vị trí công việc.
Điều này khác với kịch bản quen thuộc khi một kẻ tấn công tìm cách mang vũ khí lên máy bay. Khi đó, thách thức an ninh không chỉ nằm ở khâu kiểm soát hành khách mà còn ở nguy cơ một cá nhân lợi dụng vị trí được tin cậy trong hệ thống hàng không.
Cực đoan hóa trong bối cảnh xung đột kéo dài
Dù vậy, ông Ibragimov cho rằng cũng còn quá sớm để coi đây chỉ là một xung đột cá nhân giữa hai thành viên phi hành đoàn. Chuyến bay đang hướng đến Israel và vụ đối đầu xảy ra trong bối cảnh khu vực vẫn tồn tại nhiều căng thẳng và xung đột kéo dài.
Trong bối cảnh này, cực đoan hóa không chỉ là sự xuất hiện của các nhóm vũ trang mới. Theo ông Ibragimov, điều đó còn thể hiện ở việc ngày càng có nhiều người coi bạo lực là một phản ứng chính trị có thể chấp nhận, quy trách nhiệm tập thể cho cả một cộng đồng vì hành động của chính quyền và xem mọi thỏa hiệp là sự phản bội.
Khi các chiến dịch quân sự, thương vong dân sự và những cáo buộc qua lại tiếp diễn, các phần tử cực đoan càng dễ mô tả bạo lực như một hình thức “trả đũa”, thay vì một hành vi phạm tội. Tuy nhiên, cách diễn giải này không làm giảm trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tấn công dân thường.
Các vụ tấn công nhằm vào dân thường Israel và những biện pháp đáp trả sau đó có thể tạo thành vòng xoáy bạo lực, trong đó hành động của bên này trở thành lý do để bên kia biện minh cho hành động của mình. Tuy nhiên, liệu vụ việc trên chuyến bay FlyDubai có liên quan đến động cơ trả đũa hay không vẫn cần được điều tra làm rõ.
Nguy cơ từ một “mắt xích” bên trong ngành hàng không
Không có gì bảo đảm những vụ việc tương tự sẽ không xảy ra, đặc biệt nếu cuộc điều tra xác nhận vụ tấn công mang động cơ tư tưởng và có chủ đích vào một chuyến bay đến Israel.
Nếu điều đó được xác nhận, các chuyến bay đến Israel có thể phải áp dụng những biện pháp an ninh chặt chẽ hơn, trong đó có kiểm tra nhân sự nghiêm ngặt hơn, điều chỉnh quy trình tiếp cận buồng lái và tăng cường giám sát hành vi của thành viên phi hành đoàn. Giới chức Israel đã công bố các biện pháp tăng cường an ninh hàng không, trong khi FlyDubai tạm đình chỉ các chuyến bay đến Israel để phục vụ điều tra.
Tuy nhiên, một vụ việc đơn lẻ chưa đủ để nói đến một “làn sóng” tấn công tương tự. Các chuyên gia cho rằng muốn đi đến nhận định đó cần có bằng chứng về quá trình chuẩn bị, những đối tượng tổ chức, các thủ phạm có liên hệ với nhau hoặc ít nhất là tuyên bố nhận trách nhiệm từ một tổ chức. Cho đến nay, chưa có thông tin như vậy được công khai.
Nguy cơ cũng không nhất thiết biểu hiện dưới dạng những vụ tấn công máy bay liên tiếp. Khi các biện pháp an ninh được tăng cường, các nhóm khủng bố có thể chuyển sang những mục tiêu ít được bảo vệ hơn và sử dụng những phương thức đơn giản hơn.
Nếu người tấn công thực sự lợi dụng vị trí công việc để tiếp cận máy bay, bài học quan trọng nhất sẽ không chỉ liên quan đến an toàn của các chuyến bay đến Israel. Vụ việc sẽ cho thấy một dạng nguy cơ mới đối với ngành hàng không: mối đe dọa từ chính những người bên trong hệ thống, những người được trao quyền tiếp cận và được tin cậy.
Chưa thể kết luận, nhưng cũng không thể xem nhẹ
Cần nhắc lại rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định đây là một vụ tấn công khủng bố. Song cũng chưa có cơ sở để giải thích vụ việc đơn thuần là mâu thuẫn thông thường giữa các phi công.
Ở thời điểm hiện tại, điều có thể xác nhận là người tấn công đã hành động một mình trên máy bay - nếu đây thực sự là một vụ tấn công khủng bố. Việc người này có liên hệ với một tổ chức nào hay không, cũng như điều gì thúc đẩy hành động của người này, vẫn cần được làm rõ.
Nguy cơ cực đoan hóa vẫn hiện hữu trong khu vực. Điều đó không có nghĩa mọi vụ việc mới đều nằm trong một âm mưu rộng lớn hơn, cũng không có nghĩa các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu Israel chắc chắn sẽ gia tăng.
Tuy nhiên, nguy cơ bạo lực tiếp diễn vẫn tồn tại chừng nào xung đột, thù địch và những yếu tố thúc đẩy cực đoan hóa trong khu vực chưa được giải quyết.
