Saudi Arabia được cho là đang mở rộng cơ sở sản xuất tên lửa đạn đạo nhằm chế tạo các loại tên lửa nhiên liệu rắn lớn hơn, có khả năng bay xa hơn hoặc mang đầu đạn nặng hơn.
Động thái này có thể giúp Riyadh tăng cường năng lực răn đe Iran, nhưng cũng làm gia tăng lo ngại về nguy cơ chạy đua vũ trang tại Trung Đông.
Theo truyền thông Mỹ, Saudi Arabia đang mở rộng tổ hợp tên lửa Al-Duwadimi, cách thủ đô Riyadh khoảng 200 km về phía Tây. Công trình mới có thể phục vụ sản xuất tên lửa tiên tiến hơn, giúp vương quốc tăng cường năng lực quân sự và tự chủ quốc phòng.
Các chuyên gia nhận định việc mở rộng cơ sở này có thể giúp Saudi Arabia thu hẹp khoảng cách năng lực tên lửa với Iran, đồng thời tác động đến cán cân quân sự khu vực. Tuy nhiên, chương trình cũng có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng và khiến những tranh cãi tại Mỹ về hợp tác hạt nhân dân sự với Riyadh thêm gay gắt.
Mở rộng cơ sở sản xuất tên lửa
Sam Lair và Michael Duitsman, hai nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI) tại Mỹ, đã phân tích ảnh vệ tinh do Planet Labs chụp tổ hợp Al-Duwadimi từ tháng 4/2025 đến tháng 9/2026.
Hình ảnh cho thấy một tòa nhà mới có khả năng được sử dụng làm nơi đúc nhiên liệu tên lửa. Đây là khu vực hỗn hợp nhiên liệu được đổ vào vỏ động cơ và để đông cứng trước khi sử dụng. Công trình được cho là có kích thước ít nhất gấp đôi tòa nhà chứa các hố đúc hiện hữu. Hai bên còn có những bức tường nhằm hạn chế tác động của các vụ nổ ngoài ý muốn đối với công trình lân cận.
Một tòa nhà khác có thể được dùng để lưu trữ nguyên liệu nhiên liệu hoặc các bộ phận tên lửa. Theo nhóm nghiên cứu, những dấu hiệu này cho thấy Saudi Arabia nhiều khả năng đang chuẩn bị sản xuất tên lửa lớn hơn, có thể mang tải trọng lớn hơn hoặc đạt tầm bắn xa hơn.
Tên lửa nhiên liệu rắn có ưu điểm là dễ lưu trữ trong thời gian dài và có thể phóng nhanh hơn so với tên lửa sử dụng nhiên liệu lỏng, giúp quân đội rút ngắn thời gian chuẩn bị và phản ứng trước các mối đe dọa.
Dấu ấn công nghệ Trung Quốc
Các chuyên gia thuộc FPRI, Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) tại London và tổ chức nghiên cứu CNA nhận định tổ hợp Al-Duwadimi nhiều khả năng sử dụng công nghệ Trung Quốc, căn cứ vào đặc điểm kho tên lửa Saudi Arabia và hình ảnh các cơ sở tương tự.
Theo một ước tính đã giải mật của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) năm 1991, Saudi Arabia từng bí mật mua khoảng 40 tên lửa đạn đạo DF-3 sử dụng nhiên liệu lỏng từ Trung Quốc vào năm 1987. Riyadh lần đầu công khai trưng bày hai tên lửa loại này trong cuộc duyệt binh quân sự tháng 4/2014.
Nhóm FPRI gần đây cũng xác định hình ảnh và video trên mạng xã hội ghi lại những mảnh vỡ tại Yemen mà họ cho là của tên lửa DF-15 do Trung Quốc thiết kế và được Saudi Arabia phóng đi.
Sam Lair nhận định Saudi Arabia có thể đang hướng tới tự sản xuất tên lửa DF-15 sử dụng nhiên liệu rắn. Việc mở rộng Al-Duwadimi có thể nhằm phục vụ sản xuất DF-21 có tầm bắn xa hơn hoặc một dòng tên lửa tương tự. Riyadh được cho là tìm đến Bắc Kinh do Washington từ lâu hạn chế xuất khẩu các hệ thống tên lửa tầm xa.
Nguy cơ thay đổi cán cân quân sự
Sascha Bruchmann, chuyên gia nghiên cứu tại IISS, cho rằng tên lửa tầm xa hơn sẽ giúp Saudi Arabia tấn công các mục tiêu tại Iran mà không phải mạo hiểm triển khai tiêm kích F-15 do Mỹ cung cấp vào vùng có hệ thống phòng không đối phương.
Theo ông, Iran hiện có lợi thế nhờ tên lửa và thiết bị bay không người lái có thể tấn công các mục tiêu trên khắp lãnh thổ Saudi Arabia. Phát triển tên lửa tầm xa sẽ giúp Riyadh phần nào thu hẹp khoảng cách năng lực này.
Công ty tình báo quốc phòng Janes cũng đánh giá các công trình mới tại Al-Duwadimi có thể phản ánh nỗ lực mở rộng sản xuất hoặc hỗ trợ phát triển tên lửa tầm xa.
Decker Eveleth, chuyên gia CNA theo dõi hoạt động xây dựng tại đây qua ảnh vệ tinh, cho biết xu hướng tăng cường kho vũ khí đang diễn ra trên toàn Trung Đông, trong đó có Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Thổ Nhĩ Kỳ. Điều này làm dấy lên lo ngại các quốc gia trong khu vực đang bước vào cuộc cạnh tranh vũ khí ngày càng quyết liệt.
Tác động đến quan hệ Saudi Arabia - Mỹ
Theo FPRI, việc mở rộng Al-Duwadimi bắt đầu vào tháng 4/2025. Ảnh vệ tinh tháng 12/2025 cho thấy hai hố sâu bên trong tòa nhà nghi dùng để đúc nhiên liệu, trong khi hình ảnh tháng 9/2026 ghi nhận mái vẫn chưa hoàn thiện và các bức tường bảo vệ đã xuất hiện.
Nhóm nghiên cứu cho rằng việc lắp đặt thiết bị đúc nhiên liệu có thể mất vài tháng, đồng nghĩa cơ sở có khả năng bắt đầu sản xuất tên lửa vào cuối năm 2026.
Chương trình này cũng có thể làm gia tăng phản đối tại Quốc hội Mỹ đối với thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia, theo đó Washington sẽ hỗ trợ Riyadh phát triển công nghệ làm giàu uranium phục vụ sản xuất điện.
Những người phản đối lo ngại thỏa thuận chưa có đủ biện pháp bảo đảm để ngăn Saudi Arabia bí mật phát triển vũ khí hạt nhân. Riyadh đã bác bỏ khả năng theo đuổi chương trình như vậy.
Nếu tổ hợp Al-Duwadimi thực sự được mở rộng để sản xuất tên lửa mạnh hơn, động thái này không chỉ giúp Saudi Arabia tăng cường năng lực răn đe mà còn có thể tác động sâu rộng đến cạnh tranh quân sự và an ninh tại Trung Đông.
