Trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, cả nước phấn đấu hoàn thành lấy mẫu khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027.
Tại Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), mỗi mẫu hài cốt khi tiếp nhận được gắn mã định danh riêng, lưu hình ảnh hiện trạng và thông tin kỹ thuật để theo dõi xuyên suốt quá trình giám định.
Trước tiên, kỹ thuật viên quan sát, đánh giá mức độ bảo tồn của xương, lựa chọn vị trí lấy mẫu phù hợp. Đất, cát và tạp chất bám trên bề mặt được loại bỏ bằng thiết bị chuyên dụng nhằm bảo vệ lượng ADN còn sót lại và hạn chế nguy cơ tạp nhiễm.
Sau khi làm sạch, mẫu được đưa vào phòng sạch, niêm kín trong ống chuyên dụng rồi nghiền thành bột mịn. Công đoạn này giúp tăng khả năng tiếp xúc giữa bột xương và dung dịch tách chiết, qua đó giải phóng tối đa vật liệu di truyền còn lại.
ADN thu hồi được tiếp tục đánh giá chất lượng, gắn chỉ thị phân tử, khuếch đại và tạo thư viện phục vụ giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP. Công nghệ này có thể đọc đồng thời hàng nghìn điểm biến dị trên hệ gen nhân, mở rộng khả năng xác định quan hệ huyết thống theo cả dòng nội và dòng ngoại.
Từ hàng triệu đoạn ADN được giải trình tự, các nhà khoa học sử dụng phần mềm sinh học để nhận diện biến thể di truyền và đối chiếu với mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Một đợt giám định thông thường kéo dài khoảng 3-4 tuần; kết quả chỉ được công nhận khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí chuyên môn.
.jpg "Mỗi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ, từ cân mẫu, xử lý đến chuẩn bị tách chiết ADN.")
Theo kế hoạch, Trung tâm sẽ giám định 6.623 mẫu trong hơn 10.000 mẫu hài cốt đang lưu giữ. Tuy nhiên, bên cạnh chất lượng mẫu, việc thiếu dữ liệu ADN của thân nhân vẫn là trở ngại lớn trong hành trình tìm lại tên cho những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
