Ngoài giá trị về lịch sử, văn hóa, đa dạng sinh học, Vườn Quốc gia Ba Bể còn có hệ thống cảnh quan tự nhiên có giá trị, các khu vực rừng, mặt nước, địa hình và cảnh quan sinh thái có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, cần được quản lý, bảo vệ chặt chẽ.
Trong gần 9 tháng qua, Đội bảo vệ rừng - Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể đã tổ chức tuần tra hơn 1.000 lần với trên 3.500 lượt người tham gia, kiểm tra tuyến đường có nguy cơ vận chuyển lâm sản hơn 400 lần với trên 700 lượt người tham gia. Hàng tuần, Đội bảo vệ rừng tham mưu thông báo cấp dự báo phòng cháy, chữa cháy rừng, phân công cán bộ trực trong thời gian cao điểm mùa khô năm 2025 - 2026.
Từ đầu năm đến nay, tại khu vực rừng do Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể quản lý, bảo vệ không có vụ cháy rừng nào xảy ra. Đội bảo vệ rừng thuộc Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể đã phát hiện và xử lý 3 vụ khai thác rừng trái pháp luật tại thôn Hợp Thành, xã Đồng Phúc, thôn Khâu Qua, xã Ba Bể và thôn Nam Mẫu, xã Ba Bể.
Trên cơ sở hồ sơ của cơ quan Công an, Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Ba Bể đã ban hành Quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 18 người, tổng số tiền xử phạt chính hơn 340 triệu đồng. Bên cạnh đó, Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể tiếp tục thực hiện công tác giao khoán quản lý, bảo vệ rừng với diện tích là hơn 1.800 ha với sự tham gia của 37 nhóm, tổ quản lý, bảo vệ rừng cơ sở tại 33 thôn, bản thuộc 4 xã: Ba Bể, Chợ Rã, Đồng Phúc, Nam Cường.
Riêng trong đợt truy quét các hành vi khai thác, vận chuyển, cất giữ, mua bán lâm sản trái pháp luật và phá rừng trái phép trên địa bàn Vườn Quốc gia Ba Bể tổ chức từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9/2026 vừa qua, các tổ bảo vệ rừng xây dựng kế hoạch thực hiện, duy trì quân số, thường xuyên bám sát địa bàn, phối hợp với các nhóm, tổ nhận khoán để tuần tra, kiểm tra rừng, nắm bắt thông tin, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy rừng và chủ động phương án ngăn chặn, xử lý kịp thời khi phát hiện vi phạm.
Các đơn vị bố trí lực lượng tuần tra, mật phục tại các địa bàn được phân công, tập trung vào các tuyến, điểm, khu vực có lâm sản quý, hiếm và có nguy cơ xảy ra vi phạm, kiểm tra, ngăn chặn tình trạng lấn, chiếm đất rừng, phát nương, làm rẫy, xây dựng trái phép trong Vườn Quốc gia Ba Bể.
Tại đợt cao điểm này, lực lượng Kiểm lâm của Vườn Quốc gia Ba Bể đã thực hiện 67 lượt tuần tra, kiểm tra rừng, 19 lượt mật phục, 28 lượt nắm thông tin và 27 lượt kiểm tra các tuyến đường. Qua công tác tuần tra, kiểm tra, mật phục và nắm bắt thông tin, trong thời gian thực hiện Kế hoạch không phát hiện vụ việc vi phạm pháp luật về lâm nghiệp trên địa bàn Vườn Quốc gia Ba Bể.
Ông Phạm Văn Chí, Phó Giám đốc Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể cho biết, công tác quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn Vườn Quốc gia Ba Bể thời gian qua được triển khai thông qua nhiều nội dung gồm: tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tuần tra, kiểm tra rừng, mật phục, nắm bắt thông tin và kiểm tra các tuyến đường trọng điểm có nguy cơ xảy ra vi phạm và khu vực có lâm sản quý, hiếm, Góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Tuy vậy, hiện nay, công tác quản lý, bảo vệ rừng tại khu vực rừng tại Vườn Quốc gia Ba Bể vẫn gặp một số tồn tại, hạn chế như: vẫn còn nguy cơ xảy ra tình trạng lấn chiếm đất rừng, tác động trái phép vào tài nguyên rừng; địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, nhiều khu vực xa khu dân cư nên việc tuần tra, kiểm tra và tiếp cận hiện trường mất nhiều thời gian, công sức.
Một bộ phận người dân sinh sống trong vùng lõi và khu vực lân cận vườn quốc gia còn gặp khó khăn về sinh kế, đời sống còn phụ thuộc nhất định vào tài nguyên rừng nên công tác tuyên truyền, vận động thay đổi nhận thức và hành vi cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có sự phối hợp của chính quyền địa phương.
Điều kiện trang thiết bị, phương tiện phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng và nắm bắt địa bàn còn hạn chế, ảnh hưởng nhất định đến khả năng kiểm tra, giám sát tại những khu vực có địa hình phức tạp, xa và khó tiếp cận.
Trước thực tế này, Ban quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền quản lý, bảo vệ rừng theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng địa bàn và đối tượng, tăng cường tuyên truyền trực tiếp tại các thôn, bản có nguy cơ xảy ra vi phạm; duy trì tuần tra thường xuyên, tập trung vào các khu vực trọng điểm, khu vực có nguy cơ xảy ra khai thác, vận chuyển lâm sản trái pháp luật, phá rừng và lấn chiếm đất rừng.
Đơn vị chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng Kiểm lâm và các lực lượng có liên quan trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và xử lý các vụ việc phát sinh; ứng dụng công nghệ thông tin và các thiết bị hỗ trợ trong công tác tuần tra, kiểm tra, xác định vị trí, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng và quản lý địa bàn, ưu tiên những khu vực rộng, địa hình phức tạp, khó tiếp cận.
