Thời gian chính của lễ hội từ ngày 25/9 đến ngày 30/9/2026 (tức từ ngày 15-20 tháng Tám năm Bính Ngọ).
Thông tin trên được Ban tổ chức Lễ hội cho biết tại Hội nghị triển khai Lễ hội truyền thống đền Trần Thương và Lễ tưởng niệm 726 năm ngày mất của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn năm 2026, diễn ra ngày 20/9, tại xã Trần Thương, tỉnh Ninh Bình.
Tại hội nghị, ông Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, đền Trần Thương có những nét riêng trong hệ thống di tích thờ nhà Trần, trong đó nổi bật là không gian thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và nghi lễ mở cửa đền. Quan điểm của ngành Văn hóa Ninh Bình là những nghi lễ truyền thống phải được gìn giữ đúng giá trị cốt lõi, hạn chế xu hướng thương mại hóa; phần lễ cần trang trọng, gọn gàng, trong khi phần hội được tổ chức phong phú, có chiều sâu văn hóa và tạo sức hấp dẫn đối với người dân, du khách.
Cùng với việc bảo tồn nghi lễ, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đề nghị tăng cường truyền thông về đền Trần Thương và kết nối lễ hội với hệ thống di tích, điểm đến tiêu biểu của tỉnh. Truyền thông cần làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa, bản sắc riêng của di tích, qua đó góp phần mở rộng sức lan tỏa của lễ hội mà vẫn giữ được nền nếp, tính trang nghiêm và vai trò chủ thể của cộng đồng.
Nghệ nhân Ưu tú Phạm Hải Hưng, thủ nhang đền Trần Thương nhấn mạnh, Lễ hội đền Trần Thương là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng đã gắn bó lâu đời với cộng đồng cư dân địa phương. Vì vậy, việc tổ chức lễ hội cần đặt yêu cầu gìn giữ tính tôn nghiêm, nền nếp truyền thống và ý nghĩa nguyên gốc của các nghi lễ lên hàng đầu, đồng thời phát huy vai trò của người dân với tư cách chủ thể trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản. Đặc biệt, dấu ấn kho lương nhà Trần là yếu tố làm nên bản sắc riêng của vùng đất Trần Thương. Theo các tư liệu và truyền tích được lưu giữ tại địa phương, Trần Thương gắn với hệ thống kho lương của quân đội nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai năm 1285. Những câu chuyện về kho lương, hệ thống thờ tự và các nhân vật gắn với nhà Trần đã trở thành một phần quan trọng của ký ức cộng đồng, được tiếp nối qua các nghi lễ và lễ hội tại di tích.
Trong khuôn khổ Lễ hội đền Trần Thương năm nay, Liên hoan Thực hành nghi lễ Hầu Thánh năm 2026 diễn ra vào ngày 26/9 (16/8 âm lịch), với sự tham gia của các nghệ nhân đến từ Hà Nội, Ninh Bình, Phú Thọ... Điểm nhấn của chương trình là hệ thống các giá hầu gắn với Đức Thánh Đại Vương; Tứ Đức Vương Tử - bốn người con trai của Hưng Đạo Đại vương; Nhị vị Vương Cô; tướng Phạm Ngũ Lão - con rể của Ngài; cùng Cô Bé và Cậu Bé nhà Trần. Theo thủ nhang đền Trần Thương, việc lựa chọn các giá hầu này giúp công chúng nhận diện rõ hơn hệ thống nhân vật được phụng thờ, từ đó hiểu thêm chiều sâu của không gian tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần và những lớp ký ức văn hóa được cộng đồng lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Theo Nghệ nhân Ưu tú Phạm Hải Hưng, hoạt động thực hành nghi lễ năm nay diễn ra đúng dịp tròn 10 năm “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Vì vậy, việc giới thiệu các nghi lễ trong khuôn khổ lễ hội càng cần được thực hiện trang nghiêm, tôn trọng truyền thống, giúp công chúng tiếp cận di sản đúng đắn, tránh những cách hiểu hoặc thực hành làm sai lệch giá trị vốn có.
Chương trình nghệ thuật khai mạc tối 26/9 được xác định là một điểm nhấn của Lễ hội. Nhà biên kịch, Thạc sĩ Lê Thế Song, Tổng đạo diễn chương trình nghệ thuật cho biết, chương trình gồm ba chương, được triển khai theo một mạch kể từ cội nguồn lịch sử - di sản đến diện mạo văn hóa và khát vọng phát triển của vùng đất Ninh Bình.
Trong đó, chương 1 - “Mạch nguồn hào khí Đông A” giới thiệu Trần Thương như một vùng đất địa linh, nơi hội tụ những tinh hoa di sản và các lớp truyền tích đã bồi đắp bản sắc địa phương qua nhiều thế hệ. Từ câu chuyện kho lương nhà Trần phục vụ cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, truyền tích “cá Nhân Đạo, gạo Trần Thương”, đến hình tượng Hưng Đạo Đại vương và Bà Chúa Mẹo, chương mở đầu nhấn mạnh chiều sâu lịch sử, huyền sử và đời sống tín ngưỡng của vùng đất. Qua đó làm nổi bật dấu ấn riêng của Trần Thương trong mạch nguồn văn hóa thời Trần.
Chương 2 - “Ninh Bình những ân tình sâu nặng” mở rộng không gian từ Trần Thương đến những giá trị văn hiến, danh thắng, phong tục và đời sống văn hóa của vùng đất Ninh Bình. Mạch nghệ thuật đặt Trần Thương trong sự kết nối với những không gian lịch sử của thời Trần, gợi nhắc Hành cung Long Hưng, Thiên Trường và Vũ Lâm, đồng thời khai thác vẻ đẹp của quê hương, sản vật và con người để tạo nên sắc thái gần gũi, giàu tình cảm.
Chương 3 - “Ninh Bình khát vọng ngày mới” chuyển từ chiều sâu di sản sang nhịp sống đương đại, hướng tới hình ảnh một Ninh Bình giàu bản sắc nhưng năng động, hội nhập và phát triển. Những ca khúc mới, tiết tấu trẻ và ngôn ngữ biểu diễn hiện đại được sử dụng để nối tiếp tinh thần của di sản trong đời sống hôm nay.
Theo Ban tổ chức, Lễ hội là dịp tưởng niệm, tri ân Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn; tiếp tục gìn giữ, thực hành và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng gắn với đền Trần Thương, đồng thời tạo không gian để cộng đồng địa phương trực tiếp tham gia, trao truyền di sản cho thế hệ trẻ. Việc tổ chức năm 2026 hướng tới sự trang trọng, an toàn, đúng quy định, bảo đảm hài hòa giữa phần lễ truyền thống, hoạt động giáo dục lịch sử và các chương trình văn hóa - nghệ thuật phục vụ nhân dân, du khách./.
