Rà soát thực chất, tránh chồng chéo
Những năm trước đây, TP Hà Nội có 12 quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ đầu tư phát triển, hỗ trợ sản xuất, nông nghiệp, phát triển đất, khoa học và công nghệ đến khen thưởng. Việc tồn tại nhiều quỹ với mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động và phương thức quản lý khác nhau đặt ra yêu cầu rà soát tổng thể, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng quỹ.
Nghị quyết 55 của HĐND TP Hà Nội đặt ra nguyên tắc, tiêu chí và quy trình sắp xếp, tổ chức lại, thành lập các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách thuộc phạm vi quản lý của Thành phố. Mục tiêu không chỉ là giảm số lượng đầu mối mà còn khắc phục sự trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, đối tượng thụ hưởng, qua đó tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.
Theo Nghị quyết, các quỹ được xem xét sắp xếp, tổ chức lại khi chức năng, nhiệm vụ hoặc mục tiêu hoạt động không còn phù hợp với quy định pháp luật và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; có nguồn thu, nhiệm vụ chi trùng lặp hoặc có thể được ngân sách nhà nước bảo đảm; hoặc có chức năng, đối tượng thụ hưởng chồng chéo với quỹ khác.
Hiệu quả hoạt động cũng là căn cứ quan trọng để đánh giá. Các quỹ hoạt động kém hiệu quả hoặc không bảo đảm khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao sẽ được xem xét trên cơ sở hiệu quả sử dụng vốn, tỷ lệ giải ngân, mức độ hoàn thành nhiệm vụ và khả năng tự cân đối tài chính. Cách tiếp cận này hướng tới đánh giá thực chất, tránh việc chỉ thay đổi tên gọi hoặc cơ cấu tổ chức mà không giải quyết được những bất cập trong vận hành.
Đáng chú ý, việc thành lập quỹ mới được đặt dưới những điều kiện chặt chẽ nhằm hạn chế phát sinh đầu mối không cần thiết. Quỹ phải có căn cứ pháp lý, thuộc thẩm quyền quyết định của Thành phố, có mục tiêu và đối tượng phục vụ rõ ràng, thực hiện nhiệm vụ đặc thù chưa được đáp ứng hiệu quả thông qua ngân sách nhà nước hoặc các quỹ hiện có. Đồng thời, phải có nguồn tài chính bảo đảm hoạt động ổn định, bền vững và phương án tổ chức, quản lý khả thi.
Như vậy, trọng tâm của việc sắp xếp là xác định mô hình phù hợp với yêu cầu thực tế, hạn chế phân tán nguồn lực và tránh tình trạng nhiều quỹ cùng thực hiện những nhiệm vụ tương tự. Việc tổ chức lại phải xuất phát từ hiệu quả hoạt động và nhu cầu phát triển, thay vì chỉ hướng tới giảm số lượng đơn vị.
Siết trách nhiệm quản lý, bảo đảm sử dụng vốn hiệu quả
Một trong những định hướng đáng chú ý của Nghị quyết 55 là tổ chức các quỹ theo hướng đa mục tiêu, đa chức năng, tinh gọn và hiệu quả. Mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động được xác định căn cứ vào quy mô vốn, tính chất nhiệm vụ, mức độ rủi ro tài chính, yêu cầu chuyên môn hóa, khả năng tự chủ và chi phí vận hành.
Nghị quyết khuyến khích áp dụng cơ chế ủy thác quản lý tài chính hoặc ủy thác thực hiện một số hoạt động nghiệp vụ cho các tổ chức ngân hàng, công ty tài chính đủ điều kiện theo quy định pháp luật. Giải pháp này nhằm tận dụng năng lực chuyên môn của các tổ chức có kinh nghiệm, giảm chi phí hoạt động và hạn chế bộ máy trung gian.
Cùng với đổi mới mô hình tổ chức, các quỹ phải sử dụng vốn và tài sản đúng mục đích, đúng đối tượng; thực hiện đầy đủ chế độ tài chính, kế toán, kiểm toán, thống kê, thanh tra, kiểm tra và kiểm soát nội bộ. Việc tăng cường quản trị rủi ro, báo cáo định kỳ hoặc đột xuất và công khai thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động, quản lý và sử dụng vốn được xác định là những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình.
Để bảo đảm các phương án có căn cứ thực tiễn, Nghị quyết quy định quy trình xây dựng, thẩm định và quyết định đề án. Hồ sơ phải làm rõ sự cần thiết, tính khả thi, nguồn vốn, mô hình tổ chức, cơ chế quản lý tài chính, quản trị rủi ro và trách nhiệm của các bên. Đối với đề án sắp xếp, tổ chức lại, phải có báo cáo đánh giá hiệu quả hoạt động của từng quỹ trong ít nhất 3 năm gần nhất.
Theo quy trình, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, UBND Thành phố xem xét, trình HĐND Thành phố thông qua đề án. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày đề án được HĐND Thành phố thông qua, Chủ tịch UBND Thành phố ban hành quyết định sắp xếp, tổ chức lại hoặc thành lập quỹ theo thẩm quyền.
Đặc biệt, giảm đầu mối phải đi đôi với bảo đảm tính liên tục của hoạt động. Nghị quyết yêu cầu không để thất thoát vốn, tài sản nhà nước, không làm gián đoạn các chính sách hỗ trợ, chương trình, dự án, hợp đồng và cam kết tài chính đang triển khai; đồng thời không tạo khoảng trống pháp lý trong quản lý vốn, tài sản, công nợ, hồ sơ, dữ liệu và quyền lợi của các tổ chức, cá nhân liên quan.
Cùng với đó, Nghị quyết quy định thành lập Quỹ thưởng của Thủ đô để thực hiện việc thưởng cho các tập thể, hộ gia đình, cá nhân trong nước và nước ngoài có đóng góp cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển Thủ đô. Quỹ được hình thành từ nguồn trích tăng thu thuế, phí hằng năm so với dự toán ngân sách Thành phố và các nguồn tài chính hợp pháp khác. Việc khen thưởng phải tránh trùng lặp với các hình thức khen thưởng, chế độ thưởng theo Luật Thi đua, khen thưởng, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và chịu sự kiểm tra, giám sát.
